VOV4.Bahnar - Hiong je# 200 rơbâu ha bri lơ\m 5 xơnăm păng hơgăt oei lăi noh hiong tenh hloh, atu\m hăm noh jing dôm tơdrong răm pơm lôch kon bơngai yuơ đơ\ng tơgar teh bri... âu jing tơdrong đei [ôh hli hlơt tơ\ rim dêh char Tây Nguyên.

Dh char mă yơ tơ\ Tây Nguyên duh tơbang lơ hla bar pơkăp hơto\k vei hơlen bri, tang ‘măng bri hon kơdih, pơgơ\r hơto\k xơnong jang đơ\ng dôm jăl jang đơ\ng dôm jăl jang Đảng hăm tơdrong vei hơlen păng hơto\k bri. Cho\ng mă, tơdrong hiong bri ưh đei tơjur kiơ ôh.

Tơre\k hăm dôm tơdrong jang pơjao bri, ăn thuê bri, dôm tơdrong jang găh bri tơ\ Tây Nguyên, noh [ôh hơdăh, hiong bri đei đơ\ng tơdrong tơm a hla chă, noh ưh đei kơjăp, xơnong jang ưh đei kơchăng đơ\ng dôm jăl pơgơ\r jang.

{ơ\t năm hơlen dôm tơdrong jang ăn thuê bri tơ\ xăh Ea Bung, apu\ng Ea Súp, dêh char Dak Lak, nhôn chih đei tơdrong tơroi đơ\ng kon pơlei tơ\ âu:

“ Đei anih jang găh bri găh âu noh rơgoh hơ hoi hloi...

  Hăp rôp ba mă lei kơtă ăh noh mir hăp.

 Kon pơlei năm oei tơ\ âu, hnam yơ duh đei 1 ha, 2 ha teh

Mưh jang ưh đ^ noh hăp te\ch. Noh, hăp oei te\ch 40 triu hlak jên 1 ha...”

Ea Bung jing xăh đei lơ bri hloh lơ\m apu\ng, mă lei tơdrong đei [ôh tơ\ tơring dang ei, ưh kơ x^ khul tơtông bri, mă tơdrong tơtông teh bri đei [ôh lơ hloh vă chă te\ch dăh mă pơm jang.

Tơdrong mă Ea Bung đei lơ tơdrong ăn thuê bri hloh, hăm pơhlom 10.000ha, duh ưh đei tơgop lơ vă vei hơlen bri, teh bri. Pho\ noh dôm tơdrong jang oei jing tơxu\l tơxa\l hloh, [ơ\t duh ‘meh pơjing đei bri vă pơtăm hơdre\ch ‘long nai. Kiơ\ kơ [ok Phạm Văn Tư, Pho\ kơdră Anih jang 27-7, đei tơdrong jang pơkă rong – vei hơlen je# 800 hécta bri tơ\ âu. Mưh pơkă rong nhen pơkăp mă blu\ng, anih jang gô tơpăi đe\ch:  Đơ\ng năr io\k pơkă jang nhôn tam mă đei yua kiơ ôh. Rim bơngai jang athei tơra jên vă pơtoi pơm jang. Nhôn ‘meh pơchoh teh bri, xir hơbong đak vă pơtăm ‘long keo, tơm tếch, ‘long pơm pơnăn xa, noh pơtơm to\k giơ\ng pran. Mă lei dêh char tam mă drơ\ng nơ\r, yuơ jơnu\m pơgơ\r teh đak pơkăl tang ‘măng bri. Mă mưh rong bri hon kơdih, noh ưh kơ băt dôm xơnăm ‘mơ\i pơtơm đei hơto\k 1 met kho#i tơ\ lơ\m 1ha!

Kiơ\ kơ [ok Nguyễn Đình Toản, Pho\ kơdră Anih vei lăng kon pơlei apu\ng, Ea Súp jing tơring ako\m lơ tơdrong jang ăn thuê bri hloh tơ\ Dak Lak. Mă lei, ưh adro# 10 tơdrong jang tơ\ xăh Ea Bung mă tôm 26 tơdrong jang lơ\m ja#p apu\ng, adoi đei tơdrong ưh kơ lăp, pơm ăn bri hiong, tơgar teh tơ\ apu\ng tơnap kơ xek tơlang:  Tơdrong ‘lơ\ng hăm bri noh pơđ^ 26 tơdrong jang âu tơjur hloh pơtêng hăm adrol ki. Tơdrong tơm noh yuơ tơ ‘ngla anih jang mu\k drăm ưh đei tơnăp; ưh đei pơgơ\r vei hơlen bri păng jang kiơ\ pơkăp hlôi đei k^. Đei tơdrong jang adro# io\k minh [ar bơngai vei hơlen đe\ch. Apu\ng pơgơ\r athei pơkăp jang atu\m hăm rim anih jang kơpal kơ apu\ng păng rim xăh đei tơdrong jang, mă lei dôm anih jang mu\k drăm ưh đei jang. Kăp g^t hloh noh tơdrong jên hu ưh đei, pơm ăn dôm tơdrong jang ưh đei tơnăp, dăh mă đei yua kơđeh, mu\k drăm bri hiong răm.

Ja#p dêh char Dak Lak dang ei đei 84 tơdrong jang, đei ăn thuê bri păng hơto\k ‘long bri tơguăt, axong ăn rim anih jang mu\k drăm tơ ‘ngla pơm tơm păng anih jang kiơ\ cổ phần, ako\p hơgăt pơhlom 60 rơbâu ha. Cho\ng mă, tôm tơdrong jang adoi oei tơhlăk. Lơ\m tơdrong tơjra#m đơ\ng 84 tơ ‘ngla anih jang hăm Anih vei lăng kon pơlei dêh char Dak Lak tam mă đunh kơ âu, tang măt ăn rim anih jang mu\k drăm ăn tơbăt, tơdrong ăn thuê bri vă vei hơlen, adro# pơm tơhlăk tơhl^n găh jên hu. Tơdrong mă âu noh hloh ke\ jang hăm anih jang mu\k drăm noh tơdrong tơhiong bri oei [ôh đang măt. {ok Bùi Mạnh Hùng, Kơdră jơnu\m pơgơ\r jang kơ anih jang kiơ\ Cổ phần te\ch răt tơmam hăm teh đak đe păng axong jang Hải Hà akhan, âu jing tơdrong ưh đei hơto\ hăm rim anih jang mu\k drăm: Lơ\m tơdrong pơjao bri âu noh rim khul pơjao bri mă ưh đei vă minh hlak ăn tơdrong vei hơlen. Noh dang ei nhôn io\k đơ\ng yơ? Thoi noh pơjao ăn anih jang mu\k drăm dơ\ng. Pơjao ăn anih jang mu\k drăm noh đe duh ưh ke\ vei hơlen. Găh anih jang mu\k drăm nhôn duh oei tơjra#m lơ tơnap tap. Hơnơ\ng thoi noh lơ\m 1 xơnăm, tong ane# xơnăm, pho\ noh minh khei, tong ane# khei kơnh pă đei oei bơih.

Hơlen ja#p tơring Tây Nguyên, Dak Lak, Dak Nông păng Lâm Đồng jing 3 dêh char đei lơ tơdrong jang ăn thuê bri, pơhlom 500 tơdrong jang, hơgăt xă pơhlom 160 rơbâu ha. Ăh bơ\ hla bar ăn thuê bri, dêh char yơ duh xơkơ\t: “Ăn thuê bri, gô tơguăt đei tơdrong vei hơlen păng hơto\k bri hăm hơto\k mu\k drăm tơpôl păng xut le# pơngot tơjur hin dơnuh”, “tơgop jang đei jơnei Trong pơkăp hơto\k bri kơ dêh char păng đơ\ng Đảng păng teh đak”. Cho\ng mă tơpă tơdrong đei [ôh noh hơlơ\k dơ\ng.

Tơ\ Lâm Đồng, tơdrong jang đơ\ng anih jang Gia Linh, tơ\ xăh Lộc Phú, apu\ng Bảo Lâm, lơ\m minh [ar khei pơjao ăn anih jang mu\k drăm, hlôi đei tơdrong teh tôn pham le\ch xe\ch huăng. Tơ\ apu\ng Ea Súp, dêh char Dak Lak, tơdrong pơjao teh ăn dôm tơdrong jang hlôi pơdui lơ tơdrong phă bri, tơgar teh bri lang xă. Đei tơdrong tơgar pơm 7 ‘nu bơngai rơka. Hlăm hloh noh tơ\ Dak Nông, tơdrong jang kơ anih jang Long Sơn, tơ\ xăh Quảng Trực, apu\ng Tuy Đức, hlôi tơhiong kơ hre\ng ha bri. Anih jang oei yua dôm trong kơne# teh dong lơ\m tơgar teh pơm 13 ‘nu bơngai lôch păng rơka. Kiơ\ kơ [ok Trương Thanh Tùng, Pho\ kơdră Anih vei lăng kon pơlei dêh char Dak Nông, tơpă noh ưh đei anih jang mu\k drăm yơ tơ\ dêh char tơguăt hăm tơdrong thuê bri. Tơdrong mă đe xư tơre\k tơpă noh teh bri: Kiơ\ pơkăl noh athei tơklep dôm anih jang mu\k drăm thuê bri noh hăm hla bar pơkăp. Cho\ng mă đe xư adro# thuê teh đe\ch, oei thuê bri noh đe xư ưh k^, yuơ k^ noh athei tơmơ\t jên. Nhen anih jang Phú Riềng, đe xư vei hơlen 2 rơbâu ha bri hon kơdih, lai yơ đe xư duh akhan ‘meh pơdreo, mă lei dêh char ưh chă đei anih jang yơ vă pơjao hơgăt bri âu. Thoi noh nhôn oei pơtruh nơ\r hăm jơnu\m pơgơ\r teh đak, Anih tơm choh jang xa noh ưh đei io\k jên thuê bri noh.

Ưh kơ mơ\ng tơdrong răm đơ\ng dôm tơdrong oei tơle\ch jang, duh oei đei lơ tơdrong ăn thuê bri hăm tơdrong xă truh dôm j^t rơbâu ha, pơtoi đei dêh char tơmơ\t ăh jăl “keh đang hla bar kăl” vă ăn thuê. Tơ\ Dak Lak, tơring đei 7 tơdrong jang oei lơ\m khei năr k^ pơkăp păng keh đang hla bar kăl, [ok Nguyễn Hoài Dương, Kơdră Anih Choh jang xa – Hơto\k tơring pơxe\l akhan, dôm tơdrong jang ăn thuê bri ưh đei jơnei, mă lei ne\ hroh tơpu\ xơnong jang ăn anih jang mu\k drăm, mă adrol hloh noh dăh hơlen dôm tơdrong tam mă [lep lơ\m pơkăp jang: Tam mă đei minh tơchơ\t yơ đơ\ng teh đak akhan anih jang mu\k drăm vei hơlen bri ưh đei tơnăp, le# hiong bri noh athei hru\ ‘mong. Kơlih nhôn băt tơdrong đei [ôh dang ei lơ\m teh đak păng tơring Tây Nguyên, tơdrong mă âu noh nhôn hlôi pơtruh nơ\r hăm trung ương athei hơmet pơ ‘lơ\ng, ưh kơx^ pơjao ăn kơ đe noh ưh đei hơlen lăng bơih. Tơnap tap [enh [ang mă ưh đei xek tơlang kiơ. Cho\ng mă ăh bri hiong noh athei đe xư hru\ ‘mong.

Ưh chă [ôh tơchơ\t yơ pơkăl anih jang mu\k drăm thuê bri athei hru\ [ơ\t bri [ơm hiong răm, noh rim anih jang mu\k drăm ưh pơngơ\t pơdơh tơdrong thuê bri hlôi [ơm phă pơrăm. Tơdrong đei [ôh hơdăh, cho\ng mă bri duh đei rim dêh char pơjao ăn anih jang mu\k drăm, lơ\m kơplăh dôm tơdrong tam mă [lep lơ\m pơkăp jang oei bang hơdăh. Thuê bri ưh đei yua kiơ, mă lei anih jang mu\k drăm duh oei io\k pơm jang đang kơ noh mơmơnh tơnap tap. ‘Nâu jing tơdrong đei [ôh tih tên lơ\m tơle\ch jang găh bri tơ\  Tây Nguyên.

Lan chih păng rapor