VOV4.Bahnar - Đak Glei, Tu Mơ Rông păng Kon Plông jing 3 tơring hle\ch Trường Sơn kơ dêh char Kon Tum, hăm lơ noh kon pơlei Sedang, Jeh Triêng erih jang xa, Yuơ hơyuh to# ‘mi ưh xơđơ\ng ‘lơ\ng, trong jang tam mă hơto\k kơjung noh tơdrong erih kon pơlei oei lơ tơnap tap, kơxo# unh hnam hin dơnuh tơ\ âu đei truh 50%. Vă tơgu\m unh hnam kon pơlei klaih đơ\ng hin dơnuh, đunh kơ âu 4 xơnăm dêh char Kon Tum tơle\ch tơdrong jang tơgu\m hơto\k tơm cà phê tơring hơngeo. Gơnơm đei tơgu\m hơdre\ch, jên jang, kih thuơ\t păng tuh pho\ng lơ\m 3 xơnăm mă blu\ng, truh dang ei hlôi đei hloh 4 rơbâu unh hnam hin dơnuh pơtăm đei hloh 1.000 ha cà phê chè Arabica. Hơdre\ch ‘long pơtăm ‘nao to\k bo\k oei pơkăp tơgu\m ăn kơ rơbâu unh hnam kon pơlei klaih đơ\ng hin dơnuh kơjăp xơđơ\ng.

Đunh kơ âu hloh 3 xơnăm, ‘nho\ng A Thương, oei tơ\ pơlei Đak Liu, xăh Hiếu, apu\ng Kon Plông ưh đei kơche\ng truh tơdrong unh hnam kơdih gơh chă pơtăm tơm cà phê tơring hơngeo Arabica, yuơ unh hnam hin dơnuh ưh đei jên răt tơm hơdre\ch, pho\ng rei păng ưh kơ băt găh kih thuơ\t pơtăm, vei jang. Xơnăm 2015 đei jơnu\m pơgơ\r xăh hơvơn vang jang pơtăm cà phê tơring hơngeo, mă blu\ng ‘nho\ng ưh kh^n. Cho\ng mă gơnơm đei kang [o# kih thuơ\t hơlêm, pơtho ăn trong xir hơlu\ng, tuh pho\ng truh tang găn pơrang noh tơm cà phê roi năr roi jơk [l^k giơ\ng ‘lơ\ng, pơm ‘nho\ng xơđơ\ng jơhngơ\m. A Thương chơt hơ iă, pơyan âu ki 3 sào cà phê kơ unh hnam hlôi đei plei hlung mă blu\ng. Pe\ ‘măng mă blu\ng, te\ch kơtă ăh mir, ‘nho\ng đei yua 3 triu hlak jên: “Pơtăm cà phê tơring hơngeo noh ‘lơ\ng, đei yua lơ. Yơ\ng âu ki ‘măng mă blu\ng pe\ plei te\ch đei 3 triu. Cà phê tơring hơngeo pơtăm [ônh hloh dôm hơdre\ch ‘long pơtăm nai, tro\ [lep hăm tơring Hiếu. Unh hnam inh chơt hơ iă [ôh pơtăm đei cà phê âu noh đei yua lơ”.

Tơdrong jang tơgu\m hơto\k tơm cà phê tơring hơngeo Arabica kơ dêh char Kon Tum đei io\k jang lơ\m 7 xơnăm, đơ\ng 2014 truh xơnăm 2020. Dôm unh hnam hin dơnuh, je# hin dơnuh mă lơ noh kon pơlei Sedang, Jeh Triêng đơ\ng xăh Đak Blô, Đak Man… apu\ng Đak Glei truh Măng Ri, Ngọc Lây… kơ apu\ng Tu Mơ Rông păng pơdui truh Pờ Ê, xăh Hiếu… kơ apu\ng Kon Plông đei tơgu\m tôm hơdre\ch tơđăh, pho\ng rei, kih thuơ\t păng pơgang vei hơlen ‘long pơtăm lơ\m 3 xơnăm mă blu\ng hăm pơkăp tơgu\m ăn rim unh hnam đơ\ng 1.000 truh  5.000m2. Yak hloh tơdrong pơxuơ\k pơxuơ\l, tơnap tap mă blu\ng, đei tơdrong hơvơn tơgu\m kăp g^t đơ\ng jơnu\m pơgơ\r tơring, kang [o# kih thuơ\t, kon pơlei roi lui ngeh vang jang tơdrong tơle\ch jang. {ok Trương Ngọc Tuyền, Pho\ kơdră Anih choh jang xa păng Hơto\k tơring pơxe\l apu\ng Kon Plông ăn tơbăt: “Đon kơche\ng hlôh vao đơ\ng kon pơlei lơ\m tơdrong hơto\k jang cà phê hăm dôm xơnăm mă blu\ng tơle\ch jang noh tơnap. Mă lei truh xơnăm 2015 păng mă g^t noh xơnăm 2016 cà phê hlôi đei yua noh kon pơlei hlôi băt hơdăh tơdrong pơyua đơ\ng tơm cà phê hơ ‘nhăk ăn păng kon pơlei hlôi băt hơdăh păng tơnăp lơ\m tơdrong pơtăm, vei jang cà phê pơyua ăn, noh hơgăt pơtăm kơ xơnăm đơ\ng ro\ng lơ hloh pơtêng hăm xơnăm adrol. Mă kăl noh tơdrong vei hơlen pơgar cà phê đơ\ng kon pơlei duh đei lơ tơdrong hơto\k. Đơ\ng noh tơm cà phê lơ\m tơring to\k giơ\ng pran ‘lơ\ng”.

Truh dang ei, đơ\ng ro\ng 4 xơnăm tơle\ch jang, hlôi đei 4.108 unh hnam hin dơnuh tơ\ 3 apu\ng Đak Glei, Tu Mơ Rông păng Kon Plông kơ dêh char Kon Tum pơtăm đei hloh 1.000ha cà phê tơrig hơngeo. Lơ\m noh, apu\ng Đak Glei hloh 340ha, apu\ng Tu Mơ Rông 630ha păng apu\ng Kon Plông hloh 230ha. Tơpă ăn [ôh tơm cà phê tơring hơngeo Arabica tro\ [lep hăm tơring teh kơjung đơ\ng 1.000 truh pơhlom 2.000m noh tơm erih đei hloh 95% păng giơ\ng pran. Pơyan cà phê âu ki, 130 ha cà phê chè 4 xơnăm hlôi đei yua hăm rim ha đơ\ng 10- 12 tấn plei hơdrih; hloh 230 ha pơtăm đơ\ng xơnăm mă 3, đei plei xơnăm mă blu\ng noh đei đơ\ng 5- 7 tấn minh ha.

{ok Trần Văn Chương, Pho\ Kơdră Anih choh jang xa păng Hơto\k tơring pơxe\l dêh char Kon Tum ăn tơbăt, lơ\m xơnăm âu dôm tơring gô pơtăm ‘nao hloh 500ha keh đang tơchơ\t Tơle\ch jang noh tơgu\m 4.570 unh hnam hin dơnuh păng je# hin dơnuh pơtăm đei 1.600ha cà phê. Tơje# hăm noh tơdrong pơjing Jơnu\m jang hadoi păng pơjing hơnăn tơmam drăm vă hơto\k kơjă tơm cà phê tơring hơngeo Arabica kơ dêh char duh đei jo# hơlen:  “Anih choh jang xa păng Hơto\k tơring pơxe\l duh hlôi dru\t kơtang tơdrong pơjing khul jang atu\m, vă tơguăt hăm dôm anih jang mu\k drăm đơ\ng pơm jang truh pơm tơle\ch păng te\ch tơmam drăm. Pơjing jơnu\m jang vă hơto\k kơjă kăp g^t kơ tơm cà phê. Truh dang ei hlôi pơjing đei tơring cà phê chè duh tih xă bơih. Tơdrong kăl tơ\ âu noh bơ\n athei pơjing hơnăn tơmam drăm. Athei pơjing đei hơnăn cà phê chè tơring Hle\ch Trường Sơn vă pơm thoi yơ hơto\k kơjă kăp g^t kơ tơm cà phê”.

Atu\m hăm tơdrong tơgu\m unh hnam hin dơnuh, je# hin dơnuh kơ 3 apu\ng găh Hle\ch Trường Sơn kơ dêh char noh Đak Glei, Tu Mơ Rông păng Kon Plông pơtăm đei tơm cà phê tơring hơngeo Arabica đei kơjă kăp găh mu\k drăm hloh [ar ‘măng pơtêng hăm cà phê Robusta, dêh char Kon Tum duh oei dar deh pơjing đei tơring juăt pơtăm hơdre\ch cà phê âu hăm hơgăt oei đei dang ei pơhlom 3.000ha. Tơdrong jang tơgu\m hơto\k tơm cà phê tơring hơngeo đei dêh char Kon Tum tơle\ch jang tơnăp noh mă blu\ng jing kăp g^t, pơkăp tơgu\m ăn kơ rơbâu unh hnam hin dơnuh, je# hin dơnuh jing kon pơlei Sedang, Jeh Triêng klaih đơ\ng hin dơnuh kơjăp xơđơ\ng hlo\ng hloi.

Lan chih păng rapor