VOV4.Bahnar – Tơ\ anăp tơdrong bơngai kơdau mơ\t oe\i kư\ kă hơnơ\ng năm tơ\ bri mu\ih ro\h ko\h ‘long pơm mir, chă hơngoang sem bri păng te\ch te\h bri jang sa glăi, khu\l kơdră che\p pơgơ\r tơring păng rim an^h bơ\ jang găh au kơ tơring Quảng Thành, th^ xah Gia Nghĩa, dêh char Dak Nông hlôi jang kiơ\ rim trong jang tang găn. Mă kăl, trong jang k^ pơkăp “pêng ư\h” hăm bri ‘no\h đe\i ư\h kơ ko\h pơra\m bri, ư\h chă hơngoang sem bri păng ư\h kơ te\ch răt te\h bri jang sa đe\i pơro# pơ rôp kơtang lang să, [rư\ [rư\ hlôi hơnhăk io\k đe\i jơne\i ‘lơ\ng hơ iă.

Dôm pơbu\ng hnam kon pơlei mơ\t oe\i lơ\m bri groi 1690

Đơ\ng an^h kơdrơ\m tơring Quảng Thành, th^ xah Gia Nghĩa, dêh char Dak Nông lơ\m groi bri 1690, kơ yuơ Dơno\ an^h ve\i lăng Bri u\nh hnam ve\i lăng Gia Nghĩa hlo\h 20km, lơ trong bri. Tơ\ au đe\i m^nh pơlei kon pơlei oe\i kơdrơ\m, hăm dang 2.000 ‘nu bơngai er^h sa. ‘Nau dôm u\nh hnam kon pơlei tơring găh Tu mơ\t oe\i kư\ kă mơ\t oe\i đơ\ng mă pơ jing dêh char Dak Nông. Vă je# 15 sơnăm er^h sa tơ\ au, rim u\nh hnam ‘nau hơnơ\ng mu\ih ro\h ko\ng ‘long pơm mir, hơngoang sem bri păng te\ch răt te\h mir jang sa glăi. Mă le\i tơdrong er^h sa kơ kon pơlei oe\i tôch tơnap tap.  

‘Nho\ng Sùng A Đại oe\i tơ\ au tơbăt, sơ\, kon pơlei găh lơ năm jang ăn kơ đe chă tung, dui ‘long ăn bơngai anai đơ\ng tơring anai năm tơ\ au chă ko\h, đơ\ng no\h muih ro\h jang mir păng chă hơngoang xem bri. Mă le\i đơ\ng mă Kơdră che\p pơgơ\r tơring păng an^h bơ\ jang găh tơdrong au năm chă pơtho khan, pơro# pơ rôp, ‘no\h pă đe\i tơdrong thoi au bơih. “Bri hre\i đe\i tơchơ\t ư\h kơ ăn mơ\t bơih kơna bơ\n ư\h kơ gơ\h mơ\t păng pă pơ\n chă pơm bơih. Klo akăn măr nhi mư\h phe đ^ ‘no\h năm jang ăn kơ đe đe\i jên răt phe, [o\h, [ôt ngok pai sa, đơ\ng no\h ba năm tơchă tơdrong jang anai dơ\ng chă jang vă đe\i kon jên răt tơmam drăm ăn kon hơ ‘lơ\p nhen chă cho\h ‘ngie\t chehphe, sir pơnang sơlu\ng chehphe, tu\h mơ\r prôi pho\ng ăn kơ đe.”

{ok Sùng A Tú, Thôn trơng pơlei Nghĩa Lợi, tơring Quảng Thành, th^ xah Gia Nghĩa tơbăt, hơdro# lơ\m pơlei au đe\i 200 u\nh hnam đơ\ng tơring găh Tu mơ\t oe\i. M^nh khe\i ‘năr đunh đai lơ\m mă ‘nao pơ jing dêh char, tơring au tim mă đe\i pơ jing an^h bơ\ jang, kon pơlei kơdau jăk mơ\t oe\i glăi mơ\t lơ\m bri oe\i sa, jang sa, kơna tơnap mă ve\i lăng năng tông. Dôm sơnăm tơ je# au, Dơno\ an^h ve\i lăng kon pơlei tơring păng an^h bơ\ jang ato\k kơtang pơro# pơ rôp, adoi pơ jao tơdrong jang hơdăh ăn kơ thôn trơng lơ\m tơdrong ve\i lăng năng tông kon pơlei, tang găn kơtang tơdrong pơm glăi bri păng te\h bri. U|nh hnam thôn trơng Sùng A Tú pơm ju\k yu\k trong hơlau; lăp jang chu\n na [a đak, jang mir pơgar hnam păng rong rơmo, mă le\i tơdrong er^h sa hlôi sơđơ\ng dơ\ng kơ jăp.

Băng: “&nh oe\i tơ\ au ‘no\h ve\i lăng kon pơlei, ư\h kơ le# đe\i tơdrong ư\h sơđơ\ng, hơlêm kon pơlei, pơtho khan ăn kon pơlei jang sa pơnam vă u\nh hnam hiôk hian. Kon pơlei tơ\ au je\i găh dôm bơngai tơnap tap ngăl kơ yuơ ho# khâu tim mă đe\i, hơ io\h ‘no\h ư\h kơ đe\i hla bơar tơbăt năr sơnăm rơne\h, ư\h kơ pơm đe\i hla bơar au to kơna kon pơlei tơnap tap dêh.”

{ok Phạm Mạnh Hồng, Kơ ie\ng Kơdră che\p pơgơ\r Ko\ng ang tơring Quảng Thành tơbăt: Tơring dang e\i to\k bo\k ve\i lăng hlo\h 900ha bri rim kơ loăi. Sơ\, tơdrong ko\h pơra\m bri pơm mir glăi hơnơ\ng đe\ch. Lăp lơ\m 3 sơnăm đơ\ng sơnăm 2014 tru\h sơnăm 2016, đe\i hlo\h 100 ha bri răm đe ko\h pơra\m, găh lơ kơ yuơ kon pơlei muih ro\h ko\h ‘long bri vă pơm mir. Vă ve\i lăng ‘lơ\ng hơgăt te\h bri dang e\i đe\i, Khu\l kơdră che\p pơgơ\r tơring păng an^h bơ\ jang găh au pơgơ\r pơro# pơ rôp păng athe\i rim u\nh hnam kon pơlei k^ pơkăp “Pêng ư\h hăm bri”. ‘No\h ư\h kơ phă pơra\m bri, ư\h kơ hơngoang xem bri păng ư\h chă te\ch mơdro te\h mir cho\h jang sa. Pơma hơnơ\ng, jơhngơ\m đon hơdơ\r hơnơ\ng, kon pơlei roi năr roi hlo#h vao, ư\h pă chă pơm glăi hăm te\h bri nhen sơ\ dơ\ng bơih.“Lăp đơ\ng ro\ng ko\ng ang tơring bơ\ jang hăm ko\ng ang th^ xah jang kiơ\ tơdrong jang pêng ư\h, pơro# pơ rôp kon pơlei vă kon pơlei băt ‘no\h bơ\n to\k bo\k oe\i sa glăi khôi luơ\t tơ\ hơgăt te\h bri, te\h kơ Te\h đak kơna kon pơlei kăl k^ pơkăp jang kiơ\ pêng ư\h ‘no\h ư\h kơ ko\h pơra\m bri, ư\h chă hơngoang sem bri păng ư\h chă te\ch răt te\h bri kơna đơ\ng ro\ng ‘no\h kon pơlei tôch lăp đon păng pơm kiơ\ ‘lơ\ng. Đơ\ng noh tru\h dang e\i hlôi tơ jur kơtang tơdrong chă ko\h pơra\m bri, te\ch mơdro te\h bri. Kon pơlei tơring atăih je\i hui đơ\h năm tru\h tơ\ au pơtêng hăm sơ\”

Khu\l kơdră tơring hơnơ\ng năm ngôi pơro# pơrôp pơtho khan ăn kon pơlei

Tơring Quảng Thành đe\i vă je# 5.000 ‘nu măt bơngai, lơ\m au 2.000 ‘nu bơngai kon kông mơ\t oe\i kư\ kă. Kiơ\ trong tơle\ch jang đơ\ng Dơno\ an^h ve\i lăng kon pơlei th^ xah Gia Nghĩa, [ar sơnăm kơ au, vă ve\i lăng ‘lơ\ng tơdrong kon pơlei kơdau jăk mơ\t oe\i kư\ kă, lơ\m tơring je\i hlôi đe\i dơ\ng [ar pơlei ‘no\h Nghĩa Thắng păng Nghĩa Lợi. {ok Phạm Công Chiến, Kơdră che\p pơgơ\r tơring tơbăt, đơ\ng [ar pơlei đe\i pơ jing, khu\l kơdră che\p pơgơ\r tơring hơnơ\ng ăn kang [o# năm chă ap^nh jet gia pơma dơnu\h, hơlêm, pơtho ăn kon pơlei cho\h jang sa, rong kon tơrong đe\i io\k yua kơ jăp. Đơ\ng no\h tơdrong er^h sa kơ kon pơlei roi năr roi sơđơ\ng, pă đe\i chă muih ro\h ko\h ‘long pơm mir nhen sơ\ bơih.“ Tơring hơnơ\ng pơro# ăn kong ang năm tơ\ pơlei vă băt hơdăh măt kon pơlei kơdau jăk mơ\t oe\i kư\ kă vă nhôn tơmơ\t ve\i lăng năng tông. Hăm tơring nhôn đe\i pơro# pơ rôp, pơtho khan ăn kon pơlei ‘no\h năm oe\i tơ\ tơring hlôi pơ pro\ te\h găh ‘ngoăih bri. Mă [ar dơ\ng ‘no\h tơdrong ko\h pơra\m bri ‘no\h nhôn tơle\ch jang tang găn kơtang, hơnơ\ng năm pơro# pơ rôp, pơtho khan ăn kon pơlei, pơ jing khu\l pêng ư\h vă kon pơlei k^ pơkăp pă đe\i ko\h pơra\m, hơngoang xem bri păng te\ch mơdro te\h bơih. Khe\i năr au ki ‘no\h tơdrong chă ko\h pơra\m bri hlôi tơ jur, kon pơlei jang kiơ\ kơ jăp tơdrong jang “pêng ư\h” au”.

Kon pơlei kơdau jăk mơ\t oe\i glăi to\k bo\k jing tơdrong to\ đon kơtang hăm rim tơring tơrang lơ\m tơring Tây Nguyên. Lơ\m au, tơdrong chă ko\h pơra\m bri, te\ch răt te\h bri glăi ‘no\h jing tơdrong kơtang hlo\h, dui ba lơ tơdrong ư\h kơ ‘lơ\ng hơ iă anai hloi. Tơring Quảng Thành, th^ xah Gia Nghĩa, dêh char Dak Nông tơle\ch jang “pêng ư\h hăm bri” ‘măng mă blu\ng hlôi hơnhăk io\k đe\i jơne\i, ro\ năng gơ\h vă tơle\ch jang kiơ\ hăm lơ tơring anai hloi.

Bơngai ch^h: Hoàng Qui

Tơblơ\ nơ\r: Amazưt