VOV4.Bahnar - Tơ\ xăh Sa Sơn, apu\ng Sa Thầy, dêh char Kon Tum atu\m hăm jang tơnăp pơkăp klă jên vei hơlen cham char bri, jơnu\m pơgơ\r tơring păng anih jang kơpal oei tơgu\m kon pơlei pơtăm ‘long pơm pơgang Sa nhân t^m tơ\ hơla ‘long bri. Hơdăh, 20 unh hnam kon pơlei Xơ Đăng hlôi đei tơgu\m je# 300 triu hlak jên pơtăm 35ha Sa nhân t^m tơ\ hơla ‘long bri, oei to\k giơ\ng ‘lơ\ng. Hăm trong jang âu, kon pơlei đei io\k răh jên pơkăp vei hơlen bri, đei yua răh đơ\ng tơdrong pơtăm ‘long pơm pơgang âu.

Tơ\ hơla bri jơk [l^k kơ pơgar pơkăp Chư\ Mon Rây, lơ\m apu\ng Sa Thầy dêh char Kon Tum, 3 ‘nu lơ\m unh hnam [ok A Bang (bơngai Xơ Đăng tơ\ pơlei Ba Rờ Gốc xăh Sa Sơn) oei hăt hot choh ‘nhe\t, tuh pho\ng ăn tơm  Sa nhân t^m. {ok A Bang ăn tơbăt, ‘nguaih kơ tơdrong pơkă vei hơlen je#  50 ha bri tơm tơ\ pơgar pơkăp Chư\ Mon Rây, unh hnam duh đei tơgu\m pơtăm hơlen lăng 1 ha minh puơ\t ‘long pơm pơgang Sa nhân t^m tơ\ hơla ‘long bri. Tơdrong tơguăt đơ\ng vei hơlen bri păng pơtăm ‘long pơm pơgang tơ\ hơla ‘long bri gô hơto\k pơyua ăn unh hnam: "Hnam inh đei tơgu\m 1.800 tơm Sa nhân t^m, pơđ^ unh hnam inh hơ iă kơ đon yuơ đei teh đak tơgu\m ăn hơdre\ch păng pho\ng rei. Pơtăm Sa nhân t^m noh vei hơlen răh bri păng ning mônh kơnh đei tơdrong pơyua răh vă hơto\k tơdrong erih lơ\m unh hnam. Nhôn tơguăt tơdrong vei hơlen bri, vei hơlen tơm Sa nhân t^m vă pơyua tôm 2 păh hloi."

Sa nhân t^m noh ‘long pơm pơgang kăp g^t. Dôm xơnăm tơje# âu, hơdre\ch ‘long âu đei yua lơ lơ\m tơdrong pơm pơgang hơmet j^. ‘Long âu oei lơ\m hơdre\ch rơya, mưh đei pơtăm tơ\ dôm tơring teh giơ\ng, hăm hơyuh to# păh lăp, tom gô to\k giơ\ng pran. Kiơ\ kơ [ok Bùi Quốc Tưởng, Kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh Sa Sơn, hăm tôm hơgăt pơtăm oei to\k giơ\ng pran đơ\ng ro\ng 1 xơnăm pơtăm hơlen lăng, păng gô pơih xă pơm trong hiôk vă bơngai io\k vei hơlen bri lơ\m apu\ng Sa Thầy gơh đei io\k yua dơ\ng. Atu\m hăm noh, gô hơto\k tơnăp hloh tơdrong vei hơlen bri:  "Xăh Sa Sơn jing minh lơ\m dôm xăh oei lơ\m tơring pơgar pơkăp kơ teh đak Chư\ Mom Ray hăm hloh 2.900 hecta teh bri. Tơdrong pơtăm tơm sa nhân t^m tơ\ hơla ‘long bri jing minh lơ\m dôm tơdrong jang kăp g^t hloh mưh jang đei jơnei. Mă mônh noh axong pơyua kơtă ăn kon pơlei tơ\ hơla ‘long bri hloi, kiơ\ đơ\ng noh tơgu\m ăn kon pơlei vei hơlen răh bri păng pơyua răh đơ\ng bri, adoi hơto\k tơdrong tơnăp lơ\m vei hơlen bri ăn kơdih po kon pơlei hloi."

Đơ\ng blu\ng xơnăm 2017 truh dang ei, Anih Choh jang xa păng Hơto\k tơring pơxe\l apu\ng Sa Thầy tơle\ch pơtăm hơlen ‘long pơm pơgang Sa nhân t^m tơ\ hơla ‘long bri tơ\ thôn Ba Rờ Gốc, xăh Sa Sơn. Hơgăt pơtăm xă pơhlom 35 ha, hăm 20 unh hnam kon pơlei Xơ Đăng vang jang. Jên axong jang pơhlom 300 triu hlak jên, đei anih vei lăng kon pơlei apu\ng Sa Thầy tơgu\m. Yă Tạ Thị Diệu – Pho\ kơdră Anih choh jang xa păng Hơto\k tơring pơxe\l apu\ng Sa Thầy ăn tơbăt, truh khei năr âu, gơnơm đei tơdrong vei jang [lep kih thuơ\t, hơyuh to# ‘mi xơđơ\ng tro\ [lep noh pơgar Sa nhân t^m to\k giơ\ng pran, hơbo\ ăh je# đ^ xơnăm 2018 gô đei 2/3 hơgăt pơtăm đei pe\ plei mă blu\ng: "Pơjing tơdrong jang pơtăm tơm Sa nhân t^m noh truh dang ei tơm Sa nhân ke\ erih hloh 80%, găh tơdrong giơ\ng pran noh hlôi đei 60% tơm Sa nhân to\k giơ\ng pran, noh tơ[ôh tơdrong [lep hăm teh hơyuh to# ‘mi tơ\ tơring Sa Thầy. Xơnăm 2018 nhôn duh tơgu\m ăn Anih vei lăng kon pơlei apu\ng pơtoi axong pơtăm dơ\ng vă pơih xă hơgăt pơtăm tơgu\m ăn kon pơlei."

Kiơ\ anih jang kơpal, tơm Sa nhân t^m, đơ\ng ro\ng kơ pơtăm đơ\ng 2 xơnăm minh puơ\t truh 3 xơnăm gô đei plei; păng gô đei yua pơtoi hloi lơ\m 5 truh 6 xơnăm. Rim 1 hecta Sa nhân t^m noh đei yua đơ\ng 150 truh 250 k^ plei lơ\m minh pơyan. Hăm kơjă te\ch đơ\ng 100-150 rơbâu hlak jên minh k^ noh rim xơnăm bơngai pơtăm hơdre\ch ‘long pơtăm âu gô đei yua pơhlom 20 truh 30 triu hlak jên minh ha. Tơdrong tơle\ch pơtăm ‘long pơm pơgang Sa nhân t^m tơ\ hơla ‘long bri đei jơnei gô pơih trong jang ‘nao ăn bơngai vei bri gơh hơto\k io\k yua, đơ\ng noh tơguăt hăm bri hloh, tơdrong jang vei hơlen bri duh đei vei xơđơ\ng hloh.

Hơ me\ng tơ drong jang Lơ ve h^m tơ\ hơ la yơ\p bri

Tơ drong jang pơ tăm ‘long Lơ ve h^m tơ\ hơ la yơ\p bri tơ\ xăh Sa Sơn, apu\ng Sa Thầy, de#h char Kon Tum to\k bo\k blu\h jing ‘lơ\ng. Lei, tơ drong pơ\ih să tơ drong jang âu gô đei tơ le\ch jang lơ\m khei ‘năr tơ\ hơ năp kơnh thoi yơ? Đei yua đơ\ng tơ drong pơ tăm ‘long lơ ve h^m tơ\ hơ la yơ\p bri lơ liơ? Tơ\ la âu ‘no\h  jơ pơ ma dơ nu\h hăm yă Trương Thị Nghĩa, Kơ dră an^h jang vei lăng găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang apu\ng Sa Thầy.

- Yă ăi, ^h hăm gơ\h tơ roi găh tơ drong jang pơ tăm Lơ ve h^m đei An^h jang vei lăng găh cho\h jang sa tơ le\ch jang tơ\ âu ư\h?

- Bà Trương Thị Nghĩa: Sơ năm 2017, an^h vei lăng kon pơ lei apu\ng Sa Thầy hlôi tơ le\ch jang pơ long lăng tơ drong jang pơ tăm ‘long pơ gang tơ\ hơ la yơ\p bri ăn kon pơ lei ‘no\h j^ bơ ngai kon kông tơ\ plei Ba Đờ Gốc ‘no\h 20 hec tar ăn 10 u\nh hnam; oei lơ\m sơ năm 2018, apu\ng ‘no\h hơ nơ\ng tơ gu\m ăn kon pơ lei 15 hec tar dơ\ng ăn thim kơ 10 u\nh hnam. Tru\h khei ‘năr âu hlôi đei 35 hec tar ăn kơ dang 20 u\nh hnam. Hlo\h 2 sơ năm tơ le\ch jang ‘no\h pơ đ^ pơ gar ‘long tôch kơ lăp hăm te\h, to\ ‘mi kial tơ\ âu, kon pơ lei to\k bo\k hơ nơ\ng pơ gơ\r vei lăng săy pho\ng lơ\m pơ yan ‘mi âu ‘măng mă 2. ‘Long ‘no\h blu\h jing ‘lơ\ng, lơ tơ ‘mơ\ng chăt pran, dang 1 khei ‘năr dơ\ng tôm 3 sơ năm gô le\ch pơ kao kơ te\n plei ăn plei blu\ng a. Pơ ma atu\m rim u\nh hnam kăih song băl gru\p, pơ gơ\r pơ tăm vei lăng tôch kơ tơ năp.  

- Lei hăm tro\ kơ đei [o#h đơ\ng tơ drong tơ gu\m kon pơ lei đei dơ\ng io\k yua hơ to\k tơ iung mu\k drăm tơ\ hơ la yơ\p bri, vă tơ drong jang vei lăng bri ‘lơ\ng hlo\h ‘no\h apu\ng hlôi tơ le\ch jang tơ drong jang âu hloi [lep ư\h de\h yă?  

- Bà Trương Thị Nghĩa: Hăm tơ drong hiôk kơ d^h đơ\ng apu\ng ‘no\h j^ đei te\h bri să, kon pơ lei đa ar^h tơ klep hăm bri ‘no\h an^h vei lăng kon pơ lei apu\ng hlôi tơ le\ch jang tơ drong jang âu vă kon pơ lei oei ar^h je# bri đei tơ drong hiôk hơ to\k tơ iung mu\k drăm tơ\ hơ la yơ\p bri. Tơ drong ‘nâu ư\h kơ s^ ‘no\h pơ jao te\h pơ jao bri mă ‘no\h j^ pơ long lăng lơ\m te\h bri găh tơ ring j^h kơ Pơ gar te\h đak Chư Mon Rây vă pơm tơ drong jang. Tơ dăh jang đei ‘no\h nhôn gô pơ\ih xă rim hơ găt te\h tơ drong jang pơ jao bri 178 păng rim trong jang tơ gu\m pơ jao bri nai. Tơ drong tơm đơ\ng tơ drong jang ‘no\h j^ găh lơ vă kon pơ lei mă loi ‘no\h bơ ngai kon kông io\k pơ jao vei lăng bri đei dơ\ng tơ drong hiôk hơ to\k io\k yua, đơ\ng no\h tơ klep hlo\h hăm bri, hơ to\k ‘lơ\ng hlo\h dơ\ng tơ drong jang vei lăng bri tơ\ rim te\h bri găh pơ gar te\h đak Chư Mon Rây.

- Yă ăi, tru\h khei ‘năr âu ‘no\h ‘long Lơ ve h^m mă an^h jang tơ gu\m tơ le\ch jang bơ\ jang kiơ\ ‘no\h tam mă đei io\k yua hơ dăh, mă lei hăm tơ drong t^h vơ\ păng blu\h jing ‘lơ\ng đơ\ng ‘long nhen hrei ‘nâu ‘no\h ^h hăm lui păng hơ me\ng gô hơ nhăk ăn io\k yua ăn kon pơ lei tơ\ hơ năp kơnh ư\h?  

- Bà Trương Thị Nghĩa: ‘Long Lơ ve h^m răh kư\ kă tơ\ pơ gar đ^ đei bơ\ih, lơ\m pơ yan ‘mi âu ‘no\h kon pơ lei ‘no\h bơ ngai kon kông tơ\ pơ lei âu hlôi mơ\t tơ\ bri vă phe\ bơ\ih. &nh tơ che\ng io\k yua gô ‘lơ\ng, gô đei lơ plei. Hăm kơ jă te\ch hrei ‘nâu mă hơ dr^h ‘no\h đ^ vă jẻ# 200 rơ bâu hlak jên 1 k^ bơ\ih, kơ na hơ me\ng kon pơ lei gô đei io\k yua đơ\ng ‘long Lơ ve h^m pơ tăm âu.  

- Yă ăi, hăm io\k yua blu\ng a nhen hrei ‘nâu ‘no\h lơ\m khei ‘năr tơ je# kơnh an^h vei lăng kon pơ lei apu\ng đei trong jang hơ to\k tơ iung pơ\ih xă tơ drong jang tơ\ jơ\p lơ\m apu\ng ư\h?

- Bà Trương Thị Nghĩa: Tơ drong ‘nâu pă jor nhôn gô jang. Nhôn ‘nao lăp jang pơ long lăng đei sơ năm mă 2 mă lei ‘long tôch kơ lăp, tôch kơ ‘lơ\ng, lăp hăm te\h tơ\ âu. Mă ‘ngoăih kơ ‘no\h, nhôn ư\h khan lăp tơ le\ch jang tơ\ rim te\h bri mă kơ tă hloi te\h pơ tăm rim kơ loăi ‘long nhen Tơ [a\r dăh mă dôm kơ loăi ‘long nai hai kơ na nhôn ku\m gô tơ le\ch jang thim vă hơ to\k io\k yua ăn kon pơ lei.

- Lei ah, bơ nê kơ ^h lơ găh jơ pơ ma dơ nu\h âu hơ.  

Lan hăm Thuem: Tơ blơ\