VOV4.Bahnar - Ea Súp j^ 1 lơ\m dôm apu\ng mơ mat tat dêh hlo\h kơ dêh char Dak Lak, hăm dang 48% kơ so# u\nh hnam tơ nuh. Tơ\ 1, 2 xăh, kơ so# u\nh hnam tơ nuh to\k hlo\h 70%. Vă klăih đơ\ng tơ drong ‘nâu, ku\m hăm tơ drong tơ gu\m, tơ mât jên jang đơ\ng te\h đak, Ea Súp to\k bo\k io\k đei tơ drong tơ gu\m tôch ‘lơ\ng đơ\ng Tơ drong jang tơ jur tơ nuh hin tơ ring Tây Nguyên, pơ jing lơ gru\p jang xa vă hơ to\k tơ drong arih (LEG). Lơ\m kơ so# dôm gru\p LEG đei pơ jing tơ\ apu\ng, gru\p LEG pơ tăm plăng rơ\ io\k đak tơ\ xăh Ya Tờ Mốt jang xa đei io\k yoa hlo\h, ưh lăp tơ gu\m ăn bơ ngai jang to\k klăih đơ\ng tơ nuh đe\ch mă oei jang to\k pơm pơ dro\ng dơ\ng, tơ gop 1 păh ăn tơ drong cho\h jang xa ‘nao, lăp hăm tơ ring te\h kơ ne#, te\h krêl tơ\ tơ\ tơ ring.

Hăm dôm kơ loăi ‘long juăt pơ tăm đơ\ng sơ\ nhen [a, hơ [o, điêu, kơ plăh dang ei lơ kon pơ lei jang chu\n mir apu\ng Ea Súp dêh char Dak Lak oei mât lơ\m pơ yan [a hnông huăt. Mă lei hăm kon pơ lei tơ\ dôm thôn 10, 11, 12, xăh Ya Tờ Mốt ‘nâu j^ khei pơ yan hơ hhăk ăn io\k yoa lơ, mưh plăng, tơ mam pơ tăm tơm oei mât lơ\m pơ yan kăt te\ch lơ\m sơ năm.

Pơ gar plăng ‘nao kăt io\k

Tơ\ pơ gar plăng ‘nao đei kăt hla, oei [ou phu chơ chruih, mo\ Đinh Thị Hằng, oei tơ\ thôn 10, xăh Ya Tờ Mốt apu\ng Ea Súp ăn tơ băt, đak [ou phu đơ\ng plăng te\ch măk, oei plăng ‘no\h gơ\h pơ tăm, kăt te\ch prăt sơ năm, kơ na jing trong jang xa đei kon pơ lei Ya Tờ Mốt ‘me\h jang hlo\h hrei ‘nâu:

“Plăng ‘nâu kăt te\ch đei jên hơ nơ\ng rim khei. 1 khei đe sư kăt 1 ‘măng mă ưh ‘no\h 2 khei kăt 1 ‘măng. ‘Nâu ‘no\h le\, đe sư ‘nao kăt 2,3 năr mă lei sư đ^ chăt blu\h to\ âu bơih. Pơ ma atu\m tơ mam sơ đơ\ng hăm kơ jă te\ch 300, 350, 400 rơ bâu 1 kơ lich đak ep plăng ‘no\h pơ tăm plăng tôch đei yoa. Sơ năm ‘nâu đe pơ tăm tôch lơ. Đe ‘nho\ng o\h lơ\m hnam pơ tăm đơ\ng 7-8 ha.”

Kiơ\ kơ [ok Trần Văn Hoàng, jang lơ\m Khul jang mặt trận thôn 12, xăh Ya Tờ Mốt, thôn 12 j^ tơ ring mă blu\ng tơ\ Ea Súp pơ tăm plăng io\k đak, đơ\ng ro\ng chă dăr lăng 1 trong jang đơ\ng Tơ drong jang tơ jur tơ nuh hin tơ ring Tây Nguyên. Đơ\ng chă pơ tăm pơ long năng sơ năm 2015, truh dang ei plăng hlôi jing tơ mam tơm tơ gu\m ăn kon pơ lei klăih đơ\ng tơ nuh, j^ tơ mam pơ tăm tơm kơ dôm gru\p jang xa, pơm hơ to\k tơ drong arih tơ\ xăh, io\k đei păh lăp truh 250 k^ đak plăng 1ha, 1 sơ năm, đei yoa dang 80 triu hlak jên, lơ hlo\h 3 ‘măng pơ têng hăm jang [a.

Plăng hơ dre\ch vă tơ gu\m ăn bơ ngai jang

{ok Trần Văn Hoàng akhan, plăng đei đe ‘me\h pơ tăm ưh kơ s^ yoa sư hơ nhăk ăn io\k yoa lơ đe\ch, mă oei sư tôch lăp hăm tơ ring te\h kơ ne#, sap se\r tơ\ Ea Súp, lăp hăm kon pơ lei tơ\ âu, tơ ring oei đei hlo\h 70% ‘no\h j^ u\nh hnam tơ nuh, tôch mơ mat tat găh jên vă jang xa:

“Plăng âu rơ\ io\k đak vă te\ch ‘no\h hrei ‘nâu ưh măh tơ mam vă te\ch. Đak plăng rơ\ 1 k^ te\ch dang 400.000 mă ưh ‘no\h 380 [ât lăp hlo\h 400.000. Tơ ring âu te\h kơ ne#, te\h krêl, plăng pơ tăm [ônh chăt, jing ‘lơ\ng. Mă 2, kon pơ lei tơ\ âu oei tơ nuh, jên vă jang xa ưh kơ đei. 1, 2 u\nh hnam ho\h kơ đei oei hơ nơ\ng gô chang tơ drong tơ gu\m đơ\ng te\h đak. Găh LEG asong dang 2 sao. Lơ\m no\h đei pho\ng hai.”

 Đơ\ng thôn 12, plăng đei pơ tăm truh tơ\ thôn 10, thôn 11 păng dang ei oei vă tơ le\ch trong jang tơ jur tơ nuh hin tơ\ dôm plei nai găh xăh Ya Tờ Mốt dơ\ng. {ok Phương Khánh Giang, Kơ dră vei lăng kon pơ lei xăh Ya Tờ Mốt akhan, ‘nâu j^ tơ dropng păr ang đơ\ng jang xa đei. Dôm gru\p jang pơm hơ to\k tơ drong arih tơ\ xăh hlôi jang đei io\k yoa kơ jăp mưh pơ tăm plăng rơ\ io\k đak [ou phu, păng tơ che\ng hăm kơ jă 250 rơ bâu 1 k^ ‘no\h đei lơi bơih. Dang ei kơ jă đak plăng to\k truh 400 rơ bâu, lơ u\nh hnam gơ\h jang pơm pơ dro\ng hloi. Tơ mam te\ch ku\m [ônh hlot, ưh hli mă pơih xă te\h pơ tăm:

“Sơ năm sơ\ xăh ‘nao lăp pơ jing 2 trong jang pơ long năng đe\ch mă lei sơ năm ‘nâu pơ jing dơ\ng 5 trong jang, to\k jing 7 trong jang. Kon pơ lei chă pơih xă te\h pơ tăm kơ dih hai, ako\m đ^ đăng te\h pơ tăm lơ\m xăh truh đ^ sơ năm ‘nâu, ro\ năng hlo\h 100 ha. Găh an^h răt tơ mam ‘no\h tôch sơ đơ\ng. Păih an^h te\ch mơ dro kơ công ty tơm pơm pơ gang Việt Nam bơ\n răt io\k, păng oei đei 1 an^h te\ch mơ dro vang jang hai, chă hlo\ng rơ go\h đak plăng mă ‘lơ\ng vă te\ch tơ\ te\h đak đe. Đe jang hơ doi hăm kon pơ lei vă răt io\k pơ đ^ tơ mam kon pơ lei pơ tăm đei. Thoi no\h jing tôch kơ ‘lơ\ng, hơ nhăk ăn io\k yoa ku\m lơ [iơ\.”

 Mă đơ\ng tơ drong pơ tăm plăng io\k đak [ou phu jang đei yoa lơ ră, mă lei mo\ Vi Thị Mai, Bí thư chi [o# thôn 12, xăh Ya Tờ Mốt, bơ ngai tơm a tơ le\ch trong jang ‘nâu, ku\m jing bơ ngai pơ tăm plăng lơ hlo\h lơ\m xăh, oei đei đon pơ ngơ\t ‘mơ\i. Mo\ Mai ăn tơ băt, mă đơ\ng đei lơ an^h jang tih truh jang hơ dai, răt io\k pơ đ^ tơ mam jang đei, ma\ lei mo\ tam pơ\n k^ hla ar jang hơ doi. Mo\ krê, hăm an^h rơ\ io\k đak plăng hmă mă kơ dih kâu oei yoa, rim năr lăp te\ch đei dang 80kg tơ mam, tôch mơ mat vă pơm lăp hăm tơ drong rơ\ io\k đak mưh te\h pơ tăm plăng to\k xă truh kơ hre\ng ha.

Đak plăng đe rơ\ tăh lơ\m kơ chai

Tơ drong nai dơ\ng, tơ drong kăt plăng đơ\ng kon pơ lei jang hăm ti đe\ch, hiong lơ ko\ng. Tơ drong đei yoa đơ\ng pơ tăm plăng gô jur tôch hre\nh tơ dăh kơ jă đak plăng re\h păng kơ jă io\k bơ ngai jang to\k. Kơ lih thoi no\h, mo\ oei chă trong vă hơ met pơ ‘lơ\ng đơ\ng pơ tăm truh kăt io\k păng rơ\ plăng, vă pơm ăn kơ loăi ‘long âu gơ\h hơ nhăk ăn io\k yoa kơ jăp:

“Inh ‘me\h tơ plih ‘nao đ^ đăng hloi. Sư athei đei trong jang hơ doi ‘lơ\ng, 1 j^ kơ măy chue\n plăng tuh tơ\ go\ rơ\. Mă 2 j^ kơ măy kăt păng pôi plăng vă da [iơ\ hiong ko\ng jang. Păng roi đunh roi đei lơ te\h pơ tăm ‘no\h roi kăt đei kơ măy kăt plăng păng pơih xă kơ măy pơm tơ mam.”

Kơ chăng hai, jang hơ gei, đei đon tơ plih ‘nao hai, dôm gru\p LEG, đei lơ bơ ngai dro\ kăn kon kông tơ nuh, tơ\ xăh Ya Tờ Mốt, apu\ng Ea Súp, dêh char Dak Lak oei năm truh tơ drong jơ nei, jang xa đei yoa lơ. Đe sư oei tơ gop jơ hngâm chơng hơ nhăk tơ ring te\h tơ nuh, to\ ‘mi kial kơ ne# âu jing tơ ring cho\h jang xa đei yoa lơ. Tơ dăh pơ jing dơ\ng lơ gru\p jang xa nhen thoi no\h, Ea Súp gô tơ jur hre\nh kơ so# u\nh hnam tơ nuh păng hơ to\k hre\nh tơ drong jang pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao.

Đình Tuấn: Chih

Dơ\ng: Tơ blơ\