Hơbĕch hơbal tŏk hao tơ̆ tơm ‘long sầu riêng tơ̆ 1 pơgar tơ̆ xăh Nha Bích, pơlei tơm Đồng Nai - hơdrol sơ̆ ‘noh thị xã Chơn Thành, dêh char Bình Phước, ‘nhŏng Võ Quốc Thành (38 sơnăm, pơlei pơla đơ̆ng Đắk Lắk), tơroi, ‘nâu jĭ tơdrong jang iŏk đei jên lơ kơ sư lơ̆m pơyan phĕ sầu riêng. ‘Nhŏng ‘noh yua hơgơ̆r săng tơteh lơ̆m kơđoh plei sầu riêng, mơ̆ng hơlen re lơ liơ vă băt hơdăh plei đĭ kră, lom păng đum tơ̆ lơ̆m vă gơh kăt plei. Mă lei, tơdrong hlôh băt âu ưh kơ kĕ đei ƀônh dei dei hloi ôh.

‘Nhŏng Thành tơroi, ƀơ̆t ‘nao pơtơm jang, tơdrong kăt ƀơm plei ‘lơ̆p, plei ưh kơ ‘lơ̆ng ‘noh jĭ tơdrong hơnat veh ver. Rim ‘măng glăi, bơngai jang tă kơ athei tăh jên kơdih vă ‘mong ăn tơ ‘ngla pơgar dăh mă tơ ‘ngla răt iŏk. Yak hloh dôm ‘măng kơtơih pơ̆k, sư pơhrăm tơdrong mă pơ ‘lơ̆ng păng akŏm mă brĕ vă mơ̆ng băt ‘lơ̆ng hloh. ‘Nhŏng Võ Quốc Thành tơroi:

"Ĭnh chă lăng băt, hlôh vao kơdih đơ̆ng rŏng rim ‘măng ưh kơ pŭn ai. Tơƀơ̆p dôm pơgar sầu riêng hŭt (pơgar đĭ phĕ vă jê̆ đĭ, lăp oei pă tŏ sĕt plei rah rai), bơngai jang athei kơchăng apĭnh năm hiơ hiơ̆ hê̆ vă tơteh mă hơlen, mơ̆ng mă hơlen. Thoi noh mă băt đei plei kră ‘lơ̆ng, veh ver tôch ai kăt hơvơ̆l ƀơm plei ‘lơ̆p, plei ưh kơ ‘lơ̆ng”.

Ưh khan lăp mơ̆ng băt tơteh re pŏk pŏk dăh mă dŭk dŭk, bơngai jang kăt oei athei hlôh băt rim kơloăi sầu riêng păng teh kơ rim tơring. Mĭnh hơdrĕch sầu riêng tă kơ đei khei ‘năr bluh tih păng năr pơtăm pha ra băl vă iŏk đei plei đum ‘lơ̆ng. ‘Nhŏng Bùi Duy Hạnh (40 sơnăm, pơlei pơla tơ̆ Nghệ An), bơngai đei hloh 10 sơnăm jang phĕ plei sầu riêng, păng đĭ năm jơ̆p tơring, tơroi:

“Hmă hmă trong jang klĕp truh phĕ iŏk ‘noh dang 90 năr hăm plei sầu riêng Ri6 păng 120 năr hăm sầu Thái. Truh ƀlep kơsô̆ năr ‘noh plei kră, nhôn mă mơ̆t truh tơ̆ pơgar vă lăng năng lom. Mưh ƀôh lom đĭ đei đum ‘noh mă pơgơ̆r kăt. Hăm dôm bơngai joăt kơ jang, tơdrong lăng băt oei ƀônh hloh lăng kiơ̆ kơplei đĕch đĭ băt plei sầu riêng kră dăh mă tam mă”.

Tơdrong jang tơteh plei sầu riêng đei tơdrong hơdrô̆ ƀơ̆t ưh kơđei hnam trưng, lăm pơtho hơdăh. Rim tơdrong hlôh băt tă kơ đei pơtho băl kiơ̆ tơdrong hlôh vao yan âu đĕch. Tơdrong gơh jang pơ mơ̆ng tih lơ̆m tơdrong gơh băt đơ̆ng kơdih păng tơdrong lăng ƀôh băt; đei bơngai lăp kăl 3 khei chă lơ lăng đĭ “kăt gơh bơih”, mă lei kŭm đei bơngai mơmat 2 truh 3 sơnăm ‘mơ̆i mă pơ̆n chĕp săng. ‘Nhŏng Huỳnh Văn Khanh (36 sơnăm, pơlei pơla tơ̆ Vĩnh Long) chơt hơiă roi tơbăt:

"Lăp kăl kơ ‘nhŏng oh đei đon hơdrin, dôm bơngai năm hơdrol adoi ling lang pơtho tơƀôh ngăl, đơ̆ng trong lăng kơmâu kơđoh, tơdrong lăng jơla pơyar klĕp truh lăng kơtŏng. Đei dôm bơngai jang drŏng rôp năm kiơ̆ ĭnh 2,3 pơyan ‘noh gơh băt kăt bơih. Mă lei, tơdrong jang âu rơih bơngai dêh, athei mă hơdrin păng lăng băt mă hơbĕch”.

Lơ̆m 1 ‘măng kăt, tơdrong jang hơdai lăp băl đơ̆ng bơngai kăt tơ̆ kơpal ‘long păng bơngai drŏng rôp tơ̆ hơla teh ‘noh jĭ tơdrong tôch kơkăl. Bơngai kăt tŏk hao tơ̆ kơpal, ƀơ̆t mă bơngai tơ̆ hơla teh yua kơƀao ƀô̆ drŏng plei kiơ̆ mă hơbĕch, vă vei sơđơ̆ng ‘lơ̆ng ăn kơ jơla sầu riêng hoei kơ đei tơgơ̆.

Iŏk yua đơ̆ng bơngai jang đei tơdrong lăng ƀôh rơđăh kiơ̆ lơ̆m jang gơh. Mĭnh ‘nu bơngai jang chă tơteh, kăt plei sầu riêng hơgei gô hơnhăk ăn đơ̆ng 50 - 60 triệu hlak jên. Lơ̆m kơplăh ‘noh, grŭp jang tơgŭm (găh lơ jang drŏng, rôp plei) đei iŏk yua đơ̆ng dang 15 triệu hlak jên 1 khei.

Mă đơ̆ng chă jên kơ triê̆u hlak jên rim năr, tơdrong kơhret kơtĭt trăp tơ̆ hơ ngiĕng bơngai jang chă tơteh ‘noh tôch kơ tih. Kiơ̆ bơngai chă răt păng tơ ‘ngla pơgar, kơsô̆ hiong păng glăi ăn phep hăm grŭp jang kăt iŏk lăp ăn tôch ai dang 2% (hơtŏ 20kĭ plei ‘lơ̆p lơ̆m 1 tấn sầu riêng). Tơdăh hloh kơsô̆ âu, bơngai jang chă kăt athei tăh jên kơdih ‘mong pơđĭ hiong răm kiơ̆ kơjă tĕch. ‘Noh jĭ kơsô̆ gô tŏk truh dôm jĭt triê̆u hlak jên lăp đơ̆ng rŏng 1 năr bơh ƀơm. Yua thoi noh, tơ̆ rŏng kơsô̆ jên iŏk yua lơ ‘noh jĭ tơdrong akŏm mă ƀrĕ păng jang tơnăp tơpăt hăm rim pla săng.

Pơyan sầu riêng đa pơih blŭng tơ̆ tơring Pơmơ̆t Pơbăh, đang kơ ‘noh truh tơring Hơlĕch Pơbăh păng pơtôch tơ̆ dôm dêh char Tây Nguyên. Hăm teh pơtăm să lơ̆m teh đak păng khei ‘năr phĕ ưh kơ ƀơm băl, dôm bơngai jang chă tơteh plei sầu riêng ling lang vei sơđơ̆ng đei tơdrong jang prăt sơnăm.