Tơdrong jang ming man rim hơnih ming man hnam trương teh đak rong ‘me tơ̆ tơring sơlam teh đak Ea Súp, dêh char Đắk Lắk hơmơt ming man keh đang hiơ hiơ̆ kơ yuơ tŏ ‘mi kial ưh sơđơ̆ng. Mă lei, đơ̆ng “kơdih jơhngơ̆m đon lăng ba” ƀô̆ đô̆i rim hơnih ƀô̆ đô̆i dêh char Đắk Lắk hlôi ƀôh kang bang kơl tơtom, tŏk bŏk prăt măng năr yak hloh tŏ ‘mi kial ưh sơđơ̆ng tơgŭm djru bơngai tơm iŏk jang “dŏng tơgŭm” jang tĕnh koăng, vă sơđơ̆ng rim hơnih ming man keh đang ƀlep trong pơkăp. 

Ƀok Nguyễn Ngọc Quý, Kơ iĕng Kơdră chĕp pơgơ̆r Kŏng ty tơ iung pơjing ming man Đắk Lắk, hơnih iŏk jang ming man 2 hnam trương tơring sơlam teh đak păng ‘meh vă đei truh 450 ‘nu bơngai jang. Ƀok Quý tơtok, prăt jơ ‘năr đơ̆ng iŏk ming man, hơnih lăp tơchă đei dang 300 ‘nu bơngai jang đĕch. Pă dôm yơ ‘noh oei ưh kơ măh 30 ‘nu kŏng nhân man, 20 ‘nu bơngai vơ̆r gre ben, gre kôch teh păng dang 100 ‘nu bơngai jang pơdŭ tơmam drăm.“Kŏng ty ưh kơ măh dang 150 ‘nu kŏng nhân ming man tơ̆ hơnih ming man. Dang ei, kiơ̆ kơjă đe hơvơh jang, hơnih iŏk ming man măh mơng kŏng nhân ming man ƀâk 4 hăm kon jên jang lơ̆m 1 năr 1 ‘nu đơ̆ng 600-700.000 hlak jên, mă lei oei tơchă ưh kơ gan đei, ưh kơ tôm bơngai vă ming man. ‘Măng mă ou, rim tơdrong vă jang ming man tơ̆ dêh char Đắk Lắk iung jang ming man lơ, lơ̆m mă bơngai jang ming man roi năr roi hui kơ đei.”

Tơ̆ 3 dêh char Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng đei 15 hnam trương teh đak rong ‘me tơring sơlam teh đak tŏk bŏk tơ iung pơjing ming man, tơdrong ‘meh vă đei bơngai jang dang 2.200 ‘nu bơngai, pơđĭ kŏng nhân kih thuơ̆t, thơ̆ kmăi, kih sư păng bơngai jang. ‘Nou tim mă khan măt bơngai lơ, mă lei đĭ hloh tơdrong kĕ tơchă đei đơ̆ng bơngai iŏk jang hơnih ming man. Tơdrong mă ou hlôi long kơtang ăn trong tơlĕch ăn tŏk mŭk drăm 2 kơsô̆ kơ rim dêh char, mưh dêh char ayơ jei tŏk bŏk hơmet ăn iung jang rim tơdrong vă jang tih tên hăm kon jên tơmơ̆t jang truh kơ rơbou ti hlak jên.

Hơnih vei lăng trong nơnăm Việt Nam tơroi tơbăt, truh blŭng khei 7, Tơdrong vă jang tơnô̆ 2 lơ̆m Tơdrong vă jang pơm trong gre rĕnh Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột ‘nao keh đang hloh 70,6% kơjă kĭ pơkăp jang. Đơ̆ng rŏng mĭnh khei jô̆ đơ̆ng ‘măng dăr lăng năr 22/5/2026, hơnih ming man lăp tŏk dơ̆ng 3,62%, hơtŏ hăm dang 307 ti hlak jên. Ƀok Dương Văn Đắc, Kơdră chĕp pơgơ̆r mĭnh hơnih iŏk jang ming man tơ̆ ou tơbăt, ưh kơ măh bơngai jang jĭ mĭnh lơ̆m dôm tơdrong tơm kơ tơdrong ming man keh đang hiơ hiơ̆ ou.“Bơngai jang dang ei hui kơ đei, gleh hơvơh đei bơngai jang. Dôm bơngai jang lơ̆m tơring dang ei nhen lĕ ưh kơ kĕ vă hơvơh kĕ. Hrei ou, mưh ưh kơ măh bơngai jang pơvih pơvăn, kŏng ty măh krao hơvơn đơ̆ng rim hơnih ming man anai tơ̆ dêh char Nghệ An dăh mă rim dêh char anai năm jang. Dôm kŏng nhân hơgei jei lei lăi, măh chă pơlơh dih băl ƀar păh rim hơnih ming man kơ kŏng ty.”

6 khei blŭng sơnăm 2026, tŏk mŭk drăm tơ̆ Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng, Khánh Hoà… jei ưh kơ iok đei ƀlep hăm trong tơlĕch ăn. Tơdrong tơm pơm ăn kiơ̆ nơ̆r hơlen đơ̆ng rim dêh char ‘noh hiơ hiơ̆ iŏk tơvih teh, pơm ăn tơdrong vă jang tơnap mă iung jang. Mă lei, lăng atŭm đơ̆ng khul jang, truh hloi mưh hơmet pơ ‘lơ̆ng tơhlăk tơhlĭn găh teh ming man, rim dêh char oei tơnap mă đei sơđơ̆ng bơngai jang vă iung jang ming man rim tơdrong vă jang. Tơdrong mă ou sa roi pơm kơnê̆ hloh dơ̆ng mưh rim tơdrong vă jang đei iung jang.

Yă Trương Thị Trí, Kơdră Hơnih chĕp pơgơ̆r Kŏng ty WGR Industries dêh char Gia Lai tơbăt, hăm kon jên teh đak đe tơmơ̆t jang (FDI) hloh 1.500 ti hlak jên, hơnih mơdro sa tŏk bŏk ‘meh vă đei 1.100 ‘nu bơngai jang. Mă lei, mă đơ̆ng hlôi tơlĕch lơ trong tơgŭm djru hơ iă vă hơvơn đei lơ bơngai apĭnh mơ̆t jang, mă lei lăp krao tơmơ̆t đei 800 ‘nu bơngai:“Tăp dăr hnam kmăi, lơ̆m hơtăih dang 70km, kŏng ty hlôi năm tơchă bơngai jang păng dang ei hlôi pă đei bơngai jang. Dang ei kŏng ty tŏk bŏk tơlĕch jang krao tơmơ̆t bơngai jang lơ̆m khul ‘moi kiơ̆ ‘nhŏng oh tŏk bŏk jang tơ̆ ou đei ŭnh hnam, ‘nhong oh, boăl joăt đơ̆ng rim dêh char păh Tu păng tơring Pơbăh mơ̆t jang. ‘Ngoăih kơ ‘noh, kŏng ty jei iung jang kơtang krao tơchă bơngai jang kiơ̆ lơ̆m mạng nhen Zalo, Facebook păng truh hloi TikTok hai.”

Ưh kơmăh bơngai jang ưh khan lăp hơdrô̆ tơ̆ hơnih jang kmăi kmŏk pơm tơlĕch tơmam drăm, tơ iung pơjing ming man ‘meh vă dôm bơngai jang trŏ lăp. Kơtă hloi dôm tơring choh jang sa să kơ rim dêh char Tây Nguyên, tơdrong ưh kơ măh bơngai jang jei roi năr roi ƀôh hơdăh. Ƀok Trần Văn Muôn oei lơ̆m thôn 1, tơring Sơn Hòa, dêh char Đắk Lắk tơbăt, mă đơ̆ng kon jên hơvơh đe jang hlôi tŏk măt, mă lei sơnăm ou bơngai pơtăm kơtao oei tơnap mă tơchă đei bơngai jang vă koh kơtao:“Kon jên hơvơh đe jang koh kơtao hmă hmă ba kla ăn 1.500 hlak jên lơ̆m 1 hơchô̆, găh kơtao hlôi ŭnh sa ba hơvơh đe jang đơ̆ng 2.000 - 2.500 hlak jên lơ̆m 1 hơchô̆. Mĭnh hơchô̆ hmă hmă đơ̆ng 10 truh 12 kĭ. Pơtêng hăm sơnăm sơ̆ ‘noh kon jên hơvơh đe jang lơ hloh 20%, mă lei tơchă bơngai jang ăn oei tôch tơnap.”

Tây Nguyên hrei ou đei dang 655.000 hektar chehphe, 102.000 hektar tiu păng 105.000 hektar sầu riêng, 120.000 hektar kơtao ..., rim dêh char lơ̆m tơring ‘meh vă đei truh kơ mơjĭt triu năr jang, hơtŏ hăm hloh 500 ‘nu bơngai jang lơ̆m prăt khei pơyan koh phĕ. Lơ̆m mă noh, bơngai jang kơtă lơ̆m tơring lăp đei dang 2/3.

Ƀok Nguyễn Phú Lập, Kơ iĕng Kơdră Jơnŭm vei lăng bơngai jang dêh char Đắk Lắk akhan, dôm sơnăm hơdrol, măt bơngai jang ưh kơ măh lơ̆m rim khei pơyan pơklăp ăn đơ̆ng dôm bơngai đơ̆ng rim dêh char găh Tu păng tơring Tŏk bŏk. Mă lei, kon pơlei roi năr roi pă gan ‘meh hăm tơdrong jang kiơ̆ kơ bruh, kơna hlôi luh năm tơ̆ rim hơnih jang muk drăm tơm ‘noh Pơlei tơm Hồ Chí Minh păng rim dêh char Đông Nam bộ vă jang sa đei iŏk yoa kơđơ̆ng hơnơ̆ng hloh:“Pơyan phĕ chehphe pơđui đunh lơ̆m 60 năr, hăm jên jang đơ̆ng 450 - 500.000 hlak jên lơ̆m 1 năr, lơ̆m mĭnh pơyan bơngai jang phĕ chehphe iŏk đei đơ̆ng 28 - 30 triu hlak jên. Hăm kon jên iok đei ou jei lăp hơtŏ kon jên khei đe sư jang tơ̆ rim hơnih jang kmăi kmŏk pơm tơlĕch tơmam drăm lơ̆m 2 khei. Jang phĕ chehphe gleh hrat hloh, adoi lăp jang lơ̆m mĭnh bruh, kơna bơngai jang hlôi rơih năm jang pơm kŏng nhân ngăl. Đắk Lắk ‘noh hơnih jang kmăi kmŏk pơm tơlĕch tơmam drăm tim mă lơ, păng sa jên khei tim mă lơ nhen rim dêh char, pơlei tơm tơ̆ Tơring pơbăh.”

Dôm chŭn mir kơtao prăh prang tơ̆ tŏ pơm ăn hŏnh hep kơ yuơ ưh kơ đei bơngai koh, hơnih jang ming man trong gre rĕnh măh “dui hor” hơvơh bơngai thơ̆ jang đơ̆ng tơring Tŏk bŏk dăh mă găh Tu, rim khul jang lơ̆m hnam kmăi kmŏk pơm tơlĕch tơmam drăm tim mă gơh iung jang păng tơdrong pơm ăn hiơ̆ hyĭn keh đang tơ̆ rim hơnih ming man hnam trương teh đak rong ‘me tơring sơlam teh đak tŏk bŏk đei kon pơlei gôchang. Đĭ đăng tơƀôh hơdăh: ưh kơ măh bơngai jang tơ̆ rim dêh char Tây Nguyên hlôi truh hơnih gĭt kăl hloh. “Tơdrong rơhap” ou ưh khan lăp hơdrô̆ pơyan koh phĕ mă oei hlôi jing tơdrong tơhlăk tơhlĭn gĭt kăl hloh, pơm pơjoă kơtă truh trong tơlĕch jang tŏk muk drăm kơ sơnăm 2026 păng pơđĭ lơ̆m jăl iung jang kơtang truh ou kơnh kơ tơring!