VOV4.Bahnar - Khei 6 sơ năm 2017, Thủ tướng te\h đak hơ găt ch^h tơ mơ\t thim sâm Ngọc Linh lơ\m hơ năn tơ mam te\h đak, găh tơ drong jang hơ to\k tơ iung tơ mam te\h đak tru\h sơ năm 2020.  Sâm Ngọc Linh ku\m jing tơ mam te\h đak mă blu\ng lơ\m tơ drong jang pơm pơ gang.  

Jing 1 lơ\m 2 tơ ring đei An^h jang io\k yua tơ drong hơ gei – An^h tơm Khoa ho\k păng Kơ măy kơ mo\k asong pơ tho tơ [o#h găh te\h tơ mam Sâm [um Ngọc Linh, de#h char Kon Tum to\k bo\k đei dôm hơ yak năm kơ jăp vă vei lăng, hơ to\k tơ iung ‘long sâm păng pơ jing hơ năn te\h đak ăn tơ mam âu. Sâm Ngọc Linh to\k bo\k dơ\ng hơ năp tơ drong hiôk vă jing ‘long tơ mam drăm đei kơ jă mu\k drăm tôch kơ lơ tơ\ Kon Tum.

Măng Ri ‘no\h j^ 1 lơ\m 2 xăh kơ de#h char Kon Tum găh tơ ring te\h kơ ‘long sâm Ngọc Linh. Kon pơ lei Sê đăng tơ\ âu krao kơ loăi pơ gang hla ‘long âu ‘no\h j^ ‘long pơ gang ôn. Yua đơ\ng tơ drong kăp g^t đơ\ng sư mă hlôi đei khei ‘năr sâm Ngọc Linh đei tơ chă io\k go\h ge\l lơ\m bri, hơ mơt hiong hơ dre\ch g^t. Tơ drong ‘long sâm Ngọc Linh đei sơ kơ\t hơ dăh găh kăp g^t pơ gang hla ‘long, vei lăng găh pơ tho tơ [o#h te\h păng đei hơ năn lơ\m hơ năn tơ mam te\h đak hlôi pơ jing ăn tơ ring bri kông âu ‘lơ\ng hơ iă ‘nao. Năm tru\h hăm Măng Ri dang ei, tơ drong tơ roi kơ jung hyôi lơ\m dôm jăl trong dăr koe\ch koe\l kơ jung hlo\h 1.000m hơ mơ\l gom gueo adoi [ơm tru\h ‘long sâm. Hăm kơ jă te\ch măk dôm j^t triệu hlak jên 1 k^ sâm Ngọc Linh hơ dr^h, kơ loăi ‘long âu ‘no\h j^ tơ mam kăp g^t tơ gu\m bơ ngai Sê đăng ư\h khan lăp hơ dro# klăih đơ\ng dơ nu\h hin mă oei tôch kơ pơ dro\ng đei [o#h dơ\ng. ‘Nho\ng A Đang, plei Đăk Dơn, xăh Măng Ri, tơ ‘ngla kơ hlo\h 500 tơ nơm sâm, tơ roi tơ băt.

“Sơ\ kon pơ lei tam mă băt găh trong jang sa mă lei hrei ‘nâu gơ nang đơ\ng đei kang [o# xăh, kang [o# pơ lei krao hơ vơn, tơ roi tơ băt ăn kon pơ lei kơ na kon pơ lei hlôi hlo#h vao tơ drong đei yua, tơ drong kăp g^t đơ\ng tơ drong pơ tăm sâm Ngọc Linh, kon pơ lei tơ\ âu gô hơ to\k tơ iung sâm Ngọc Linh lơ hlo\h lơ\m sơ năm tru\h vă hơ dre\ch sâm ư\h kơ đei hiong”.

Tơ drong ‘lơ\ng vă kơ de#h char Kon Tum bơ\ jang kiơ\ păng sơ kơ\t hơ dăh gô jơ nei lơ\m tơ drong hơ nhăk ‘long sâm Ngọc Linh jing ‘long pơ tăm tơm, jing tơ mam drăm đei tơ drong pơ jei, tơ mam drăm che\p hơ năm te\h đak, đei pơ tơm blu\ng đơ\ng đunh kơ âu dôm j^t sơ năm. Sơ năm 1991 [ơ\t de#h char Kon Tum ‘nao tơ klăh pơ jing ming, khu\l kơ dră tơ ring hlôi ‘măn ăn kơ ‘long sâm Ngọc Linh tơ drong tơ gu\m kăl hlo\h vă vei răk hơ dre\ch păng pơ\ih să hơ găt te\h pơ tăm. Tru\h dang ei hlơp tơ\ hơ la dôm yơ\p bri brăh tơ\ kơ jung đơ\ng 1.800 tru\h 2.500m lơ\m kông Ngọc Linh, găh apu\ng Tu Mơ Rông, rim an^h jang mơ dro sa păng kon pơ lei hlôi pơ tăm đei hlo\h 325hec tar sâm. Lơ tơ drong jang hơ dai, tơ klep đơ\ng kon pơ lei hăm kon pơ lei, kon pơ lei jang chu\n mir hăm an^h jang mơ dro sa đei pơ jing, jing tơ drong pơm kơ jăp ăn tơ drong pơ jing tơ ring pơ tăm tơ mam să hlo\h. ‘Nho\ng A Cheng, plei Chung Tam, xăh Măng Ri, tô trơng 28 u\nh hnam jang hơ dai pơ tăm sâm hăm Ko\ng ti jang sâm Ngọc Linh Kon Tum, tơ roi tơ băt:

“Dang ei jang ăn kơ Ko\ng ti ‘no\h ^nh [o#h tôch kơ đei kơ yua, đei ko\ng ti pơ tru\h hơ dre\ch sâm, 1 sơ năm rim u\nh hnam đei Ko\ng ti tơ gu\m 100 hơ dre\ch. Kon pơ lei pơ tăm sâm tru\h dang ei đ^ 3 sơ năm, ‘long hlôi blu\h jing ‘lơ\ng, kon pơ lei vei lăng sâm ku\m tôch kơ hơ len”.

Vă hơ to\k ‘lơ\ng sâm Ngọc Linh, de#h char Kon Tum to\k bo\k [rư\ [rư\ pơm ‘lơ\ng trong pơ tăm, vei lăng păng pơm tơ le\ch đơ\ng ro\ng ro# io\k. ‘No\h j^ pơ jing tơ drong hiôk ăn an^h jang mơ dro sa păng kon pơ lei thuê bri pơ tăm sâm; hơ to\k loi dơ\ng tơ drong jang dăr hơ len, dăr lăng hơ dre\ch ‘lơ\ng; pơ jing Khu\l jang sâm Ngọc Linh vă tơ gu\m băl lơ\m vei răk, hơ to\k tơ iung jang sa păng te\ch mơ dro sâm Ngọc Linh... Hơ dai hăm ‘no\h drơ\ng 1 nơ\r tơ drong jang vei lăng đơ\ng de#h char tru\h tơ ring vă vei lăng kơ jăp mă lei hoei kơ pơ găn păng pơ tru\t, pơ lung đei lơ kon jên , bơ ngai vang jang hơ to\k tơ iung tơ ring sâm. {ok Vương Văn Mười, Pho\ kơ dră an^h vei lăng kon pơ lei apu\ng Tu Mơ Rông, tơ roi tơ băt.     

Măng

Jing tơ mam hlôi đei asong hla ar tơ [o#h găh groi te\h, hơ năn tơ mam drăm te\h đak, ‘long sâm Ngọc Linh tơ\ Kon Tum to\k bo\k tơ\ hơ năp khei ‘năr hiôk vă jing ‘long tơ mam đei kơ jă mu\k drăm lơ. {ok Nguyễn Đức Tuy, Pho\ kơ dră An^h vei lăng kon pơ lei de#h char, Kơ dră Jơ nu\m jang sâm Ngọc Linh de#h char Kon Tum, tơ roi tơ băt: tơ drong pơ jing hơ năn te\h đak ăn tơ mam sâm Ngọc Linh ‘no\h j^ tơ drong chhôk hơ iă, ku\m jing tơ drong jang đơ\ng khu\l kơ dră hai păng kon pơ lei tơ ring hai.

 “Hơ me\ng đơ\ng khu\l kơ dră de#h char ku\m nhen đơ\ng rim bơ ngai jang lơ\m khu\l păng kon pơ lei lơ\m de#h char ‘no\h j^ pơ tăm hơ dre\ch vei sơ đơ\ng păng đei khu\l jang vei lăng tơ drong ‘nâu. Đơ\ng tơ drong hơ dre\ch ding tru\h an^h pơ tăm tru\h trong vei lăng, tơ drong ro# io\k, vei lăng, tăh lơ\m tơ pu, pơ klep hơ năn. Đơ\ng 1 trong jang kơ jăp thoi no\h tơ mam đei ‘no\h nhôn ăn tăh hơ met lơ\m tơ pu, pơ klep hơ năn đơ\ng sâm Ngọc Linh Kon Tum, hơ năn kơ d^h đơ\ng an^h jang mơ dro sa ‘no\h păng đei hơ năn hek vă tơ chă tơm a”.      

Hơ nơ\ng dôm hơ yak năm kơ jăp pơ jing hơ năn te\h đak tơ mam sâm Ngọc Linh, de#h char Kon Tum ku\m to\k bo\k jang hơ dai ‘lơ\ng hăm rim kơ dră, rim an^h jang lơ\m tơ drong tơ le\ch jang kiơ\ lơ tơ drong jang tơ che\ng hơ len khoa ho\k păng rim tơ drong jang găh ‘long sâm. Tơ ring hlôi che\ng hơ met te\h tơ ring pơ tăm sâm Ngọc Linh să vă je# 32.000 hec tar tơ\ 8 xăh kơ 2 apu\ng Đăk Glei păng Tu Mơ Rông. Tru\h sơ năm 2020 de#h char hơ drin pơ tăm đei 1.000 hec tar, tơ mam 190 tấn păng tru\h sơ năm 2025 pơ tăm đ^ hơ găt te\h tơ ring hlom lơ\m bri vă je#  10 rơ bâu hec tar hăm trong jang kơ măy kơ mo\k. Tơ drong tơm hơ nhăk ‘long sâm Ngọc Linh jing ‘long tơ mam tơm lơ\m hơ to\k tơ iung mu\k drăm, tơ pôl păng pơm lơ kơ loăi tơ mam vă pơ yua ăn tơ drong ‘me\h vă lơ\m te\h đak păng te\ch ăn te\h đak đe. 

Khoa Điềm ch^h

Thuem tơ blơ\