VOV4.Bahnar - Gơnơm đei tơgu\m jên jang, đei ho\k lăm pơm jang găh khua ho\k kih thuơ\t rong kon tơrong, choh pơtăm, lơ drăkăn kon kông tơ\ dêh char Dak Lak hlôi adrin klaih đơ\ng hin dơnuh. Xơnăm âu ki, ja#p dêh char đei hloh 100 bơngai jang lơ\m khul đei pôk hơpăh yuơ jang đei jơnei lơ\m tơdrong pơlong jang hơto\k mu\k drăm, lơ\m noh pơhlom 1/3 pơmai oh kon kông vang jang.

Lơ\m hnam kơjăp ‘lơ\ng ‘nao man đang, yă H'yer Ênuôl oei tơ\ pơlei Ea Bông, xăh Chư\ Êbur, plei tơm Buôn Ma Thuột tơroi găh khei năr pơngot rơve\t hin dơnuh. Đunh kơ âu 20 xơnăm, yă oei klo (kiơ\ khôi găh me\ kơ kon pơlei Ê Đê), đơ\ng ro\ng kơ noh rơneh đei 4 ‘nu kon hơ ioh. Pơđ^ unh hnam đei 6 măt bơngai gơnơm lơ\m 7 sào mir pơtăm hơ[o, pơtăm [um noh tơdrong erih hơnơ\ng ưh kơ măh.  

          Xơnăm 2010, Jơnu\m jang găh drăkăn xăh Chư\ Êbur dơ\ng tang ăn unh hnam yă to\k io\k jên đơ\ng Anih mong jên tơgu\m tơpôl 30 triu hlak jên vă axong jang hơto\k mu\k drăm. Đei jên yă pơtăm cà phê hrau hăm tiu păng je# 60 tơm  sầu riêng. Gơnơm io\k yua tơnăp găh khua ho\k kih thuơ\t lơ\m pơm jang noh đơ\ng ro\ng 3 xơnăm pơgar ‘long pơtơm đei yua, truh dang ei hơgăt âu đei io\k yua xơđơ\ng đơ\ng 120-150 triu hlak jên minh xơnăm.  

          Pơtoi truh je# đ^ xơnăm 2015, Jơnu\m jang găh drăkăn xăh Chư\ Êbur tơle\ch ako\m ăn bơngai vang jang chă rong bơ be, yă jing minh lơ\m 5 unh hnam đei rơih năm ho\k lăm pơtho găh tơdrong rong adrol. Đơ\ng anih đei 5 to\, truh dang ei khul bơbe chêk lar je# 100 to\, đei cheh rim khei đơ\ng 8 - 10 triu hlak jên. Yă H'yer Ênuôl chơt hơ iă ăn tơbăt:  "Adrol ki, unh hnam inh noh hin dơnuh, teh đei to\ xe\t noh tơdrong erih tơnap tap. Gơnơm đei Jơnu\m jang găh drăkăn ăn to\k io\k jên, dơ\ng tang hăm anih mong jên tơgu\m tơpôl noh unh hnam yă pơtơm đei jên axong jang mir pơgar, pơih xă rong kon tơrong noh pơtơm klaih đơ\ng hin dơnuh. Đang kơ noh ăh xơnăm 2015, Jơnu\m jang oei axong năm ho\k lăm găh rong bơbe, axong to\k io\k jên vă rong hơlen lăng noh dang ei man đei hnam tih kơjăp ‘lơ\ng, pơtoi pơih xă tơdrong pơm jang...

          Duh nhen thoi ăi, pơmai H'nian Niê (bơngai Ê Đê) oei tơ\ pơlei Krak, xăh Ea Drông, th^ xăh Buôn Hồ, adrol ki duh jing unh hnam hin dơnuh. Ăh je# đ^ xơnăm 2009, Jơnu\m jang găh drăkăn xăh dơ\ng tang axong unh hnam pơmai to\k io\k 30 triu hlak jên đơ\ng anih mong jên axong hơto\k pơm jang. Đơ\ng kơxo# jên âu, pơmai axong jang hloh 2 ha cà phê,  rim xơnăm unh hnam đei yua hloh 5 tân cà phê găr. Đơ\ng jên te\ch cà phê, pơmai răt teh, pơih xă rong nhu\ng, pơtăm je# kơ hre\ng tơm [ơr Booth.

Pơmai H'Nian Niê ăn tơbăt, io\k yua rim xơnăm đơ\ng rong kon tơrong, choh pơtăm to\k truh kơ hre\ng triu hlak jên. Gơnơm đơ\ng noh, unh hnam đei jên man hnam kơjăp ‘lơ\ng, răt tôm tơmam yua kăp kơ jên lơ\m unh hnam, ron 2 ‘nu kon ho\k pơhrăm tơnăp păng tơgu\m bơngai jang nai oei tơjra#m tơnap tap: "Ăh oei adro#, tơdrong erih unh hnam kơ bre klo hơkăn păng đe kon tơnap tap tôch dêh, mir pơgar ưh đei jên axong jang. Jơnu\m jang găh drăkăn xăh hlôi axong to\k io\k jên jang, Anih mong jên tơgu\mt ơpôl duh axong to\k io\k jên vă jang cà phê, tiu đang kơ noh io\k yua pơih xă hơgăt teh choh jang, rong kon tơrong. Truh dang ei, rim xơnăm unh hnam đei yua hloh 300 triu hlak jên, inh rong kon hơ ioh năm ho\k pơhrăm hiôk hian hloh, tơgu\m pơmai oh tơnap tap nai lơ\m khul jang nhen kơdih po xơ\ noh."

          Kiơ\ tơroi đơ\ng Jơnu\m jang găh drăkăn dêh char Dak Lak, xơnăm 2017 âu ki, đei hloh 16 rơbâu ‘nu bơngai jang đei ho\k lăm pơhrăm găh kih thuơ\t rong kon tơrong, choh pơtăm; pơhlom 53 rơbâu bơngai jang đei to\k io\k jên mong tơgu\m tơpôl păng jên mong nai hăm kơxo# hre ako\p je# 1.400 tih hlak jên vă axong jang hơto\k mu\k drăm, xut le# pơngot tơjur hin dơnuh.

Yă Trần Thị Phong, Pho\ kơdră Jơnu\m jang găh drăkăn dêh char Dak Lak ăn tơbăt, tôm unh hnam hin dơnuh yuơ drăkăn pơm tơ ‘ngla adoi đei tơdrong nhen băl noh ưh đei jên jang păng ưh băt hơdăh găh trong jang. Mă lei đei ho\k găh khua ho\k kih thuơ\t tơguăt hăm tơgu\m jên jang păng pơtho yua jên to\k io\k tơnăp hloh, noh lơ unh hnam hlôi klaih đơ\ng hin dơnuh, hơto\k pơm pơdro\ng.

Lơ\m xơnăm âu ki ja#p dêh char hlôi đei hloh 100 bơngai jang đei pôk hơpăh yuơ jang tơnăp lơ\m tơdrong hơto\k mu\k drăm, lơ\m noh đei pơhlom 1/3 pơmai oh vang jang noh drăkăn kon kông. Bre pơmai H'yer Ênuôl păng  H'nian Niê jing dôm bơngai đei rơih năm Hop ako\m drăkăn jang rơgei kơ ja#p teh đak pơgơ\r tơ\ anih tơm Hà Nội lơ\m khei năr truh: "Io\k yua khua ho\k trong jang ‘nao lơ\m tơdrong jang mu\k drăm noh kon pơlei vang jang tôm, ho\k tôm lăm pơhrăm păng đe ye\t duh hlôi io\k jang đei jơnei. Hăm tơdrong kăl kon pơlei kon kông mă pơma đe\ch đe ưh kơ vao ôh, mă lei nhôn hơ ‘nhăk đe ye\t năm tơmang dôm anih jang; tơje# hăm noh, pơgơ\r pơtho trong jang ăn drăkăn kon kông vă đe ye\t pơm jang đei jơnei tơnăp. Dôm xơnăm kơ âu, hlôi đei lơ drăkăn kon kông hơto\k klaih đơ\ng hin dơnuh, pơm pơdro\ng tơgăl hăm jơhngơ\m po."

Lơ\m tơpôl kon pơlei kon kông tơ\ Dak Lak, dang ei kơxo# unh hnam hin dơnuh jing kon pơlei kon kông adoi oei lơ, đei 1/3 lơ\m kơxo# unh hnam hin dơnuh lơ\m ja#p dêh char. Hăm dôm unh hnam hin dơnuh yuơ drăkăn pơm tơ ‘ngla unh hnam, mưh đei dôm jăl jang tơgu\m, pơm trong hiôk axong ăn to\k io\k jên, pơtho yua jên to\k io\k [lep pơkăp păng pơhrăm găh khua ho\k – kih thuơ\t, noh hơbo\ gô tơgop kăp g^t lơ\m tơdrong jang tơjur hin dơnuh tơ\ tơring.

Lan chih păng rapor