Khei ‘năr tơjê̆ âu, Khoa hơmet hơioh jĭ Hnam pơgang đa khoa vùng Tây Nguyên hơnơ̆ng chih iŏk dôm jĭt ‘nu bơngai jĭ ‘noh hơioh jĭ jơ̆ng ti ƀơ̆r. Yă Hoàng Thị Chuyên tơ̆ xăh Đắk Liêng, dêh char Đắk Lắk đei mon drŏ nglo 4 sơnăm tŏk bŏk hơmet tơ̆ âu tơbăt, hơdrol ‘noh ŭnh hnam đei ƀôh mon yuh dêh, jơ̆ng ti lĕch hmrŏng hmrônh, răt pơgang tơ jur yuh ăn kơ sư huch mă lei ưh kơ dă ƀiơ̆. Bơngơ̆t, ŭnh hnam hlôi ba mon truh tơ̆ hnam pơgang hơmet.

“Mon yuh tôch kơ dêh, đei gơ̆ hơkâu dơ̆ng. Mon kŭm ưh kơ gơh sŏng sa, jĭ sư nhơ̆m, jơ̆ng ti lĕch hmrŏng hmrônh kơna jĭ păng huch pơgang ‘noh hăk, nŏng kơtep pă hơdrơ̆r. Ĭnh bơngơ̆t dêh.”

Mŏ H’Duyên Byă, xăh Cư Pui, dêh char Đắk Lắk kŭm đei kon drŏ nglo đei jĭ jơ̆ng ti ƀơ̆r tŏk bŏk hơmet tơ̆ Khoa hơmet hơioh jĭ Hnam pơgang đa khoa tơring Tây Nguyên hloh 1 giĕng kơ âu, bơngơ̆t.

“Năm tơ̆ hnam pơgang đei 8 năr bơih păng dang ei mon kŭm dă ƀiơ̆ lơ bơih. Năr hơdrol kơ năm ‘noh mon yuh dêh, ưh kơ gơh sŏng sa kiơ hloi, yua đơ̆ng rơka lơ̆m ƀơ̆r”.

Ƀak si Lê Thị Bích Phượng, Khoa hơmet hơioh jĭ Hnam pơgang Đa khoa Tơring Tây Nguyên roi tơbăt, đơ̆ng blŭng khei 3, kơsô̆ bơngai jĭ jơ̆ng ti ƀơ̆r ƀĭch tơ̆ hnam pơgang tŏk hrĕnh, đei năr chih iŏk dôm jĭt ‘nu. Pơtôch hơlen lăng ăn ƀôh tơdrong ƀôh đơ̆ng Enterovirus 71 - yŏng jĭ đei pơrăm lơ, pơm hơtŏk tơdrong hơmơt đei jĭ dêh, mă loi ‘noh tơ̆ hơioh hơla kơ 5 sơnăm:

 “Sơnăm ‘nâu kiơ̆ kơ hơlen lăng bơ̆n pham đơ̆ng Hnam pơgang nhôn pơm đei lăng ƀôh tuýp EV71 sư trŏ hăm tơdrong jĭ lơ hloh. Jĭ EV 71 pơm ăn hơioh yuh, đei dôm tơdrong đei jĭ krê hơmơt nhen: đei jĭ tơ̆ kơ̆l ‘ngok, trong hoan. Hơioh đei ƀôh yuh dêh hơnơ̆ng, kơdrăt. Đei hơioh dêh hloh ‘noh gơ̆ hơkâu, dui jơhngơ̆m hrĕnh.”

Ưh khan lăp jĭ jơ̆ng ti ƀơ̆r tŏk, kơsô̆ bơngai jĭ pơlŏ lĕch đe păng jĭ chŭ tơ̆ hơioh Đắk Lắk kŭm đei ƀôh tŏk. Tơ̆ xăh Ea Riêng hlôi chih iŏk hơnih jĭ chŭ lơ̆m hnam trưng hŏk hăm 26 ‘nu ƀơm jĭ. Tơ̆ hơnăp đei ƀôh jĭ âu, anih jang pơgang tơring hlôi tơtĕnh gơvar tơring, hơmet ‘lơ̆ng hơnih đei jĭ, hơdai hăm tơlĕch jang hrơ̆ch dôm trong jang vei lăng vă tang găn hơmơt tơpoh lanh păng đei ƀôh jơ̆p jang. Yă Trương Thị Ngân, kang ƀô̆ Hnam pơgang xăh Ea Riêng, dêh char Đắk Lắk, tơbăt:

“Hnam pơgang hlôi hơmet ăn kang ƀô̆ jur tơ̆ tơring đei ƀôh jĭ vă pruih pơgang, pơm rơgoh cham char; hơdai hăm pơtho bơngai jĭ oei hơdrô̆ tơ̆ hnam păng pơgơ̆r răp hơlen lăng, hơmet”.

Đơ̆ng blŭng sơnăm truh dang ei, Đắk Lắk chih iŏk 5 hơnih đei jĭ jơ̆ng ti ƀơ̆r hăm dang 700 ‘nu jĭ tơ̆ lơ tơring; 26 ‘nu jĭ chŭ păng vă jê̆ 600 ‘nu jĭ pơlŏ lĕch đe, tŏk pran pơting hăm khei ‘nâu sơnăm hơdrol. Vă vei lăng tơdrong, ƀak si Hoàng Hải Phúc, Kơdră Anih vei lăng tơdrong jĭ jăn dêh char Đắk Lắk, tơbăt:

“Nhôn pơjing trong tơlĕch jang vang jang tơgŭm ăn Anih vei lăng găh jang pơgang dêh char Đắk Lắk vă tơlĕch jang dôm trong jang hrơ̆ch, vă vei lăng, tang găn jĭ ưh kơ lê̆ tơpoh lanh să. Mă loi ‘noh, nhôn hlôi pơjing khŭl hơlen lăng, dăr lăng păng pơtho, roi tơbăt kon pơlei hơtŏk ‘lơ̆ng đon hlôh vao tang găn jĭ jăn. Hơdai hăm, asong pơgang hoă chơ̆t vă pruih pơlôch pơrang cham char, tang găn jĭ hloi đơ̆ng blŭng, đơ̆ng hrôih, đơ̆ng hơtăih.”

Tơ̆ hơnăp đei ƀôh jĭ krê hơmơt tơ̆ hơioh, tơdrong kơchăng tang găn, chă ƀôh hrôih păng hơmet tơtom pơm hơnăp jang tơm vă tang găn tơdrong đei jĭ păng tang găn tơpoh lanh să. Hơdai hăm tơdrong hơdrin đơ̆ng anih jang pơgang, rim ŭnh hnam kŭm kăl kơ hơtŏk loi dơ̆ng đon hlôh vao vei lăng rơgoh, răp hơlen jơhngơ̆m hơioh, kiơ̆ đơ̆ng noh vang tơgŭm vei lăng đei yua dôm tơdrong jĭ, vei lăng sơđơ̆ng ăn tơpôl.