VOV4.Bahnar - Trong pơkăp kla jên vei hơlen bri đơ\ng đei io\k jang hlôi đei lơ tơdrong jơnei kăp g^t truh tơdrong vei hơlen bri tơ\ Cham char bri Ngọc Linh, apu\ng Đak Glei, dêh char Kon Tum. Mă kăl noh, lơ\m 2 xơnăm kơ âu, jên đơ\ng anih mong vei hơlen cham char bri đei axong ăn tơring âu to\k lơ hloh, jing tơdrong kăp g^t vă io\k vei hơlen bri kiơ\ pơkăp xơđơ\ng kơjăp tơ\ âu.

Kon pơlei Jeh Triêng tơ\ pơlei Đak Gley, xăh Đak Choong, apu\ng Đak Glei, dêh char Kon Tum hlôi vang io\k pơkă vei hơlen bri hăm Jơnu\m vei hơlen cham char bri Ngọc Linh truh dang ei hloh 10 xơnăm bơih. Kiơ\ kơ [ok A Cút, oei tơ\ pơlei Đak Gley, adrol xơ\, kon pơlei chă muih choh bri vă pơm mir, dăh mă koh ot ‘long tơ\r bri mă lei đơ\ng vang jang pơkă vei hơlen bri, tơdrong mă âu pă đei oei bơih, pơtăl kơ noh, kon pơlei hăt hot vei hơlen bri. Bri pơyua ăn kon pơlei păng duh hơto\k hlôh vao găh kơjă kăp g^t pơyua đơ\ng tơdrong vei hơlen bri: “Bri tơ\ âu, adrol ki [ơm phă pơrăm, oei dang ei bri đei hơmet pơ ‘lơ\ng bơih, pơkă vei hơlen bri, mih ma duch nă vei hơlen bri tơnăp hloh, đe ye\t pă đei phă pơrăm bri bơih. Nhen inh noh hơpơi, chă hơvơn kon pơlei ne\ kơ pơm nhen xơ\ dơ\ng ôh, dang ei vei hơlen bri noh pơyua tơnăp hloh.”

Kiơ\ kơ [ok A Điêng, Pho\ khul vei hơlen bri kơ pơlei Đak Gley, kon pơlei io\k pơkă vei hơlen hloh 700ha bri lơ\m Tơring 53, Tơring vei hơlen cham char bri Ngọc Linh. Vă vei xơđơ\ng tơnăp hơgăt bri âu, 176 unh hnam kon pơlei lơ\m pơlei axong jing 6 khul vă pơlơh băl vei hơlen bri. Hơnơ\ng, tơdrong hơlen vei đei pơm jang ăh pơgê ‘năr 6 păng ‘năr gie\ng rim [lon, cho\ng mă duh đei khei, mưh kơtơ\ng tơroi đei tơdrong pơrăm bri noh kon pơlei năm hơlen măng năr hloi. Tơdrong jang vei hơlen bri đei jang tơnăp hloh dang ei, âu jing tơdrong pơyua kăp g^t kơ pơlei. Dôm xơnăm tơje# âu, rim xơnăm, pơlei đei io\k je# 300 triu hlak jên đơ\ng tơdrong vei hơlen bri. Kơxo# jên âu măh ăn kơ pơlei axong jang minh [ar tơdrong kăl nhen hơmet rông dăh mă yua lơ\m dôm tơdrong et xa tih kăp g^t kơ pơlei pơla, tơgu\m unh hnam hin dơnuh, unh hnam ưh đei ‘nho\ng oh vei rong, oei rơkăh noh axong ăn unh hnam kon pơlei: “Lơ\m tơdrong vei hơlen noh kon pơlei chă năm hơlen, hli đe đơ\ng ‘nguaih dăh mă đơ\ng pơlei nai mơ\t koh ot ‘long tơ\r lơ\m bri mă po vei hơlen. Noh axong năm hơlen, rim ‘măng hơlen axong kiơ\ khul năm dăr juang ja#p jang. Hơnơ\ng chă hơlen noh tơnăp, ưh đei bu gơh mơ\t lơ\m bri, mih ma duch nă đei xơnong vei hơlen tơ\ tơring bri noh.”

Tơring vei hơlen bri Ngọc Linh dang ei oei vei hơlen je# 38.000 ha bri păng vă je# tôm hơgăt bri adoi đei kla jên vei hơlen hăm 2 tơring tơm kơ 2 hnam kơmăi unh hơyuh Ia Ly păng Đak Mi 4. ‘Nâu jing minh lơ\m dôm anih jang đei io\k kơxo# jên vei hơlen bri xă hloh kơ dêh char Kon Tum duh nhen tơ\ tơring Tây Nguyên. Lơ\m noh, xơnăm 2017, Anih vei hơlen đei io\k je# 14 tih hlak jên. Oei xơnăm 2018, kơche\ng kiơ\ hơmet đơ\ng Tơchơ\t kơxo# 147 đơ\ng Jơnu\m pơgơ\r teh đak, hơto\k jên kla vei bri hăm hnam kơmăi unh hơyuh to\k đơ\ng 20 hlak jên minh kWh truh 36 hlak jên minh kWh, anih jang gô io\k đei je# 19 tih hlak jên.  

Đơ\ng jên vei hơlen cham char bri, Jơnu\m vei hơlen bri hlôi pơjao vei hơlen je# 15.000ha ăn 49 pơlei pơla kon pơlei kon kông tơ\ tơring erih tơje# bri hăm kơjă noh 400.000 hlak jên minh ha minh xơnăm, kơche\ng gô vă pơjao thêm 8.000ha dơ\ng ăn 30 pơlei pơla đơ\ng dang ei truh je# đ^ xơnăm. Jên vei hơlen bri tơm noh jing tơdrong kăp g^t vă Anih jang tơle\ch jang atu\m hăm kon pơlei tơle\ch vei hơlen bri kiơ\ pơkăp kơjăp xơđơ\ng.

Vă hlo#h hơ dăh găh tơ drong tơ le\ch jang trong jang tơ gu\m âu tơ\ an^h jang, bơ ngai ch^h kơ tơ\ng ang đei jơ pơ ma dơ nu\h hăm [ok Lê Mạnh Tiến, Pho\ kơ dră an^h vei lăng.  

-{ok ăi, tru\h khei ’năr dang ei de#h char Kon Tum hlôi tơ le\ch jang đei vă je# 8 sơ năm jang kiơ\ tơ drong jang tơ gu\m kla jên io\k yua cham char bri, ^h hăm đei hơ len lăng thoi yơ găh tơ drong [ơm đơ\ng trong jang tơ gu\m âu hăm an^h vei lăng tơ ring vei răk bri brăh Ngọc Linh ưh?

Trong jang kla jên io\k yua cham char bri ’no\h j^ trong jang tơ gu\m ’lơ\ng, pơ jing bơ ngai jang, jên jang ăn an^h jang tơ le\ch jang tơ drong jang vei lăng bri. Dang ei khu\l jang vei lăng bri tơm kơ an^h jang lăp đei 41, mă ’me\h vă tơ drong jang an^h jang vei lăng đei 37.000 hec tar bri brăh Ngọc Linh ’no\h kăl hlo\h 100 ’nu, đơ\ng jên io\k yua ’no\h an^h jang hlôi hơp đo\ng thim khu\l jang thim 46 ’nu vă hơ dai hăm khu\l jang ch^nh kuy vă vei lăng te\h bri nhen hrei ’nâu. ’No\h j^ jên io\k yua cham char bri. Mă 2 dơ\ng, jên io\k yua cham char bri hơ to\k loi dơ\ng  đei jơ hngơ\m pran ăn kon pơ lei găh tơ mam drăm, jơ hngơ\m đon vă kon pơ lei vang jang vei lăng bri hăm an^h jang. Pơ t^h gia, an^h jang hlôi pơ gơ\r pơ jao hơ găt ăn kơ 49 tơ pôl, păng pơ tho 49 tơ pôl jang kiơ\ tơ drong jang vei lăng bri kiơ\ ’me\h vă vei lăng lơ tơ mam bri brăh păng vei lăng bri đơ\ng an^h jang. Te\h vei lăng bri đơ\ng an^h jang hrei ’nâu ’no\h 36.000hec tar, kơ so# io\k đei 90% pơ têng hăm ’me\h vă tơ drong jang vei răk tơ mam drăm bri brăh păng vei lăng bri lơ\m te\h bri an^h jang.

-{ok ăi, jên io\k đơ\ng tơ drong kla jên io\k yua cham char bri hăm an^h jang ’no\h thoi yơ kiơ\ rim sơ năm?

Jên kla io\k yua cham char bri jăl jang blu\ng đơ\ng sơ năm 2011-2012 ’no\h đei tơ drong hiơ\ hy^n yua đơ\ng jo# hơ len. Mă lei đơ\ng sơ năm 2014, 2015 tru\h âu ’no\h jên io\k yua to\k kiơ\ rim sơ năm, đei kơ dră kơ pal kla tôm ăn an^h jang vă an^h jang đei jên yua, mă mônh ’no\h j^ ming man an^h jang, tơ mam drăm, mă 2 dơ\ng ’no\h j^ hơ to\k loi dơ\ng jên bơ\ jang kiơ\ tơ drong jang vei lăng bri.

-Jo# đơ\ng trong jang tơ gu\m kla jên io\k yua cham char bri đei tơ mơ\t yua ’no\h ^h hăm đei hơ len lăng thoi yơ găh tơ drong jang vei lăng bri đơ\ng an^h jang lơ\m dôm sơ năm âu ki?

{ơ\t mă đei trong jang tơ gu\m kla jên io\k yua cham char bri ăn an^h jang bơ\ jang kiơ\ trong jang tơ gu\m âu găh kon pơ lei jơ hngơ\m đon jang tơ năp vei lăng bri ’no\h j^ hơ to\k ’lơ\ng. Tơ drong jang đơ\ng đe sư, pơ t^h gia ’no\h j^ rim khu\l, gru\p, tơ pôl vei lăng bri hlôi pơ gơ\r đei khu\l jang joăt joang, tơ drong tơm vă hơ dai hăm an^h jang dăr joang, chă dru\h rôp lơ\m hơ găt te\h đei pơ jao. Hơ găt te\h đei pơ jao vei lăng đơ\ng an^h jang dang ei ’no\h j^ 15.000hec tar tru\h âu kơnh gô pơ jao hơ găt thim 8.000hec tar dơ\ng, tơ mơ\t thim vă tơ drong tơm vă kơ vei lăng hơ găt te\h bri tơ ring vei răk bri brăh đei pơ jao.

-Hăm kon pơ lei hăm tơ pôl io\k vei lăng bri ’no\h ^h [o#h akhan, jo# đơ\ng đei trong jang tơ gu\m kla jên io\k yua cham char bri tru\h dang ei ’no\h tơ drong ar^h sa kơ kon pơ lei ’no\h đei tơ drong tơ pl^h kiơ ư\h pơ têng hăm hơ drol sơ\?

Hơ dro# jên io\k yua cham char bri mă kla ăn kon pơ lei, mă mônh ’no\h hơ to\k thim tơ drong ar^h sa ăn kon pơ lei lơ\m tơ ring kon pơ lei ar^h je# an^h jang. Mă 2 dơ\ng, mă khan ư\h kơ lơ ră mă lei ku\m [ơm ’lơ\ng tru\h kon pơ lei, pơ t^h gia nhen jên vă kon pơ lei răt pho\ng vă vei lăng ’long kăp g^t, hơ to\k thim io\k yua ăn kon pơ lei lơ\m tơ ring.

-Vă tơ pôl gơ\h tơ klep hlo\h hăm bri păng đơ\ng no\h ’no\h vei lăng bri ’lơ\ng hlo\h ’no\h lơ\m tơ drong jang hơ nơ\ng đơ\ng ie\m, ie\m ’măn tơ drong jang lăng tru\h thoi yơ hăm tơ drong ’nâu?

Vă io\k đei tơ drong jang vei lăng lơ\m bri hơ găt te\h bri ’long găh kơ dră kơ pal pơ jao ăn an^h jang, mă 2 ’no\h j^ vei lăng lơ tơ mam bri brăh ’no\h tơ drong tơ mơ\t jên jang an^h jang băt hơ dăh, tơ drong jang g^t kăl hlo\h ’no\h j^ pơ lung jơ hngơ\m đon kon pơ lei, mă loi ’no\h j^ tơ drong ar^h sa đơ\ng kon pơ lei lơ\m đ^ đăng an^h jang vei lăng. Sơ năm âu ki pơ gơ\r mă mônh ’no\h tơ roi tơ băt, mă 2 tơ gu\m kon pơ lei găh ki thuơ\t cho\h jang sa, bri ’long pơ yua ăn ’me\h vă tơ drong ar^h sa kơ kon pơ lei, pơ jing tơ drong hiôk tơ gu\m ăn kon pơ lei đeidôm hlak chu\n, pơ gar ’long jing ’lơ\ng vă đei io\k yua pơ t^h gia nhen ’long che\h phe catimo, ’long tơ [a\r păng 1,2 ’long pơ tăm nai.

-{ok ăi, pơ têng hăm sơ năm 2017, ’no\h sơ năm 2018 âu đơ\ng jên mong vei lăng păng hơ to\k tơ iung bri Kon Tum ’no\h kơ so# jên mă ie\m đei io\k kla ăn io\k yua cham char bri hăm đei to\k lơ [iơ\ pơ têng hăm sơ năm sơ\ ư\h?  

Jên io\k yua cham char bri sơ năm 2018 ’no\h to\k lơ pơ têng sơ năm 2017. Đei dôm tơ drong tơm, hơ găt bri an^h jang vei ’no\h sư roi roi ’năr roi pơm hơ to\k tơ drong pe\ng yơ\p, mă 2 dơ\ng jên kla ’no\h hrei ’nâu jang kiơ\ trong jang tơ gu\m kla io\k yua ’no\h to\k thim 16 hlak jên đơ\ng jên đak.   

-{ok ăi, vă an^h jang hơ nơ\ng vei lăng bri ’lơ\ng, vă kon pơ lei vang đei sa yua lơ\m tơ drong io\k pơ jao vei lăng bri ’no\h ^h đei tơ gop nơ\r tơ le\ch kiơ hăm trong jang tơ gu\m kla jên io\k yua cham char bri lơ\m khei ’năr tru\h âu?

Trong jang tơ gu\m kla jên io\k yua cham char bri ’no\h an^h jang ’me\h vă thoi âu: Găh hơ găt kla io\k yua cham char bri ’no\h an^h jang bơ\ jang [lep kiơ\ hơ găt, pơ jao hơ găt ăn kon pơ lei tru\h kơ so# tôch ai. Mă 2, jên io\k yua cham char bri ’no\h ’me\h vă kơ dră kơ pal tơ le\ch [lep khei ’năr hơ găt. Mă 3, găh trong jang tơ gu\m ’me\h vă pơm liơ jên io\k yua lơ\m 1 an^h jang hơ găt te\h gô to\k thim vă kơ pơ jao hơ găt ăn kon pơ lei, to\k jên ăn kon pơ lei, vă pơ yua ăn tơ drong ar^h sa kon pơ lei.

-Lei ah, bơ nê kơ ^h [ok Lê Mạnh Tiến Pho\ kơ dră an^h vei lăng tơ ring vei răk bri brăh Ngọc Linh hlôi ’măn jơ năr ăn ’măng pơ ma âu hơ. 

Lan hăm Thuem tơ blơ\