Hơgăt teh sâu riêng lơ̆m teh đak bơ̆n hrei ou dang 200.000ha, plei đei dang hloh 2 triu tân. Lơ̆m 7 khei bŭng sơnăm ou, Việt Nam tĕch tơ̆ teh đak đe 493.000 tân sầu riêng, iŏk đei dang hloh 950 triu USD, tŏk 31% pơtêng hăm dôm khei ou sơnăm sơ̆; tơchĕng lăng pơđĭ lơ̆m sơnăm gô iŏk đei hloh 4 ti USD.

Mă lei, atŭm hăm atŏk kơtang tĕnh koăng, tơmam drăm tŏk bŏk tơjră muh măt hăm lơ tơdrong long. Tơ̆ Tây Nguyên, phang pơđang, ưh kơ măh đak pruih lơ̆m pơyan phang pơm kơnê̆ truh bluh vơ̆ păng pơm ăn chôh pơkao; lơ̆m mă ‘mi hơdrơ̆k pơyan pơm ăn roi kơtang tơdrong hơlŭng pơkao, kơtăn pleo păng đei hloi pơrang sơdrông pơrăm.

Atŭm hăm tơdrong đei ƀơm kơnê̆ đơ̆ng tŏ ‘mi kial, tơdrong pơkoel đơ̆ng păh rim teh đak răt iŏk roi năr roi kơtang jei tŏk bŏk pơm ăn tơdrong tŏ đon hăm tơmam drăm ou. Đơ̆ng blung sơnăm 2024 truh dang ei, Trung Quốc hlôi tơƀôh ăn 761 lô sầu riêng Việt Nam ưh kơ pơm kiơ̆ tơdrong pơkăp găh rơgoh ‘lơ̆ng tơmam drăm sa, lơ̆m ou đei 589 lô đei ƀơm truh Cadimi păng 157 lô đei ƀơm truh Vàng O.

Tơ̆ hơnăp dôm tơdrong long hle, Tiến sĩ Phan Việt Hà, Kơ ieng Kơdră chĕp pơgơr vei lăng Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI), akhan atŏk kơtang kon jên tơmơ̆t jang chă tơchĕng hơlen vă đei trong kơnăl khoa hŏk trŏ lăp hăm dôm tơdrong đei ƀôh lơ̆m choh jang sa.“Hăm dôm tơdrong long hle, pơtoh gia nhen tơplih to ‘mi kial, găh tơdrong cadimium dăh mă vàng o, kiơ̆ kơ ĭnh dôm hơnih bơ̆ jang, lơ̆m ou đei Hơnih tơm vei lăng Choh jang sa păng Cham char dăh mă rim dêh char, tơmơ̆t kon jên jang dơ̆ng vă đei dôm tơdrong tơchĕng hơlen ‘lơ̆ng hơ iă trŏ lăp hloh dơ̆ng. Mưh bơ̆n hlôh vao hơdăh dôm tơdrong mă đơ̆ng dôm tơdrong đei ƀơm ou to dăh mă dôm tơdrong đei ƀôh hlĭch ‘noh bơ̆n tơlĕch ăn rim trong jang trŏ lăp hloi vă tơgŭm djru atŏk tơ iung sầu riêng."

Tơ̆ Hop akŏm, rim kơdră tang măt jei pơma hơdăh hơnih jang sâu riêng kăl tơplih kơtang đơ̆ng lang să hơgăt teh pơtăm, plei lơ jing atŏk ‘lơ̆ng păng jơnei. Proh hơmet tơring pơtăm kăl trŏ lăp hăm groi teh; đei đak măh mai, tơmơ̆t jên jang tơruih đak pơkom; atŏk kơtang iŏk yoa phong mơ̆r, vei lăng năng tông pơrang sơdrông, adoi hơlen mă brĕ tŏ ‘mi kial vă hơmet ming trong vei lăng năng tông păng hơmet pơ ‘lơ̆ng ăn pơkao.

Ƀok Lê Quốc Thanh, Kơdră chĕp pơgơ̆r Hơnih tơm Pơtrŭt choh jang sa Teh đak, sơkơ̆t hơdăh rơgoh ‘lơ̆ng tơmam drăm păng tơchă băt tơm a la chă đei lăng jing dôm tơdrong tơm lơ̆m choh jang sa. ‘Nou ưh khan lăp tơdrong pơkoel găh kih thuơ̆t mă oei dôm tơdrong rơvơn vă sầu riêng Việt Nam vei kơjăp hơnih răt iŏk hrei ou đei, pơih să tĕch mơdro tơ̆ teh đak đe păng atŏk kơjă tơmam drăm.“Bơ̆n kăl pơtrŭt kơtang atŏk tơ iung tơgoăt jang hơdoi, mă kăl ‘noh pơjing đei rim khul jang sa hơdoi, rim hơp tak xah vă kơ bơ̆n pơjing đei rim tơring jang sơđơ̆ng, atŭm dih băl jang kiơ̆ tôm tong dôm tơdrong tơchơ̆t, dôm tơdrong pơkăp ... sơđơ̆ng ăn rơgoh ‘lơ̆ng ... Bơ̆n kăl iung jang proh hơmet mă ‘lơ̆ng vă atŏk tơ iung sâu riêng kơ Đắk Lắk pơma hơdrô̆ păng tơring pơma atŭm vă atŏk tơ iung kơjăp ‘lơ̆ng hloh, jơnei hloh.”