Tiô pơkâ klâ xoăng, tơkŭm thôn dêi Vi ƀan hnê ngăn cheăm Sơn Tây Hạ, kong pơlê Quảng Ngãi, thôn Ka Năng kô châ ‘mot tơkŭm ƀă thôn Ra Tân ƀă thôn Bà He vâ mơjiâng thôn nếo ai inâi Ka Năng. Klêi kơ’nâi ‘mot tơkŭm, thôn nếo tiô tối kô ai 293 rơpŏng kuăn pơlê ƀă 1.030 pơ’leăng mâ mơngế, chiâng môi tung mâu thôn ai pơ’leăng mâ mơngế hên má môi dêi kong pơlê.

Nôkố, Ka Năng cho thôn ki kŭn má môi tung pái to thôn tiô tối hdrối kô châ ‘mot tơkŭm. Kố xuân cho kơpong hngế hngo, tíu ki kuăn pơlê hdrông kuăn ngo hên má môi ƀă tơdroăng ki prôk lăm xơpá. Kuăn pơlê thôn Ka Năng ki hên cho kuăn pơlê hdrông Ca Dong ƀă Hré, pêi lo liăn xiâm cho ing pêi chiâk deăng – pêt kong ƀă pêt mâu hdrê loăng nheăn, pêt xik, pôm ló, tiu ƀă kơphế.

Mâu kơpong kuăn pơlê ối tơprâ tơprŭng a mâu tơnêi tíu cho a ngo pro tơdroăng ki tơkŭm kuăn pơlê hôp cho tơdroăng ki ôh tá tơ’lêi hlâu klâi, nôkố rế xơpá tâ drêng túa pơkâ kong pơlê châ po rơdâ. Pôa Đinh Văn Loại, Ngế pơkuâ thôn, Kăn pơkuâ hnê ngăn Chi ƀô̆ thôn Ka Năng ăm ‘nâi:

“Cheăm xuân pơkâ troăng tơmiât xo Hngêi mơhno túa lĕm tro thôn Ka Năng pro tíu chôu ‘măn kơmăi kơmok, malối cho kơmăi tĭnh kơƀang, tơ’lêi hlâu ăm cheăng chêh pro mâu hlá mơ-éa. La ngiâ ah, ki hdrối tâ cho tơkŭm mâu thôn, kơpong kuăn pơlê ối vâ hbrâ ‘mot tơkŭm thôn. Tung hnoăng cheăng Kăn pơkuâ hnê ngăn Chi ƀô̆, tơná á athế djâ troăng ahdrối, klêi mê troh rơpŏng hngêi, pêi pro djâ troăng ahdrối mâu troăng hơlâ, tơdroăng pơkâ dêi Đảng vâ vâi krâ nhŏng o tiô ƀối”.

Cheăm Sơn Tây Hạ châ mơjiâng tung tơdroăng ki ‘mot tơkŭm cheăm Sơn Tinh, Sơn Màu ƀă Sơn Lập hdrối nah. Tung lâp cheăm ai lối 5.600 pơ’leăng mâ mơngế, tung mê, kuăn pơlê hdrông kuăn ngo châ lối 93% pơ’leăng mâ mơngế. Thôn kân rơdâ lối 136 km2, ki hên cho ngo, hên kơpong hmâ tro tơnêi tơhnâp a rơnó mê khía mơhot. Tung tơdroăng ki xơpá môi tiah mê, tơdroăng ‘mot tơkŭm thôn ôh tá xê to séa ngăn tung mâu kơxô̆ rơpŏng kuăn pơlê.

Tiô tơdroăng pơkâ dêi kong pơlê, sap ing 12 thôn nôkố kô klâ xoăng ối 8 thôn. Laga, ôh tá xê tâi tâng mâu thôn pơlê châ pơkâ ‘mot tung tơdroăng ki ‘mot tơkŭm. Mâu thôn Mang Rẽ, Xà Ruông, Nước Kỉa, Hà Lên ƀă Tà Vinh châ pơkâ thế rak tơniăn xua ai tơnêi tíu ôh tá tơniăn, kuăn pơlê rêh ối tơprâ tơprŭng ƀă kơtăn hngế ing tíu pêi cheăng cheăm. Pôa Cao Quốc Tiến, Kăn pơkuâ hnê ngăn Đảng ủi cheăm Sơn Tây Hạ ăm ‘nâi:

“Drêng pêi pro ‘mot tơkŭm thôn, ƀă mâu thôn ki ối hơngế, troăng lăm troh a tíu pêi cheăng cheăm ai tíu ki ‘nâ troh 25 km troăng prôk tung ngo. Tung pơla mê, mâu kăn ƀô̆ a thôn xuân xơpá. Tiô pơkâ thế dêi hneăng ki nếo kố, kăn ƀô̆ athế hlê nhên kong ngê̆ thong tin mê kố cho tơdroăng ki xơpá ăm cheăm tung tơdroăng rah xo kăn ƀô̆ thôn tung la ngiâ. Laga, mâu tơdroăng cheăng kô châ pêi pro rế hía rế mơnhông. Nôkố, pơhlêh xúa kong ngê̆ hiăng châ tơbleăng pêi troh a thôn ƀă mâu tôh kong ngê̆ kơxô̆ pơlê pơla. La ngiâ ah, cheăm kô hbru ăm kơmăi vi tĭnh ăm tâi tâng mâu thôn vâ pêi pro mâu hlá mơ-éa ăm tơ’lêi hlâu khât”.

Ôh tá xê to a kong ngo, a kơpong kơphô̆, cheăng ki klâ xoăng xuân châ séa ngăn nhên tung tơdroăng ki tíu kuăn pơlê rêh ối ƀă tơdroăng rêh ối pơlê pơla. A bêng Đức Phổ, sap ing 25 tôh kơphô̆ nôkố kô chu ối 15 tôh kơphô̆ klêi kơ’nâi klâ xoăng. Bêng dế tơbleăng xo rơkong kuăn pơlê hdrối vâ chêh pro klêi hồ sơ vâ pơtroh ăm khu ki ai hnoăng pơkuâ séa ngăn. Pôa Trần Ngọc Sang, Kăn hnê ngăn Vi ƀan bêng Đức Phổ ăm ‘nâi, tơdroăng ki klâ xoăng châ hriăn ngăn nhên tung tơdroăng ki tiô túa chêh pro hlá mơ-éa, túa lĕm tro ƀă khôi túa tơlá dêi kuăn pơlê.

“Tung pơla klâ xoăng mâu tôh kơphô̆, Khu pơkuâ cheăng xuân môi tiah kăn pơkuâ Vi ƀan hnê ngăn ƀă mâu kơ koan hiăng riân ngăn nhên ‘na tơnêi tơníu xuân môi tiah khôi túa tơlá dêi kuăn pơlê. Tơdroăng klâ xoăng mâu tôh kơphô̆ châ pêi pro tiô túa pơkâ: mâu tôh kơphô̆ ôh tá ai tŭm kơxô̆ rơpŏng tiô pơlâ kô châ ‘mot tơkŭm ƀă tôh kơphô̆ ki achê, ai tíu tơnêi tơníu tíu pêi cheăng tơdjêp ƀă tơdroăng khôi túa tơlá dêi kuăn pơlê”.

Tiô túa pơkâ tâi tâng hiăng châ Vi ƀan hnê ngăn kong pơlê Quảng Ngãi kĭ, tung lâp kong pơlê kô kơdroh 549 to thôn, tôh kơphô̆. Klêi kơ’nâi klâ xoăng, tung lâp kong pơlê ối 1.161 to thôn, tôh kơphô̆, chu kơdroh lối 32% to tíu pêi cheăng. Laga, peăng pá rŏng mâu kơxô̆ ki mê ôh ti xê cho tơdroăng ki kơdroh ‘na thôn, tôh kơphô̆. Ki xiâm pơkâ pêi kân tâ cho mơjiâng khu cheăng pơkuâ ngăn iâ tơkŭm, pêi cheăng xêt tơƀrê ƀă tơtro ƀă túa pơkâ pêi kăn pơkuâ kong pơlê péa râ.

Tiô pôa Trần Đình Dũng, phŏ pơkuâ ƀơrô cheăng mơjiâng kăn pơkuâ, Khu ngăn kong pơlê, cheăm bêng ƀă hnoăng cheăng mâu kăn ƀô̆ kong pơlê Quảng Ngãi, tung pơla tơbleăng pêi, kong pơlê tơtrŏng khât troh mâu tơdroăng túa lĕm tro, hdrông kuăn ngo, tơdroăng khôp ƀă tơdroăng ki xiâm cho vâ pro môi tuăn dêi kuăn pơlê:

“Tiô pơkâ tơdjuôm dêi Chin phuh, ƀă mâu thôn cho sap ing 300 rơpŏng tơngi klêng, ƀă tôh kơphô̆ cho sap ing 350 rơpŏng tơngi klêng. Pakĭng mê, ngăn kơ rêm tơdroăng cheăng dêi rêm to thôn, tôh kơphô̆, Chin phuh pơcháu ăm kong pơlê troăng hnê mơhno nhên. Ƀă kơpong hdrông kuăn ngo, kong ngo, kơpong ki malối xơpá lơ kơpong ki ai tơnêi tơníu xơpá, tung pơla klâ xoăng xuân athế tơtrŏng troh mâu tơdroăng tiô khôp, hdrông kuăn ngo ƀă túa lĕm tro vâ xo ah hmôi klêi kơ’nâi klâ xoăng, mâu tíu pêi cheăng, pêi cheăng tơdâng tơ’mô tâ, tơ’lêi hlâu tâ ăm tơdroăng cheăng pơkuâ ngăn, tíu pêi cheăng”.

Klâ xoăng thôn, tôh kơphô̆ ôh tá xê to tơdroăng ki kơdroh tíu pêi cheăng lơ kơdroh kơ koan cheăng tơnêi têa. Kố cho tung pơla séa ngăn nhên vâ rak tơniăn rế pêi châ tơdroăng púi vâ pơkuâ ngăn tung hneăng nếo, rế rak vế tơdroăng ki tơrŭm kuăn pơlê, túa lĕm tro ƀă tơ’lêi hlâu ăm kuăn pơlê tung tơdroăng rêh ối rêm hâi. Bu drêng châ tơrŭm mâu tơdroăng mê, cheăng klâ xoăng thôn, tôh kơphô̆ nếo pêi cheăng tơƀrê ƀă pro chiâng ivá ăm kăn pơkuâ tíu pêi cheăng xêt tơƀrê tâ tung la ngiâ.