VOV4.Bahnar - Te\h dong hnam tơ no\ jing đei lơ tơ drong răm, pơm kơ ne# truh tơ drong jang to\k kơ unh hnam păng tơ pôl. Tơ\ Dak Lak, gơ nơm tơ drong vang jang đơ\ng khul kơ dră tơ ring, dôm sơ năm âu ki, tơ drong te\h dong hnam tơ no\ đei [ôh roi da [iơ\ [iơ\. Mă lei tơ\ 1,2 tơ ring, mă loi j^ tơ\ tơ ring atăih yăih, tơ drong ‘nâu oei tôch tơ to\ đe\ch. Vă găn tôch ai tơ drong ‘nâu, ‘ngoăih kơ tơ drong vang jang đơ\ng an^h jang kơ pal ‘no\h kăl đei nơ\r pơ ma tơroi đơ\ng bơ ngai lơ\m hnam tơ no\ hai.

Mo\ Trần Thị Bê, thôn 4, xăh Quảng Điền, apu\ng Krông Ana ăn tơ băt, klo kăn mo\ oei băl đunh hlo\h 20 sơ năm, ‘no\h đei truh 15 sơ năm oei hơ dai hăm klo hil hơ ve\ng, blei hiap. Mo\ Bê tơ roi, klo mo\ hơ lăh jang, rim năr et tơ drô dơ\ng. Rim tơ drong tih ie\ lơ\m hnam 1 ‘nu mo\ jang ngăl. Gleh hrat lơ lo\h bơih, mă lei lai yơ mo\ Bê ku\m pu\ nơ\r hil hơ ve\ng, blei hiap, jăm joă đơ\ng klo sư. Ưh ke\ ch^u, mo\ Bê chă trong lôch kơ dih. Pu\n ai kon dro\ nglo tom [ôh păng chơ mo\ năm hơ met tơ\ hnam pơ gang:

“Ba pơm kăn, rim tơ drong pơ ngơ\t đ^, oei klo inh ‘no\h no\ng kơ et tơ drô, mưh et soai bơih ‘no\h đa hơ ve\ng, blei hiap nhen kơ vơnh, đơ\ng 6 jơ kơ sơ\ [ât lăp truh 1-2h kơ măng ưh ăn tep. Inh ble\k dêh hnang, pă băt pơ ma kiơ inh huch pơ gang vă lôch, huch đ^ 1 kơ chai Vitôc kơ loăi ie\, đơ\ng ro\ng kơ ‘no\h kon inh chơ ba tơ\ hnam pơ gang. 2,3 năr đơ\ng ro\ng ‘mơ\i hơ dơ\r.”

Nhen thoi no\h mơ\n, yă Nguyễn Thị Luận oei tơ\ thôn 4, xăh Quảng Điền ‘năi, rim ‘măng klo et tơ drô đang, yă hơ nơ\ng pu\ nơ\r hil hiap, [ât lăp klo yă te\h yă hai. Rim ‘măng thoi no\h, yă Luận pôm e\nh ăi vă jăh hreh tơ drong đe\ch: “Klo kăn bu mă ưh đei hil băl. Et tơ drô bơih bro\k chă tơ drong hăm inh. Inh e\nh ăi đe\ch. Pơ ma re ‘no\h klo kăn jing hil băl đe\ch.”

Kiơ\ hla ar chih tơ roi đơ\ng An^h pơ gơ\r jang đ^ đăng kon pơ lei tơ guăt 1 [ơ\r đon pơ jing tơ drong arih xa ‘lơ\ng păng tang găn te\h dong lơ\m hnam tơ no\ kơ apu\ng Krông Ana, dêh char Dak Lak, lơ\m 10 sơ năm âu ki, lơ\m apu\ng đei vă je# 700 ‘măng te\h dong, hil hơ ve\ng hnam tơ no\, lơ\m no\h đei hlo\h 430 ‘măng yoa dro\ nglo hil hơ ve\ng. Tơ drong te\h dong hnam tơ no\ đei [ôh kiơ\ lơ tơ drong nhen te\h j^ rơ ka tơ\ hơ kâu jăn; pơ go\ lơ\m tơ drong ngôi băl; tơ hli, hil hơ ve\ng, jăm joă, blei hiap….

Kăn [o# dro\ kăn xăh Quảng Điền truh tơ\ hnam tơ roi tơ băt găh tơ drong te\h dong hnam tơ no\ ăn đe mo\ o\h

Vă găn le# tơ drong te\h dong hnam tơ no\, apu\ng Krông Ana pơ jing 5 gru\p tang găng te\h dong hnam tơ no\ tơ\ xăh Quảng Điền; hơ to\k tơ drong tơ roi tơ băt, pơ tâp pơ hrăm ăn kon pơ lei, kăn [o#, bơ ngai jang lơ\m khul dro\ kăn, bơ ngai chă tơ roi tơ băt tơ\ tơ ring; pơ gơ\r thi hơ len năng luơ\t io\k unh om păng hnam tơ no\, hơ to\ hơ nơ\ng kơ plăh dro\ kăn hăm dro\ nglo, unh hnam hiôk chơt… pơ jing 77 gru\p chă sek tơ lang tơ\ tơ ring.

Mă loi, [ât blu\ng khei 10 sơ năm ‘nâu, Dơ no\ an^h vei lăng kon pơ lei apu\ng Krông Ana jang hơ doi hăm An^h vei lăng tơ drong jang xa, linh j^ rơ ka păng tơ pôl dêh char pơ jing hnam “Oei pơ gia” tơ\ xăh Bình Hòa. ‘Nâu j^ an^h oei pơ gia tôch kơ kăl, đei khăm hơ len jơ hngâm jăn, roi tơ [ôh luơ\t, pơm sơ đơ\ng jơ hngâm ăn bơ ngai pu\ răm đơ\ng te\h dong lơ\m hnam tơ no\. {ok Nguyễn Hồng Quân, Pho\ Kơ dră vei lăng kon pơ lei xăh, Kơ dră vei lăng hnam “Oei pơ gia” xăh Bình Hòa ăn tơ băt:

“Trong jang pơm hnam oei pơ gia âu vă tơ gu\m roi tơ [ôh trong tang găn te\h dong. Tơ\ an^h âu đei răt hơ met tôm bơ\n khăn, kơ mu\ng ăn 1 ‘nu bơ ngai, dăh mă 2 ‘nu me\ kon truh oei pơ gia lơ\m 1,2 năr, đei tôm pơ gang, tơ mam xa lơ\m 2 năr. Tơ dăh oei đunh ‘no\h chă trong athei đe vang tơ gu\m. Trong jang ‘nâu tôch đei yoa ăn tơ ring. Truh dang ei tam mă sơng đei bơ ngai yơ ră. Nhôn đa pơ hle băl akhan, pơ jing hnam ‘nâu roi ưh đei bơ ngai truh roi ‘lơ\ng.”

Hăm tơ drong vang jang pran kơ jăp đơ\ng khul kơ dră tơ ring, tơ drong te\h dong hnam tơ no\ tơ\ Krông Ana khei ‘năr âu ki đei [ôh tơ plih ‘lơ\ng. Tơ dăh lơ\m sơ năm 2017, lơ\m apu\ng đei 64 tơ drong te\h dong hnam tơ no\ ‘no\h đơ\ng blu\ng sơ năm truh dang ei lăp đei 32 ‘măng hil hơ ve\ng băl đe\ch, păng ưh đei tơ drong yơ athei sek tơ lang, rôp phak.

Yă Vũ Thị Thành Huế, Kơ dră An^h tơ roi tơ băt,  Pho\ Kơ dră An^h pơ gơ\r jang Đ^ đăng kon pơ lei tơ guăt 1 [ơ\r đon pơ jing tơ drong arih xa ‘lơ\ng păng tang găn te\h dong hnam tơ no\ apu\ng Krông Ana, dêh char Dak Lak ăn tơ băt, tơ\ hơ năp kơnh, An^h tơ roi tơ băt kơ apu\ng vă hơ nơ\ng roi tơ [ôh ăn Dơ no\ an^h vei lăng kon pơ lei apu\ng hơ to\k tơ drong tơ roi tơ băt găh tang găn te\h dong, blei hiap hnam tơ no\, atu\m hăm ‘no\h athei rim gru\p tang găn te\h dong hnam tơ no\ tơ\ tơ ring dăr hơ len ‘lơ\ng hlo\h dơ\ng hăm rim hnam vă găn tôch ai tơ drong te\h dong hnam tơ no\:

“Hơ to\k tơ drong tơ roi tơ băt tôm tơ drong vă ưh lăp hơ dro# đe mo\ o\h dro\ kăn đe\ch mă đ^ đăng bơ ngai lơ\m hnam tơ no\ roi đunh roi hlôh vao găh tơ drong hơ to\ hơ nơ\ng kơ plăh dro\ kăn hăm dro\ nglo. Mă 2 roi tơ [ôh ăn Dơ no\ an^h vei lăg kon pơ lei apu\ng tơ le\ch trong jang đunh đai găh tang găn te\h dong lơ\m hnam tơ no\. Mă 3 ‘no\h hơ met kơ jăp rim an^h pơ gơ\r jang, pơ jao tơ drong jang ăn rim bơ ngai mă rơ đăh, mă 4 ‘no\h jang hơ doi hăm dôm khul chă pơ gơ\r pơ ma nuh hăm hăm dro\ kăn vă băt hơ dăh rim tơ drong păng vă tơ drong te\h dong hnam tơ no\ roi đunh roi jur.”

Vă găn đei tơ drong te\h dong hnam tơ no\, kơ dih kâu bơ ngai đei klo dăh mă kăn te\h dong, blei hiap athei tơ le\ch nơ\r pơ ma ‘năi. Kơ lih yoa bơ ngai răm oei adrin e\nh, ch^u pu\ hơ dro#, ưh đei ha [ơ\r pơ ma kiơ mưh đei te\h dong, jăm joă, blei hiap ‘no\h tơ drong te\h dong hnam tơ no\ âu oei đei hơ nơ\ng đe\ch… Rim mo\ o\h dro\ kăn athei băt hơ dăh hơ năp kơ dih, vă tơ drong te\h dong hnam tơ no\ ưh pă jing tơ drong hli pơ ngơ\t hăm rim unh hnam păng tơ pôl.

Nam Trang: Chih

Dơ\ng: Tơ blơ\