Oh Nguyễn Lê Thành (24 sơnăm) tơ̆ phường Buôn Ma Thuột, dêh char Đắk Lắk hơmet ăn vă iŏk ŭnh om. Lơ sơnăm ‘nâu, ‘moi kiơ̆ bơ̆n kơmăy kơmŏk kơtơ̆ng ang tơpôl, Thành băt akhan tơdrong khăm jơhngơ̆m pran hơdrol kơ iŏk ŭnh om ‘noh jĭ tôch kơ gĭt kăl ăn kơdih kâu păng mă loi ‘noh jĭ dôm nge đei rơneh đơ̆ng rŏng âu kơna sư hlôi năm tơ̆ Hnam pơgang Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột vă pơtho tơƀôh. Tơ̆ âu, sư đei đe y ƀak si khoa Khăm roi tơƀôh, pơtho tơdrong khăm hơlen tôm păng pơm hơlen lăng bơ̆n pham. Nguyễn Lê Thành tơroi:

“Ĭnh tơchĕng đe buăl mơlôh athei hơlen lăng jơhngơ̆m pran hơdrol kơ iŏk ŭnh om vă kơ băt tơdrong đơ̆ng kơdih păng đơ̆ng bơngai mă bơ̆n hưch lăp vă pơjing 1 ŭnh hnam hiôk chơt”.

Kŭm đei tơchĕng lei lăi nhen Thành, oh Lê Thị Uyên Thảo (22 sơnăm) tơ̆ phường Buôn Ma Thuột, dêh char Đắk Lắk hlôi chă hơlen lăng găh tơdrong khăm jơhngơ̆m pran hơdrol kơ iŏk ŭnh om păng tơchơ̆t kŭm hăm klo vă jê̆ oei băl năm khăm. Kiơ̆ kơ Thảo, đei ƀôh đơ̆ng tơdrong lăng ƀôh 1 ‘nu hơioh rơneh đei jĭ thalassemia (jĭ pham kơmăh đơ̆ng nge). Ƀơ̆t chă hơlen lăng, Thảo băt akhan ‘nâu jĭ 1 tơdrong jĭ tơpoh găh pham. Hơioh đei jĭ yua đơ̆ng tơpoh đơ̆ng mĕ dăh mă ƀă đei gen jĭ. Tơdrong jĭ âu pơm ăn bơngai jĭ athei hơnơ̆ng năm tơ̆ hnam pơgang hơmet, ƀơ̆t lăp athei lăng hnam pơgang ‘noh hnam mă 2. Lơ oh ưh kơ đei năm hŏk, ưh kơ đei ngôi pơchơt nhen lơ hơioh hmă nai. Tơdrong gĭt kăl ‘noh jĭ đe oh iĕ jĭ thalassemia gơh tang găn hiă tơdăh đe mĕ ƀă kơchăng năm khăm păng hơmet hơdrol kơ vă chă kon păng rơneh kon. Lê Thị Uyên Thảo tơbăt:

“Ƀơ̆t khăm jơhngơ̆m pran hơdrol kơ iŏk ŭnh om, ĭnh ƀôh ƀak si tơroi tôch kơ lơ găh tơdrong jơhngơ̆m jăn ƀơm truh hơdrol kơ bơ̆n vă iŏk ŭnh om, khăm hơlen tôm hơdrol tơgŭm bơ̆n chă ƀôh hrôih dôm tơdrong jĭ tơpoh găh trong ngôi băl dăh mă jơhngơ̆m pran rơneh klo kăn đei trong vă tơ̆ hơnăp kơnh kŭm nhen tang găn rơneh đơ̆ng rŏng âu”.

Kiơ̆ đe ƀak si chuên khoa găh hơmet jĭ drŏ kăn, iŏk rơneh, tơdrong khăm jơhngơ̆m pran hơdrol kơ iŏk ŭnh om ‘noh jĭ 1 lơ̆m dôm tơdrong jĭ tôch kơ gĭt kăl, pơm tơdrong ‘lơ̆ng ăn 1 tơdrong hơrih sa klo kăn hiôk chơt tơ̆ rŏng kơnh. ‘Nâu jĭ trong vă chă ƀôh hrôih lơ tơdrong jang krê hơmơt đơ̆ng pơđĭ drŏ nglo hăm drŏ kăn vă đei trong hơmet tơtom, đei yua. 1,2 tơdrong hơlen lăng bơ̆n pham âu to oei tơbăt dôm tơdrong jĭ ƀơm truh gen tơpoh, đơ̆ng noh bre klo kăn mơlôh gô đei trong tơlĕch jang hơmet păng rơneh kon trŏ lăp, veh ver hiong răm ưh kơ ‘meh tơ̆ dôm hơnih tơdăh ưh kơ pŭn lu sư đei ƀơm jĭ đơ̆ng mĕ ƀă. Mă lei, hrei ‘nâu, lơ buăl mơlôh tam mă băt, tam mă hlôh trŏ, hlôh tôm đei yua đơ̆ng tơdrong khăm jơhngơ̆m pran hơdrol kơ iŏk ŭnh om dăh mă đon tơchĕng pơm pơ hơi akhan kơdih pran jăng kơna tam mă kơchăng năm khăm. Tơpă yan âu hlôi đei 1,2 ‘nu mĕ ƀă đei jĭ mă lei ưh kơ băt kơna rơneh đei dôm kon jĭ jăn. Mĭnh ‘nu hơioh đei tơdrong jĭ tơpoh lơ̆m hơkâu gô pơm ăn pŭ trăp găh đon tơchĕng păng pơđĭ hloi mŭk drăm ăn ŭnh hnam, đơ̆ng noh đei ƀôh lơ tơdrong ƀơm ưh kơ ‘lơ̆ng truh tơdrong hơrih sa.

Kiơ̆ kơ thak si, ƀak si CKII Hà Văn Tuấn, Phŏ Kơdră vei lăng Hnam pơgang Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột, dôm bơngai mơlôh đei hŏk jrŭ, tơdrong jang sơđơ̆ng đei hlôh vao lơ găh tơdrong khăm jơhngơ̆m pran hơdrol kơ iŏk ŭnh om păng vă hơtŏk kơsô̆ bơngai lơ̆m tơpôl hơtŏk ‘lơ̆ng tơdrong ‘nâu ‘noh ‘ngoăih kơ tơdrong jang roi tơbăt hơdai, kang ƀô̆ jang pơgang păng dôm anih jang pơgang kŭm athei lăng kăl roi tơbăt ăn kon pơlei, yua kơ ‘nâu jĭ tơdrong đei ƀơm kơtă truh tơdrong hơtŏk ‘lơ̆ng kơsô̆ kon pơlei tơ̆ hơnăp kơnh. Thak si, ƀak si CKII Hà Văn Tuấn tơroi:

“Lơ̆m khei ‘năr âu ki, ĭnh ƀôh đon hlôh vao đơ̆ng dôm klo kăn mă loi ‘noh jĭ đe klo kăn mơlôh ‘noh đei tơƀôh lơ. 1,2 klo kăn tơ̆ pơlei tơm đei tơdrong jang sơđơ̆ng đe bơngơ̆t truh hloh, oei dôm klo kăn tơ̆ tơring hơtăih hơtŏ, mŭk drăm mơmat tat dăh mă tơring kon pơlei kon kông ‘noh oei tam mă hlôh vao lơ. ‘Ngoăih kơ ‘noh, oei athei tơroi truh đon hlôh vao đơ̆ng bơngai jang pơgang găh tơdrong ‘nâu, tôch lơ hơnih khăm, bơngai jang pơgang ƀơ̆t lăp đe ƀak si ƀơ̆t dôm klo kăn truh khăm kŭm roi tơƀôh tam mă tôm, khăm kŭm lăp khăm jĭ hmă đĕch, tam mă khăm hơlen jrŭ găh tơdrong ‘nâu”.

Khăm jơhngơ̆m pran hơdrol kơ iŏk ŭnh om đa đei khăm hơlen tôm lơ̆m hơkâu păng khăm găh tơdrong jĭ tơ̆ drŏ kăn; hơlen lăng: grŭp pham, tơdrong jĭ găh pham, khăm bơ̆n plei lĕn, klơm, jĭ klơm vi-rút, dôm tơdrong jĭ tơpoh kiơ̆ trong ngôi băl; siêu âm klak...; chă ƀôh jĭ đơ̆ng hơdrol, hơlen lăng tơchă tơdrong jĭ tơpoh, đơ̆ng noh tơlĕch ăn trong hơmet trŏ lăp vă tang găn tơdrong hơvŏng, ưh kơ jăh đei kon.

Đei yua păng tơdrong gĭt kăl mưh khăm jơhngơ̆m pran hơdrol kơ iŏk ŭnh om

Khăm hơlen jơhngâm pran adrol kơ iŏk unh om ‘nŏh jĭ tơdrong tôch gĭt kăl hăm rim klo kăn adrol kơ mât lơ̆m tơdrong arih xa hnam tơnŏ, gŏ đak, tơgŭm pơm tơjur ƀiơ̆ dôm tơdrong krê đơ̆ng jĭ jăn, tơdrong tơm vă pơjing 1 unh hnam hiôk chơt. Vă băt hơdăh ƀiơ̆ găh tơdrong khăm hơlen jơhngâm pran adrol kơ iŏk unh om, thạc sĩ, ƀak si Lê Huy Khải – Kơdră Anih chă kon rong lơ̆m đing, nơ̆r yoăn khan ‘nŏh thụ tinh ống nghiệm, Hnam pơgang Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột roi hơdăh lơ tơdrong tơ̆ hơla âu.

-Ƀak si ăi, khăm hơlen jơhngâm pran adrol kơ iŏk unh om đei dôm hơyak thoi yơ?

-Ƀak si Lê Huy Khải: Khăm hơlen jơhngâm pran adrol kơ iŏk unh om ‘nŏh vă hơlen năng rim tơdrong găh jơhngâm pran, hơkâu jăn, tơdrong rơneh kon kŭm nhen vă chă ƀôh hrôih dôm tơdrong krê kơ hơvŏng, dăh mă jơhngâm pran kơ nge lơ̆m khei ‘năr oei hơnăp. Atŭm hăm ‘nŏh roi tơƀôh dôm tơdrong jĭ hơmơt tơpŏh đơ̆ng kră, dăh mă dôm tơmam kăl kơtang găn hơdrol ƀơm truh tơdrong tơpŏh, dôm tơdrong gơ̆h tơpŏh tơ̆ nge ning mônh kơnh. Thoi noh bơ̆n khăm hơlen hơdrol vă gơ̆h hơmet jơhngâm pran ‘lơ̆ng hlŏh vă đei trong chă kon, hơnăp, rơneh kon. Khăm hơlen jơhngâm pran adrol kơ iŏk unh om ‘nŏh khăm hơlen găh tơdrong rơneh kon hơ ‘lơ̆p, hrei ‘nâu tơdrong khăm hơlen hăm drŏ nglo kŭm tôpch gĭt kăl, mă hơdăh ‘nŏh bơ̆n khăm hơlen pham, chă lăng năng tơdrong jĭ tơpoh, dôm tơdrong jĭ HIV, jĭ klơm B, jĭ trơ, rubella…Hơlen năng tơdrong jĭ tơdăh ƀôh hơmơt kơ tơpoh dăh mă lơ̆m unh hnam 2 pang hlôi đei bơngai jĭ, klo kăn ning mônh kơnh hăm krê tơpŏh jĭ ưh vă đei trong tang găn. Hơlen năng jơhngâm pran mưh rơneh kon đei: hăm drŏ kăn ‘nŏh hơlen năng kơtăp lơ̆m hơkâu, siêu âm tơpu kon hăm đei tơdrong hlĭch kiơ ưh; hăm drŏ nglo ‘nŏh lăng năng đak ŏk thoi yơ.

-Ƀak si hăm đei nơ̆r tơtă kiơ hăm bôl boăl oei mơlôh vă iŏk unh om ưh?

-Ƀak si Lê Huy Khải: Adrol kơ iŏk unh om, đe bôl boăl oei mơlôh athei năm khăm năng jơhngâm pran adrol kơ oei băl yoa mă tơpă đei lơ bơngai năm khăm hơlen ƀôh đei jĭ ưh kơmăh pham, jĭ lơ̆m hơkâu jăn, mă ưh ‘nŏh đak ŏk ưh ‘lơ̆ng…păng lơ tơdrong jĭ nai hai. Kiơ̆ đơ̆ng khăm hơlen, bơ̆n gơ̆h băt jĭ hrôih, đei trong hơmet dăh mă pơm kiơ̆ nơ̆r pơtho hơmet tơtom, đei yoa ‘lơ̆ng ăn tơdrong rơneh kon ning mônh kơnh. Nơ̆r tơtă athei ƀlŏk ‘nŏh, adrol kơ iŏk unh om đơ̆ng 3 truh 6 khei, rim druh dăm athei năm khăm hơlen jơhngâm pran adrol kơ iŏk unh om vă gơ̆h đei khei ‘năr tơlĕch trong hơmet ăn tơdrong arih xa ning mônh kơnh, dăh mă ƀet pơgang tang găn dôm tơdrong jĭ mưh ƀôh kăl.

-Lei a, bơnê kơ ih ƀak si hơ.