VOV4.Bahnar - Blu\ng xơnăm 2000 jing jăl xơnăm tơnap tap hloh kơ dôm dêh char Tây Nguyên. Tơdrong tơjur hăm tơdrong jang cà phê,  pơm ăn mu\k drăm tơring âu jing rơhiu\ng rơhiăng. Kiơ\ kơ noh, lơ tơdrong đei [ôh lơ\m tơpôl păng vei xơđơ\ng tơpôl teh. Lơ\m kơplăh noh, ăh je# đ^ khei 7/2002, Jơnu\m pơgơ\r jang tơring Tây Nguyên đei tơ iung pơjing vă tơgu\m ăn Anih tơm Ch^nh tr^, Ban Bí thư, Thủ tướng teh đak pơgơ\r jang kiơ\ dôm xơnong jang tih tơ\ Tây Nguyên; atu\m hăm dôm jăl jang Đảng, jơnu\m pơgơ\r tơring dôm dêh char lơ\m tơring, pơklaih tơnap tap, tenh kuăng tơ iung mu\k drăm, hơmet vei xơđơ\ng ch^nh tr^, xơđơ\ng tơpôl. 15 xơnăm adrin kơ ‘nôh, mu\k drăm tơpôl Tây Nguyên  đei hơmet pơ ‘lơ\ng [iơ\.   

Hơnơ\ng truh ăh khei 7 rim xơnăm, [ơ\t pơgar cà phê [enh plei,  noh duh jing khei năr dôm tơm sầu riêng pơtăm hrâu mơ\t ăh pơyan io\k yua. Khei năr noh, pơđ^ lơ\m xăh Ea Yông, apu\ng Krông Pach dêh char Đak Lak mơ\t lơ\m khei ako\m pơchơt. Anih tơm xăh kơdra#m bơngai vih vơ\t nhen minh anih đe pơdro xa. Rim năr đei dôm j^t to\ gre chơ container pơtoi băl, chơ plei sầu riêng [enh. {âu phu tru hu\t kơ plei ‘long kăp g^t lơ\m ja#p jăl trong 26. {ok Ngô Văn Tam, jang mir tơ\ xăh Ea Yông ăn tơbăt, xơnăm âu jing xơnăm mă 7, [ok păng dôm bơngai jang pơgar nai tơ\ âu jang đei jơnei tih. Rimt ơm sầu riêng pơtăm hrau lơ\m pơgar cà phê đei yua dôm j^t triu hlak jên rim pơyan; rim ha đei đơ\ng 700 triu hlak jên minh xơnăm to\k tơ\ kơpal:“Jang thoi âu noh đei yua mă blu\ng noh tơm cà phê, mă 2 noh tơm sầu riêng păng mă 3 noh [ơr. Lơ\m noh, sầu riêng đei yua lơ hloh, rim tơm thoi âu đei yua truh 10 triu hlak jên, minh héc tar đeu yua pơhlom 800 triu hlak jên. Oei cà phê, đơ\ng ro\ng kơ tơmơ\t ăn teh đak noh đei yua 2 tấn.” 

Kiơ\ kơ [ok Nguyễn Phụng Minh, Bí thư Đảng ủy xăh noh, Ea Yông jing minh lơ\m dôm tơring cà phê kăp g^t hloh tơ\ Tây Nguyên, duh jing tơring chiu pu\ răm yuơ kơjă cà phê tơjur ăh blu\ng xơnăm 2000. Mă lei tơroi truh khei năr âu, mu\k drăm xăh ưh kơ adro# hơmet xơđơ\ng mă oei đei jang kiơ\ hơyak ‘nao, đei jơnei hloh păng kơjăp hloh. Kơ hre\ng bơngai pơdro\ng găh choh jang xa hlôi [ôh lơ, đei jơnei to\k bo\k oei đei pơih xă lơ\m ja#p pơlei pơla. {ok Nguyễn Phụng Minh tơroi: “Gru ang bang găh choh jang xa hơdăh hloh tơ\ xăh noh pơtăm hrau ‘long xa plei lơ\m pơgar cà phê. Minh héc tar đei yua đơ\ng 700 triu truh 1 tih 200 triu hlak jên minh pơyan đơ\ng sầu riêng, tam mă jo# cà phê. Tơdrong đei jơnei găh mu\k drăm lơ hloh noh xăh hlôi tơle\ch hrơ\p minh ‘măng găh tơdrong jang âu”

Jăh vă akhan, Ea Yông jing um ru\p ako\p kơ tơring Tây Nguyên găh tơdrong hơmet hơto\k mu\k drăm tơpôl. Lăng ja#p tơring, tơdrong pơtăm hrau ‘long xa plei oei đei pơih xă ja#p jang. Đơ\ng ro\ng kơ cà phê, Anih jang găh tiu  Tây Nguyên ke\ hơto\k pran păng đei jơnei hơdăh đơ\ng tơring tu Tây Nguyên truh tơring pơbăh Tây Nguyên. Mă hăt noh, Tây Nguyên oei ang hơdăh nhen minh tơring mă blu\ng găh hơto\k choh jang xa kiơ\ trong ‘nao, mă adro# dêh char Lâm Đồng hlôi pơjing đei hloh 43 rơbâu ha, kơjă tơmam drăm jang đơ\ng 400 triu hlak jên truh 8 tih hlak jên minh ha lơ\m minh xơnăm.

Atu\m hăm mu\k drăm, dôm tơdrong jang tơpôl tơ\ Tây Nguyên duh đei tơre\k xek tơlang truh tôch. Dôm tơdrong jang 132, 134 đơ\ng jơnu\m pơgơ\r teh đak hlôi xek tơlang kăp g^t tơdrong ưh kơ măh teh choh jang, teh bơ\ hnam ăn kon pơlei kon kông; tơdrong jang 135 tơgu\m hơto\k tôm tơdrong hăm dôm xăh tơnap tap. Mă kăl noh, tơdrong pơgơ\r ăn dôm anih jang tơ\ tơring tơguăt tơgu\m rim pơlei pơla kon kông tơ\ hlôi đei pơgơ\r ja#p jang. Đơ\ng ro\ng 15 xơnăm, năm truh pơlei pơla yơ tơ\ Tây Nguyên, duh [ôh anih jang tơguăt duh đei kon pơlei hmach bơnê tôch lơ. {ok Y Piêk Ênuôi, oei tơ\ pơlei Ea Na, xăh Ea Na, apu\ng Krông Ana, dêh char Đak Lak xơkơ\t: “Anih jang tơgu\m ăn kon pơlei tôch lơ, nhen axong to\k io\k pho\ng rei klă adar, đang kơ noh dăng tơlei unh hơyuh, man anih tơplo\ng kơdâu... Đơ\ng xơnăm 2004 truh dang ei kon pơlei nhôn đei hơto\k tơplih lơ, kơxo# unh hnam hin dơnuh tơjur [ôh hơdăh. Anih jang pơm jang atu\m hăm Anih hơlen choh jang xa pơih lơ tơdrong pơma đam găh khoa ho\k kih thuơ\t, tơgu\m kon pơlei hlôh vao găh vei lăng tơm cà phê, đơ\ng noh mă kon pơlei ke\ ato\k tơ iung.”

Đei tơdrong hơmet păng hơto\k kăp g^t, mă lei 15 xơnăm kơ âu, Tây Nguyên duh chiu pu\ lơ tơdrong răm. Hlăm hloh noh răm găh cham char, lơ\m kơplăh hloh 350 rơbâu ha bri hlôi hiong. Hơgăt bri oei lăi duh răm kơtang, pơm ăn to# phang păng đak hơbông roi ato\k. Kơ hre\ng anih jang pơdro đei dôm dêh char pơjao teh bri vă jang mu\k drăm, mă lei jang ưh kơ đei yua, hơlơ\k kơ noh pơm ăn tơdrong tơgar teh roi tơnap kơ xek tơlang. Minh [ar dơnâu mong đak pơm tơle\ch unh hơyuh, [ơ\t ming man noh ưh kơ đei hơlen trih tơdrong tơre\k lơ\m tơpôl, cham char, hlôi pơm ăn dôm tơring ưh kơ ke\ hơmet tơdrong răm.

‘Nâu gô jing dôm tơdrong tih mă Jơnu\m pơgơ\r jang Tây Nguyên, dôm jăl kơpal, jơnu\m pơgơ\r kơ dôm dêh char lơ\m tơring gô ako\m hơmet lơ\m khei năr truh. {ok Tô Lâm, jang lơ\m anih tơm Ch^nh tr^, Kơdră Jơnu\m pơgơ\r jang tơring Tây Nguyên ăn tơbăt: “Ako\m xek tơlang tơdrong tơxu\l tơxa\l găh teh, âu jing tơdrong tơm kơ tơring Tây Nguyên lơ\m xơnăm 2017 păng dôm xơnăm đơ\ng ro\ng kơ noh. Jơnu\m pơgơ\r jang tơring Tây Nguyên gô hơlen, pơkăl dôm anih jang tơm, anih jang kơpal xơkơ\t tơdrong teh tơ\ Tây Nguyên, tơdrong xek tơlang tơgar teh. Pơkăl Anih tơm mu\k drăm cham char, Anih tơm choh jang xa păng hơto\k tơring pơxe\l dăh hrôih pơgơ\r hop ako\m găh tơdrong âu. Atu\m hăm noh Jơnu\m jang gô tơgu\m hăm Jơnu\m pơgơ\r teh đak hơmet, keh đang tơchơ\t xek tơlang dôm tơdrong phă bri, k^ pơkăp hơto\k pơnơ\ đak Tây Nguyên, tơre\k truh tơdrong vei vêr thong đak tơ\ Tây Nguyên.”

Lan chih păng rapor