Ta Gia Lai, nklang khay wai kro phang, geh ma nău ŭnh sa bri dôl ta rnoh dŭt hô rnôk lam n’gor aƀaơ geh bơi 1 rkeh ha bri, njok lam n’gor têh hvi. Bah năp mpet jâk dja, mpôl kiểm lâm n’hanh ăp nuĭh tơm bri dôl an ƀư lĕ n’hâm suan trong rƀŏng “4 ta ntŭk”, gŭ kâp 100% rnoh nuĭh kan, hăn rsong uănh, dŏng ndơ tĭng groi nđôi bah ngai, nkre nkoch trêng, rgop jă âk nuĭh ƀon lan ký ton mât njrăng bri, lor nchrăp njrăng n’gang ŭnh sa bah tâm dâng.

Rlău 800 ha bri n’ho ta nkual sop nkue Mang Yang dơi tăm bar pe jât năm bah năp nơh, aƀaơ hŏ jêng mbal ư̆r khlay bah nkual. Yơn lah, tâm nô nău duh phang ntoch jong, lha n’ho rŭng mbâl bah nâm bri hŏ jêng ndơ dơh ƀoh ŭnh sa. Djăt mô năn njrăng du đêt, geh ma nău ŭnh sa bri lam hvi lah dŭt âk. Bah năp nău ngăn geh nê, pah kan hăn rsong uănh, kâp njrăng dơi mât ƀư mbro. Ăp rmôt dơn mât njrăng bri tâm pleh hăn uănh tĭng nkual, lơn lah ăp ntŭk geh ma nău ŭnh sa hô. Wa Phạm Đức Mạnh, rmôt dơn mât njrăng bri thôn 9, xã Đak Pơ, an gĭt:

“Rmôt dơn mât njrăng bri bah mpôl hên ri ăp nar đă oh nô hăn rsong uănh nkual bri bah rmôt dơn mât njrăng da dê. Lah saơ ŭnh sa ri mpôl hên mbra ngăch mbơh an Ban mât uănh bri”.

Ndrel đah rsong uănh, nău n’hao gĭt êng bah nuĭh ƀon lan gŭ rêh dăch kêng bri dơi uănh khlay đŏng. Ăp rơh nkoch trêng dơi way ƀư mbro, nkah kônh wa njrăng njrăng ŭnh long tâm nău kan. Wa Nguyễn Uyên Danh, tổ 8, xã Đak Pơ nkoch:

“Way nkoch trêng, nkah kônh wa lah ân njrăng n’gang ŭnh sa ân dŭt uĕh. Tâl bar lah nkoch trêng an kon se, rnôk hăn chiăp ndrôk rpu lah mô dơi su ŭnh, der bah ŭnh sa lĕ mir ba n’hanh ŭnh sa rêng lam tât neh bri mpôl hên mât njrăng”.

Nău rdâk nâp tay ăp tŏng trong njrăng n’gang ŭnh sa bri dôl nsrôih an ƀư ta ăp ntŭk nuĭh tơm bri ta n’gor Gia Lai đŏng. Wa Lê Thái Hùng, Giám đốc Ban Mât njrăng bri tu dak nching sial Bắc An Khê an gĭt, Ban rđău đă njrăng n’gang ŭnh sa bri tâm dâng hŏ dơi dăp rgum ăp tŏng, ndrel 4 rmôt dơn mât đah rlău 100 nuĭh way gŭ kâp njrăng. Pah kan muĭh kuaih, lơh pih rêp dơi an ƀư gay bah ŭnh ƀoh ŭnh sa trĕ rêng tâm bri.

“Tâm pah kan jik kuaih pih rêp ri mpôl hên kan nsum lhăt đah Hạt Kiểm lâm nkual An Khê tâm ban kơt UBND xã Đắk Pơ. Lor rnôk nkra ƀư, lơn lah tâm kêng măng ri mpôl hên nchih nkah njrăng lor ta jâng sop n’hanh bôk sop Mang Yang. Nkre mbơh an UBND xã n’hanh kiểm lâm ta ntŭk gĭt gay kan nsum, groi nđôi”.

Ta ăp ntŭk dơh ŭnh sa, mpôl kiểm lâm gŭ kâp ndăng 100% rnoh nuĭh kan tâm khay wai, nkre grêt dăch tâm dâng, rƀah gĭt tĭng nkual, tĭng rnăk ƀon lan. wa Ngô Hữu Niên, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm nkual Tây Sơn, an gĭt, đơn vị mât rlău 41.000 ha bri dôl geh nkah njrăng lor ŭnh sa bri dŭt klach rvê, pah kan groi nđôi dơi tĭng ƀư mbro.

“Gŭ kâp ndăng 100% nuĭh kan ta ăp ntŭk mât njrăng, rgum ta ntŭk bri tăm đah pih rêp mbâl bar pe năm tât rnôk kăl tăch. Ăp rnoh neh nê hŏ jik kuaih trong nking bah ŭnh sa bri. Nuĭh way blău kan ân gŭ bah năp máy tính ra uănh tay ntŭk ŭnh sa nê rnôk vệ tinh saơ n’hanh mbơh rup ri mpôl kan ân hăn uănh năl tay gĭt di ŭnh sa bri ngăn lah su pih rêp dơm gay mbơh gĭt ngăch dĭl”.

Lôch n’glăp nsum đah n’gor Bình Định, n’gor Gia Lai geh 987.000 ha geh bri, rnoh âk nkŭm n’hâm rlău 45%. Rnoh hvi neh mât njrăng hao tâm rnôk nê mpôl kiểm lâm hôm rbăn lhơ ƀư mpet jâk an pah kan mât njrăng bri n’hanh njrăng n’gang ŭnh sa bri. Wa Phan Văn Hải, Groi Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm n’gor Gia Lai an gĭt, gay lor nchrăp njrăng n’gang geh ma nău ŭnh sa bri, ntŭk mât njrăng dôl ra uănh tay, tâm pă ăp nkual geh ma nău ŭnh sa hô tĭng rnôk, lơn lah bri lha paih, nkual kâng n’har n’hanh ăp ntŭk geh ma nău ŭnh sa hô tâm khay wai. Nsing ta nê, mpôl kiểm lâm mbra ngăch n’hao cán bộ đah ăp ntŭk gay ntop kơl an ăp ntŭk “duh hô”. Ndrel đah nê, mpôl kiểm lâm rsong hăn âk, gŭ kâp ndăng ta nkual geh ma nău ŭnh sa âk; kan nsum đah n’gâng kan ta ntŭk, nuĭh tơm bri n’hanh nuĭh ƀon lan gay ơm ban saơ, lơh bah ngăch geh ma nău jêng ŭnh sa.

“Chi cục kiểm lâm hŏ nsŏng kơl Sở Nông nghiệp Môi trường, UBND n’gor Gia Lai dăp rgum ăp tŏng mpôl kan, máy, tâm pă mpôl kan ăp hạt kiểm lâm ta nkual way n’hao dăng pah kan nkoch trêng rgŏ jă nuĭh ƀon lan tâm pah kan njrăng n’gang ŭnh sa bri. Ăp nkual tĭng ƀư jăp trong rƀŏng 4 ta ntŭk lor nchrăp njrăng n’gang lor, rnôk saơ geh ŭnh sa ri kan nsum ngăch đah mpôl kan ta ntŭk gay puh n’hât ŭnh sa, der bah trĕ lam, ŭnh sa têh”.

Tâm nô nău trôk nar duh phang ntoch jong, bơi 1 rkeh ha bri ta n’gor Gia Lai way ât rdâng đah geh ma nău ŭnh sa bri ta rnoh nkah njrăng lor. Nău dja, ân geh lăp kan ăp kôp bah mpôl kan dơi kan, nuĭh tơm bri n’hanh nuĭh ƀon lan gay lor nchrăp njrăng n’gang, ban saơ ơm n’hanh nkra lơh ngăch ăp rơh ŭnh sa bri./.