VOV4.Bahnar - Tơring Tây Nguyên đei 5 dêh char: Kon Tum, Gia Lai, Dak Lak, Dak Nông păng Lâm Đồng. Tây Nguyên đei teh giơ\ng ‘lơ\ng, hơyuh to# ‘mi xơđơ\ng vă hơto\k choh jang xa, pơyua lơ găh mu\k drăm; tơ\ âu đei cham char ‘lơ\ng ro\ mă đe ư ang, hăm tơdrong joh ayo\ kăp g^t kơ dôm hơdrung kon kông hlôi păng to\k bo\k hơvơn lơ tơmoi đơ\ng ja#p tơring truh tơmang... Mu\k drăm Tây Nguyên noh tih tên tơpă, mă lei tam mă đei io\k jang tơnăp, noh duh oei jing tơring tơjruh găh hơto\k tơ iung mu\k drăm – tơpôl pơtêng hăm 6 tơring nai lơ\m ja#p teh đak.  

            Dôm năr blu\ng khei 5 xơnăm 2017 âu, tơdrong chơt hơ iă tih tên truh hăm bơngai jang duh nhen kơ rơbâu ‘nu bơngai pơtăm tơm artiso tơ\ Đà Lạt (Lâm Đồng). Noh jing Anih jang pơm tơle\ch pơgang Lâm Đồng (Ladophar) 1 lơ\m 3 anih jang rơgei kơ ja#p teh đak đei io\k tơmam hơpăh Tơmam ‘lơ\ng apu\ng plenh teh châu Á- Thái Bình Dương. ‘Nâu jing tơmam hơpăh kăp g^t hăm rim anih jang te\ch pơdro, yuơ Anih jang hơlen tơdrong ‘lơ\ng tơmam drăm châu Á-Thái Bình Dương xek hơlen pôk hơpăh.

Ladophar gơnơm lơ\m artiso, minh hơdre\ch ‘long pơtăm kăp g^t kơ Đà Lạt vă pơjing tơmam axong ăn anih bơ\ pơgang lơ\m teh đak păng tơ\ teh đak đe. Atu\m hăm noh duh đơ\ng artiso, Ladophar pơm tơle\ch lơ kơloăi tơmam kăp g^t nhen: pơgang kơtuăl, pơgang đak, hla che, ke\o... Tơmam pơm tơle\ch đơ\ng Ladophar ưh kơ adro# đei lơ bơngai lơ\m teh đak lăp yua, mă lang xă truh teh đak đe hloi. Tơdrong io\k yua đơ\ng Ladophar hơnơ\ng kơ hơto\k, păng gô ưh kơ đei pơdơh ăh kơxo# 600 tih hlak jên minh xơnăm nhen dang ei. Tơdrong tơgăl kơ pơma hloh noh gơnơm đơ\ng Ladophar mă kơ rơbâu unh hnam kon pơlei pơtăm artiso tơ\ Đà Lạt gô đei io\k yua lơ păng xơđơ\ng. Tơmam artiso hlôi đei pơkăp răt đơ\ng blu\ng pơyan, pă đei hli kơ hăm pơyan io\k yua mă [ơm khul te\ch pơdro pơđep kơjă.

Yă Phạm Thị Xuân Hương, Kơdră dơnơm kơ Anih jang pơgang Lâm Đồng ăn tơbăt: Anih jang hlôi axong hloh 100 tih hlak jên vă man hnam kơmăi hăm kơmăi kơmo\k ‘nao, [lep nhen pơkăp pơm tơle\ch pơgang kiơ\ tơchơ\t kơ Anih jang Y tế apu\ng plenh teh (WHO). Ưh kơ adro# tơre\k axong kơmăi kơmo\k ‘nao, Ladophar tơre\k pơtho bơngai jang rơgei hloh dơ\ng. Mă kăl noh anih jang đei dôm trong jang kơjăp vei xơđơ\ng tơmam drăm rơgoh đơ\ng tơ\ mir na. Yă Phạm Thị Xuân Hương tơroi: Ladophar găn ga đunh khei năr pơjing, truh hloh 20 xơnăm pơtơm pơjing đei tơdrong pha kăp g^t kơ po: “Ưh kơx^ tơ\ âu jang đei yua lơ noh chă pơih xă tơ\ tơring nai. Phơ pho\ tơdrong hiôk kơ po noh ưh kơ đei hiôk hăm bơngai nai, păng hơlơ\k dơ\ng, hiôk hăm bơngai ưh kơx^ hiôk hăm po. Bơ\n hlôi [ơm lơ [ai ho\k lơ\m tơdrong choh jang, bơngai bu pơtăm hơdre\ch ‘long đei yua noh bơngai nai [oi kiơ\ hloi, păng tơdrong răm noh [ôh đang măt hloi. Jang ưh kơ hơlen noh kơnh huach đe\ch. Mă huang đơ\ng kon pơlei, đơ\ng anih jang duh jing tơdrong huach lơ\m tơpôl. Inh kơche\ng xơnong jang đơ\ng teh đak lơ\m xơkơ\t tơroi tơbăt, pơkăp hơdăh jing tơdrong kăp g^t hloh.”

            Lơ\m kơplăh lơ hnam kơmăi ro\l kơtao ưh kơ đei xơđơ\ng găh tơmam drăm, kơmăi kơmo\k xo xe\ch noh pơm jang roi ưh kơ đei yua, găh hnam kơmăi rol kơtao An Khê (Gia Lai) hlôi dơ\ng kơjăp păng kơchăng tơgar hăm x^k kơjă reh răt tơmơ\t đơ\ng teh đak đe. {ok Nguyễn Văn Hảo, Pho\ kơdră Hnam kơmăi ro\l kơtao An Khê ăn tơbăt: xơnăm 2016 hnam kơmăi hlôi axong 2 rơbâu tih hlak jên vă hơmet kơmăi kơmo\k păng minh năr ro\l đei 18 rơbâu tấn kơtao, jing hnam kơmăi jang pran hloh teh đak bơ\n dang ei. Hnam kơmăi ro\l kơtao An Khê hlôi axong hloh 100 tih hlak jên ưh kơ jo# cheh ăn kon pơlei tơ\ tơring pơtăm kơtao chă tơplih hơdre\ch kơtao, hơto\k đei yua lơ. Gơnơm thoi noh mă kơtao đơ\ng 65 tấn minh ha đei hơto\k truh je# 100 tấn. Hnam kơmăi duh hlôi răt 10 to\ kơmăi gơ\ kơtao, rim to\ kơmăi đei kơjă 10 tih hlak jên vă mong [iơ\ jên huach pơm jang ăn bơngai jang. Dang ei hlôi đei 45% hơgăt teh lơ\m kơxo# 26 rơbâu ha kơtao tơ\ tơring đei kăt hăm kơmăi. {ok  Nguyễn Văn Hảo ăn tơbăt: “Kon pơlei duh nhen anih jang, ‘meh đei yua đơ\ng tơdrong jang kơtao noh ưh kơ đei trong yơ nai noh athei hơto\k pơ ‘lơ\ng. Tơ\ hnam kơmăi noh hơto\k tơdrong pran găh ro\l x^k hăm kơmăi kơmo\k ‘nao. Tơ\ mir noh ba pơtăm hơdre\ch ‘lơ\ng. Tơ\ âu noh ba yua kơmăi kơmo\k ‘nao. Atu\m hăm noh tơjur [iơ\ tơdrong huach hăm bơngai pơtăm kơtao đơ\ng pơtăm truh tơ\ koh yua, pơtih nhen dang ei ‘nhăk kơmăi kăt kơtao noh rim tấn kơtao, kon pơlei jang mong đei 50 rơbâu hlak jên.”

Minh [ar tơdrong axong jang hlôi đei tơle\ch jang lơ\m tơring Tây Nguyên mă lei oei adar yuơ đơ\ng chă pơkăp io\k teh pơm jang păng jên hu đơ\ng anih axong jang ưh kơ đei măh. Xek tơlang tơnăp găh teh pơm jang păng jên hu nhen hlôi pơkăp jing minh lơ\m xôm tơdrong tơm vă tơdrong axong jang dăh hrôih keh đang. Tơdrong man jăl trong Hồ Chí Minh đơ\ng Gia Lai truh Dak Nông jing minh tơdrong hơdăh lơ\m tơdrong io\k teh pơm jang duh nhen axong găh jên jang. Gơnơm đơ\ng noh tơdrong jang keh đang [lep nhen khei năr pơkăp. {ok Hoàng Văn Trung, Pho\ kơdră dơnơm kơ Anih jang Quang Đức Gia Lai ăn tơbăt, anih jang io\k man 26 km jăl trong Hồ Chí Minh găn Tây Nguyên hăm kơxo# jên axong man noh 840 tih hlak jên, gơnơm đei axong jên jang [lep pơkăp noh tơdrong axong jang keh đang hrôih: “Nhôn đei anih mong jên VietBank axong ăn to\k io\k 85%.  Hlôi axong tôm păng tơtom jên jang kiơ\ pơkăp, pơm trong hiôk ăn kơ nhôn tơle\ch jang noh tơdrong jang keh đang adrol kơ 6 khei pơtêng hăm khei năr đei k^ pơkăp BOT”

Lơ\m minh tơdrong tơl nơ\r apinh đơ\ng bơngai chih kơtơ\ng ang ăn Rađiô nơ\r pơma Việt Nam găh tơdrong axong jang, hơto\k tơring Tây Nguyên, Thượng tướng Tô Lâm, Jang lơ\m Anih tơm Ch^nh tr^, Bộ trưởng Anih tơm Ko\ng ang, Kơdră pơgơ\r Jơnu\m jang Tây Nguyên tơbang hơdăh: “Tây Nguyên noh mu\k drăm lơ. Mă lei kơlih kiơ ưh kơ đei hơto\k, kơlih kiơ tam mă đei dôm anih jang pran tơre\k axong jang; păng tơre\k axong jang bơih noh mă hơtuch tơdrong pơyua ưh kơ đei hơto\k? Tơdrong pơngơ\t tih hloh hăm inh noh pơm thoi yơ vă Tây Nguyên hơto\k tơ iung? Adrol âu ki noh đei lơ tơdrong pơngơ\t găh xơđơ\ng tơpôl, tơdrong vei xơđơ\ng teh đak, mă tơpă noh hăp đei tơdrong ưh kơ tơnăp lơ\m pơm jang, vih vơ\t; dăh mă chă tơring jang te\ch răt tơmam tơ\ Tây Nguyên. Mă lei dang ei hlôi xơkơ\t tơpôlx ơđơ\ng bơih. Tơdrong xơđơ\ng noh hăp pơm trong hiôk ăn hơto\k tơ iung. Inh tơbang nơ\r pơma adrol ki đơ\ng bơ\n noh, xơđơ\ng vă hơto\k tơ iung, oei dang ei noh hơlơ\k găh 2 tơdrong dơnơm kơ Tây Nguyên noh: hơto\k tơ iung vă pơm trong hiôk ăn xơđơ\ng kơjăp kơtang.”

Lan chih păng rapor