VOV4.Bahnar - Tơdrong tơblăh hloh đunh bơih, mă lei tơdrong răm đơ\ng pơgang pơnhu\l da cam duh oei hrat hăm tơdrong erih kơ lơ chăl kon pơlei Việt Nam. Mă thoi noh, rim năr dôm bơngai [ơm răm đơ\ng da cam duh oei adrin kơ ‘nôh lơ\m tơdrong erih, jing um ai hơdăh ăn lơ bơngai [ơm răm [oi kiơ\.

Đơ\ng ro\ng năr đei tơblăh rơngei, linh xo Nguyễn Văn Thiệu, oei tơ\ thôn 8, xăh Ea Đar, apu\ng Ea Kar, dêh char Đak Lăk, lơ\m hơkâu [enh pơgang pơnhu\l dioxin.  Kơdih po [ok hơnơ\ng kơ j^ pơlo\, 2 lơ\m kơxo# 5 ‘nu kon noh hơven hơvo jo jăn, lơ\m noh minh ‘nu lôch ăh ‘nao đei rơneh, minh ‘nu noh [ơm kơ\l tih, tol măt, kl^k kơmlo păng honh đ^ hơkâu jăn.

Iung jang đơ\ng 2 tơpang ti hoh, hơkâu jăn [enh tơdrong j^ găh hơkâu jăn păng đon bơnôh yuơ hram pơgang pơnhu\l da cam, mă lei [ok hơnơ\ng adrin yak hloh rim tơdrong tơnap tap, adrin pơm jang, hơlen mir na vă vei xơđơ\ng ăn tơdrong erih păng rong kon hơ ioh djơ\ ‘lơ\ng. Gơnơm dôm tơdrong adrin ưh gleh lap noh, 3 ‘nu kon [ok hlôi đei ho\k truh tôch, dang ei oei pơm jang tơ\ rim anih jang kơ teh đak tơ\ dêh char Đak Lăk.

{ok Thiệu păng kon hram pơgang pơnhu\l da cam đei xa jên tơgu\m đơ\ng teh đak. Dang ei unh hnam [ok oei erih lơ\m hnam man đei kơjă je# 300 triu hlak jên păng đei 2 sào minh puơ\t pơgar pơtăm cà phê păng ‘long xa plei. Vih hơdơ\r kơ khei năr tơnap tap, [ok Nguyễn Văn Thiệu akhan, hơbo\ đon bơnôh [ô đo#i {ok Hồ hlôi tơgu\m [ok yak hloh tơdrong j^ bơnôh hơto\k tơ iung tơdrong erih: “Inh yak hloh [ôm min bơih, noh jing tơdrong tơnap tap găh đon bơnôh. Hăm tơdrong kơ ‘nôh noh, ba athei yak hloh tơdrong hin dơnuh, ưh kơ đei kiơ hơto\ klo hơkăn atu\m băl yak hloh tơnap tap vă ke\ đei nhen khei năr âu. Pơtêng hăm adrol ki noh da [iơ\ truh 80% bơih.”

{ok Nguyễn Lưu Đoàn, oei tơ\ thôn 3 xăh Ea Đar, apu\ng Ea Kar, dêh char  Đak Lăk, duh jing minh ‘nu linh xo [ơm pơgang pơnhu\l da cam pơrăm lơ\m khei năr tơblăh vang. Kon mă 2 ăh ‘nao đei rơneh noh kơ\l tih, jơ\ng ti honh ie\ ioch, hloh 20 xơnăm kơ âu hơven hơvo [^ch minh anih đe\ch, ưh gơh pơvih kơdih ăn kơ po. Ưh chiu hăm tơdrong erih tơnap âu, klo hơkăn [ok pơkăp kho\m mă jang mu\k drăm hăm tơdrong pơtăm tơm điều, cà phê lơ\m hơgăt teh ie\ kơ po. Gơnơm pơ ‘nam pơm jang, ho\k hơlen, trong jang đơ\ng [ok hơnơ\ng đei io\k yua lơ hloh pơtêng hăm dôm tơdrong jang nai tơ\ tơring. Hơnơ\ng thoi noh [ok mong đei păng pơih xă tơdrong pơtăm hrâu lơ hơdre\ch ‘long pơtăm. Dang ei unh hnam [ok Nguyễn Lưu Đoàn đei 5 sao dơnâu ka păng 2 hectar teh pơtăm tiu, cà phê pơtăm hrâu hăm tơm điều, rim xơnăm đei yua 500 triu hlak jên: “Ăh truh muih choh, kon hơ ioh oei ‘la#p, inh adrin vă hơto\k mu\k drăm lơ\m unh hnam. Truh dang ei noh hnam oei, var pơgar dơnâu ka hlôi kơjăp. Tơdrong erih unh hnam inh adoi hơ iă [iơ\ mơ\n.”

Dang ei ja#p dêh char Đak Lăk đei je# 6.000  ‘nu bơngai [ơm pơgang pơnhu\l da cam. Dôm xơnăm kơ âu, hăm tơdrong tơchơ\t đơ\ng Đảng, teh đak, tơdrong tơgu\m đơ\ng dôm jăl pơgơ\r, anih jang kơdră kơpal, rim tơring, anih jang mu\k drăm păng anih jang ‘mêm bơnat hlôi tơgu\m unh hnam bơngai [ơm pơgang pơnhu\l da cam pơrăm gơh xơđơ\ng đon bơnôh, da [iơ\ tơnap tap. Bơngai hram pơgang pơnhu\l duh oei rim kơ năr yak hloh tơdrong j^ bơnoh vă hơto\k lơ\m tơdrong erih.

Lơ bơngai hram pơgang pơnhu\l da cam duh oei rim kơ năr yak hloh tơdrong j^ bơnôh vă hơto\k tơ iung lơ\m tơdrong erih. Đe xư jing dôm um ai hơdăh, ưh kơ hli tơnap tap năm truh lơ tơring vă hơvơn jên mong tơgu\m bơngai [ơm pơgang pơnhu\l da cam pơrăm; păng oei jing gơng tơroh hơto\k jơhngơ\m pran ăn rim bơngai [ơm pơgang pơnhu\l da cam hơto\k tơ iung lơ\m tơdrong erih. {ok Ngô Song Hào, Kơdră Jơnu\m jang găh bơngai hram pơgang pơnhu\l da cam dêh char Đak Lăk ăn tơbăt: “Truh dang ei lơ\m tơring kơ dêh char mă lơ noh che\p vei tơnăp đon bơnôh bơngai {ô đo#i {ok Hồ lơ\m tơdrong pơm jang, hơto\k tơdrong erih lơ\m unh hnam duh nhen lơ\m tơdrong erih tơpôl. Dôm um ai noh tơpă jing dôm [ai ho\k kăp g^t vă tơroi tơbăt, pơtho dôm bơngai hram pơgang pơnhu\l pơtoi ho\k [oi kiơ\ dôm um ai hơdăh âu. Truh dang ei lơ bơngai hlôi jang [oi păng đei tơdrong erih tơnăp hloh.”

Tơdrong tơblăh hloh đunh bơih, dôm tơdrong j^ bơnôh da cam noh oei đei hăm lơ hnưr bơngai. Mă thoi noh, hăm đon bơnôh [ô đo#i {ok Hồ, nuih mơng lơ\m tơdrong tơblăh, pran lơ\m chăl rơngei hiôk hian, khul linh xo nhen đe [ok Nguyễn Lưu Đoàn, Nguyễn Văn Thiệu jing dôm bơngai rơgei vă rim bơngai ho\k [oi păng jang kiơ\.

Lan chih păng rapor