Rnôk trôk nar ta Dak Lak rgâl jêng kro phang, khay et tao ta ăp nhih máy tao hŏ ntơm ngăn. Tât khay 4, khay et tao hŏ dŭt bah ngăn, ăp n’gu tao hŏ chăt hon tay ta lŏ sre, kâp tŭp mih ăp nar bôk năm, hao jêng dăng an rơh sreh tay. Ndrĭ yơn tât rnôk dja, ta âk ntŭk tăm tao rgum tơm bah Dak Lak, tao nha hôm dâk kro ta mir kâp nău đă sreh bah nhih máy đŏng, ntrôl ƀon lan kan lŏ mir tŭp tâm trong wăk jêr, tao nkre lăn nar sreh, nkre lăn khay hao jêng uĕh đŏng. N’hao nău dơi tâm rlong an n’gâng kan nkret njêng tao, kơl ƀon lan mbra rêh dơi bah tơm tao du tơ̆ tay đŏng nơm nchroh an n’gâng kan nkret njêng tao.

Ta ăp xã Sơn Hòa, Tây Sơn – ăp nkual tăm tao dŭt hvi bah n’gor Dak Lak aƀaơ âk neh tăm tao hŏ tât nar sreh yơn nha hôm dâk kro ta lŏ mir đŏng. Rnoh khlay tao thuk, rnoh ngăch rvăt mbrơi, tâm rnôk nar lơn ma duh phang hô, geh ma nău ŭnh sa mô gĭt moh rnôk an nuĭh tăm tao gŭ dâk mô đăp. Rnăk wa Đỗ Thị Đằm, thôn Tân Hiệp, xã Tây Sơn geh 2,5ha tao hŏ kruanh, tâm nê rlău 5 sào hŏ geh kro, bơi luh kao nsôp, yơn mô hŏ geh nău n’glêh an rvăt bah nhih máy đường KCP, tâm rnôk nê, ăp khay bah năp nơh, tât kêng dŭt khay puăn lah kônh wa hŏ sreh lôch hôm.

"5 sào 3 ta neh yôk kro lah nklăp khay 2 ma năm aơ khay 4 mô hŏ hăn đŏng, geh ôp mpeh nuĭh groi nđôi lah ntŭk manh bun tao, lah djăt ma hăn rdeng rĭ, tât geh nău ntrŭnh ri hăn, yor aƀaơ tao âk đŏng, rnoh tao geh ŭnh sa âk đŏng jêng dôl hăn mbrơi mbrơi tơm tao ŭnh sa, kâp tât geh nău ntrŭnh ri mbơh. Aƀaơ gâp pha lah kâp dơm đŏng mhâm blău ƀư."

Dŭt âk ƀon lan kan lŏ mir ta xã Tây Sơn duh nuih n’hâm kâp nău n’glêh an rvăt tao bah nhih máy đường KCP. Hang rbăn ha tao mô hŏ dơi sreh ndrel nău rvê ŭnh sa tao tă bah trôk duh mô dơn khuch na nê̆ tât nău rêh bah ƀon lan kan lŏ mir ma hôm khuch tât trong nchrăp tăm tay năm bah kơi tay đŏng. Wa Sô Thị Cheo, thôn Tân Thành, xã Tây Sơn, n’gor Dak Lak rvê:

"Ŭch rŏng nhih máy mhâm ƀư an sreh ngăch lôch nê he mât chăm tay đŏng, lah kơt aƀaơ dôl kâp sreh aơ, mô gĭt dah jŏ dĭng mât chăm, tât năm tay klach mô geh sa tay đŏng aơ."

Xã Tây Sơn geh nklăp rlău 3.800ha tao, rnoh âk nchroh geh  nklăp 220.000 tấn. Yơn tât rnôk dja mhe sreh dơi 71.000 tấn, âk nklăp rlău 35% rnoh hvi neh tăm tao ta xã. Ta ăp xã êng geh tăm kao kơt Sơn Hòa, Sông Hinh, Đức Bình, Ea Bá... tâm ban kơt nê đŏng. Bah năp nô nău dja, ăp n’gâng kan tâm dâng hŏ pah kan đah Công ty TNHH công nghiệp KCP Việt Nam n’hanh Công ty Cổ phần mía đường Tuy Hòa dăn đă nhih máy ntrôl ngăch rgum rvăt tao an kônh wa ƀon lan đŏng. Wa Trần Minh Thân, Kruanh UBND xã Tây Sơn, n’gor Dak Lak mbơh lư:

"Xã hŏ lor nchrăp đă KCP gay ntrôl ngăch rgum rvăt tao bah kônh wa, yơn lah aƀaơ, nô nău rgum rvăt tao bah kônh wa ta ntŭk mô hŏ dơi ƀư kơt nău mpŏng. Tâm let năp tay,  xã pah kan tay đah KCP gay ntrôl ngăch rgum rvăt tao bah kônh wa ta ntŭk đŏng."

Kêng dŭt năm e nơh, rnôk tơm tao dôl sât lĭng ri geh dak bŭk lĕ rngôch. Tât rnôk tao hŏ kranh, nô nău sreh geh mbrơi tay tâm rnôk trôk nar duh hô ntoch jong hŏ ƀư săk geh tao ŭch âk n’hanh ntoh tay prăk dŏng kan roh huach âk. Ndrel đah nê, đường rmeh bưm âk ntŭk tăch luh jêr jŏt hŏ têk nkre tơm tao năm aơ hŭch jru, rnoh khlay nar luh kan hao, nuĭh ƀon lan tăm tao hŏ jêr jŏt hôm lơn ma jêr jŏt tay đŏng.

Tĭng Kruanh Hiệp hội tăm tao Việt Nam Nguyễn Văn Lộc ri lôch nklăp 5 khay tao njŭng (ntơm bah năm 2020-2025), năm 2026 lĕ ma ƀon lan n’hanh nhih máy đường hôm ât rdâng tay đah ăp jêr jŏt đŏng tă bah trôk nar mô uĕh n’hanh nău tâm rlong bah đường rvăt n’glăp hôch.

"He geh tâm rlong mô geh nău tâm ban tă bah ăp trong ndơm rlăm tâm tăch rgâl, tă bah trong n’glăp hôch đường lơh ndjơh rnoh khlay lăp. Ndrel đah nău Chính phủ njêng dơi mpêr n’gar njrăng lor tăch rgâl gay njêng luh ntŭk tăch rgâl geh nău tâm ban ri n’gâng kan nkret njêng tao Việt Nam geh ăp nău nsrôih êng rgum rdâk nâp tay rêng kan tâm nkrêp kan nsum đŏng; rgum ăp nău blău mhe, rgum ăp nău nsrôih mhâm ƀư gay n’hao nău geh an nuĭh ƀon lan tăm tao."

Dak Lak aƀaơ geh rlău 46.000 ha tao, dâk tâl bar lam dak (bah kơi Gia Lai). Tơm tao mô dơn rgop jut jăng ji ngot n’hŭch ach o ma hôm mât nău khlay tâm hun hao wăng sa – rêh jêng kon nuĭh ta ntŭk đŏng. Tâm rnôk kâp ăp trong nkra lơh dăng bah Chính phủ n’hanh ăp n’gâng kan dơi kan tâm mât kân bah đường rvăt n’glăp hôch, ndrel ăp trong nkra ƀư ăp kôp, tŏng dăng bah Bộ Công thương đŏng ri rnôk dja, ta ăp mir tăm tao, hang rbăn ha tao dôl dâk kro ta lŏ mir. Nău n’hao săk geh, n’hŭch rnoh khlay ta lĕ rngôch ăp rêng ƀư dôl n’gluh tay. Yơn lah, êng đah nău lăn khay sreh, têk nkre đah lăn khay hao jêng bah tao, ri ăp nău nsrôih n’hao săk geh hŏ nkĭch pă.

Nuĭh tăm tao Dak Lak mpŏng tơm tao ngăch dơi sreh gay ăp roh huach mô geh ntoch jong bah khay sreh tăm dja tât khay sreh tăm ƀa ƀă.