VOV4.Bahnar - Dêh char Gia Lai dang ei đei hloh 13.000 rơbâu ‘nu bơngai [ơm pơgang pơnhu\l da cam pơrăm. 5 xơnăm kơ âu, Jơnu\m jang găh bơngai [ơm pơgang pơnhu\l da cam/dioxin pơrăm kơ dêh char hlôi hơvơn đei 15 tihhlak jên vă tơgu\m rim bơngai [ơm răm chă bơ\ hnam, axong pơm jang. Mă lei, tơdrong erih đe ye\t duh oei tơnap tap tôch dêh, kăl đei tơdrong tơgu\m jơhngơ\m đơ\ng tơpôl.

Yă Phan Thị Lý, oei tơ\ pơlei U, xăh Kông Htôk, apu\ng Chư\ Sê, hram pơgang pơnhu\l da cam đơ\ng [ă vang ako\m tơblăh xơ\. Tơdrong mă âu hlôi tơroh truh pơđ^ 4 ‘nu kon yă; minh ‘nu hlôi lôch, [ar ‘nu hơven hơvo hlăm. Kơdih po yă Lý khei năr tơje# âu duh j^ plei le\n, rim gie\ng athei năm hơmet tơ\ pơgang 3 ‘măng. Unh hnam yă athei te\ch le# teh, mu\k drăm lơ\m unh hnam vă io\k jên răt pơgang hơmet j^ păng ‘măn erih xa. Hnam man âu jing mu\k tơmam kăp g^t oei lăi, duh athei te\ch le# bơih. Yă Lý kăl đei tơdrong tơgu\m đơ\ng tơpôl vă gơh pơtoi tơdrong erih kơ po: “Unh hnam duh tơnap tap. Dang ei adro# klo yă rong 4-5 me\ kon noh tơnap tôch dêh, axong răh jên răt pơgang, păng ‘măn jên răt răh tơmam xo\ng xa lơ\m năr. ‘Meh vă noh rim anih jang, găh xăh, găh apu\ng tơre\k tơgu\m vă unh hnam da [iơ\ kơ tơnap.”

Yă Võ Thị Xô oei tơ\ kueng 10, th^ tra#n Chư\ Sê, apu\ng Chư\ Sê ăn tơbăt, gơnơmd dei tơdrong tơgu\m đơ\ng jơnu\m pơgơ\r tơring, anih jang kơpal man ăn hnam ‘mêm kơ eng mă unh hnam pă đei oei lơ\m hnam hyăh hyok.

Klo yă Xô xơ\ noh vang tơblăh ayăt păng hram pơgang pơnhu\l da cam, lôch hơchăng đunh kơ âu minh [ar xơnăm. Yă đei 3 ‘nu kon, 5 ‘nu xâu adoi [ơm răm đơ\ng hram pơgang pơnhu\l da cam, tơdrong erih tơnap tap. Yă noh 70 xơnăm bơih, rim kơ năr duh oei chă năm dônh nhôm như\a vă te\ch chă jên rong ‘me kon xâu, yă Xô ‘meh đei tơdrong tơgu\m lơ hloh đơ\ng tơpôl: “Đei tơdrong tơgu\m đơ\ng Jơnu\m jang, unh hnam inh xo# hơ\k dêh. Đei hnam ăn kon xâu oei noh inh duh xơđơ\ng [iơ\ jơhngơ\m. Unh hnam inh dang ei duh oei tơnap, duh gơnơm đei dôm anih jang kơpal, jơnu\m pơgơ\r tơring, tơgu\m ăn unh hnam inh”.

Dêh char Gia Lai dang ei đei hloh 13.000 rơbâu ‘nu bơngai [ơm pơgang pơnhu\l da cam pơrăm, mă lơ noh unh hnam hram pơgang pơnhu\l da cam adoi đei tơdrong erih tơnap tap. ‘Nguaih kơ noh, kiơ kơ [ok Nguyễn Xuân Thủy – Kơdră Jơnu\m jang găh bơngai hram pơgang pơnhu\l da cam/dioxin kơ apu\ng Chư\ Sê, dôm tơdrong tơchơ\t hăm bơngai hram pơgang pơnhu\l da cam dang ei tam mă hơdăh dôm yơ noh tơnap kơ io\k jang tơchơ\t tơgu\m. Teh đak duh tam mă đei trong jang hơdăh hăm bơngai hram pơgang pơnhu\l da cam ăh chăl mă 3. Lơ\m kơplăh noh, kơxo# bơngai hram pơgang pơnhu\l âu tôch lơ: “Apu\ng Chư\ Sê đei hloh 1.000 ‘nu bơngai hram pơgang pơnhu\l da cam lơ\m noh đei hloh 200 ‘nu bơngai đei tơgu\m yuơ hram pơgang pơnhu\l. Pơtruh nơ\r hăm Đảng, teh đak, tơle\ch tơchơ\t ăn tơdrong pơkăp drơ\ng nơ\r thoi yơ ăn bơngai hram pơgang pơnhu\l da cam. Dang ei, tam mă đei pơkăp hơdăh găh tơdrong âu noh tơdrong jang kiơ\ pơkăp tơgu\m tam mă đei drơ\ng nơ\r. Mă [ar noh, đơ\ng tơchơ\t hăm bơngai [ơm pơgang pơnhu\l da cam noh dăh hrôih đei trong pơkăp jang hăm bơngai hram pơgang pơnhu\l da cam ăh chăl mă 3, pơm trong hiôk ăn rim unh hnam âu hơmet tơnap tap, vei xơđơ\ng tơdrong pơyua đơ\ng tơpôl.”

Hăm lơ tơdrong hơvơn phara băl, 5 xơnăm kơ âu, Jơnu\m jang găh bơngai hram pơgang pơnhu\l da cam/dioxin dêh char Gia Lai hlôi hơvơn đei 15 tihhlak jên vă tơgu\m jên pơm jang, man hnam ‘mêm kơ eng, dăh mă tơgu\m jên rong ‘me dôm bơngai [ơm pơgang pơrăm.

Mă lei, tơdrong hơvơn oei to\ xe\t xot pơtêng hăm tơdrong kăl đơ\ng rim unh hnam hram pơgang. Yă H’Ngia – Kơdră Jơnu\m jang găh bơngai hram pơgang pơnhu\l da cam/dioxin dêh char Gia Lai ăn tơbăt, rim bơngai hram pơgang da cam oei kăl tơdrong atu\m jơhngơ\m tơgu\m đơ\ng tơpôl: “Tơdrong erih dang ei đei lơ tơnap tap găh jên hu xu kăl, vă tơgu\m ăn bơngai hram pơgang, vă vei lăngd de ye\t. Yuơ noh, Jơnu\m jang găh bơngai hram pơgang pơnhu\l da cam dêh char Gia Lai ‘meh vă, rim anih jang ‘mêm bơnat lơ\m păng ‘nguaih kơ teh đak vang tơgop jơhngơ\m tơgu\m, pơm trong hiôk, mă kăl noh tơre\k tơvei ăn dôm bơngai hram pơgang ăh chăl kon xâu, tam mă đei pơkăp tơgu\m noh tơdrong erih oei tơjra#m lơ tơnap tap.”

{ơm pơgang pơnhu\l da cam/ dioxin pơrăm jing tơdrong j^ bơnôh tôch kơdêh hăm rim unh hnam hram pơgang, pơm ăn tơdrong erih đe ye\t jing tơnap tap. Vă rim unh hnam bơngai hram pơgang pơnhu\l da cam xơđơ\ng tơdrong erih, atu\m hăm lơ trong pơkăp jang nai đơ\ng teh đak, oei kăl đei tơdrong atu\m jơhngơ\m tơgu\m đơ\ng tơpôl, đơ\ng rim anih jang ‘mêm bơnat.

Lan chih păng rapor