Plei Đak Asel (xăh Sơn Lang, dêh char Gia Lai) sơ̆ jĭ tơring kăn kư̆ kăch mang tôch gĭt kăl tơ̆ hơbon kông Trường Sơn Đông, tơring kon pơlei Bahnar 1 jơhngâm đon kiơ̆ Đảng, kiơ̆ Ƀok Hô lơ̆m prăt sơnăm iung tơblăh ayăt. Tơdrong juăt ‘nŏh oei đei chĕp vei kơjăp kiơ̆ rim jơhnơr. Lơ̆m rông pơlei, rup Ƀok Hô đei hơtol ƀât anih ‘lơ̆ng rŏ hlŏh, tơ̆ hơla jĭ kơthơ ƀok gơih ăn Hop akŏm dôm hơdrĕch kon kông tơring Pơbăh sơnăm 1946. Chĕp kơthơ tơ̆ ti, kră pơlei Đinh Hmunh tơroi dơ̆ng ăn kôn mon kon sâu dôm tơdrong ƀơm truh kơ ƀok Hô, dôm sơnăm iung tơblăh Phalăng păng Mi tôch pơmat tat mă lei đei ƀĕnh đon lui, pơlei pơla gô đei 1 tơdrong arih xa hiôk hian, phĭ tơtŏ dơnŏ ‘lơ̆ng nhen nơ̆r Ƀok Hô tơtă.

Kră pơlei pơma, nơ̆r Ƀok Hô tơtă hăm đon tơchĕng tơguăt hơdai đĭ đăng ‘nŏh jĭ unh tơhnit tơ̆k pơchrang trong ăn rim jơhnơr lơm pơlei hơnơ̆ng adrin, yak hlŏh rim tơdring pơmat tat, pơjing tơdrong arih xa phĭ tơtŏ dơnŏ ‘lơ̆ng: “Kon pơlei tôch ‘mêm kơ Ƀok Hô, ‘mêm dêh. Inh pơtho ăn kon sâu pơm thoi yơ vă mơ̆ng kiơ̆ nơ̆r Ƀok Hô, hŏk mă rơgei, athei mơ̆ng, athei jang kiơ̆ nơ̆r Ƀok Hô".

Đơ̆ng mĭnh tơring kăn kư̆ kăch mang pơmat tat, kơƀăh kơƀôch, Đak Asel hrei ‘nâu hlôi tơplih roi ‘lơ̆ng. Trong đei teh đak tơlĕch jên man ăn, tơdrong arih xa kơ kon pơlei roi đunh roi tŏk, kơsô̆ unh hnam tơnuh jur lơ. Dôm tơdrong tơplih ‘nao ‘noh đei hơnơ̆ng lơm khei ‘năr adrin jang kiơ̆ trong jang đơ̆ng Đảng, hŏk pơhrăm păng jang kiơ̆ nơ̆r Ƀok Hô pơtho. Kiơ̆ đơ̆ng lơ tơdrong đơ̆ng kră pơlei, đơ̆ng dôm bơngai kră chăl adrol tơroi, jơhnơr mơlôh tơ̆ plei Đak Asel hlôh vao hơdăh ƀiơ̆ găh tơdrong iung tơblăh iŏk rơngei păng dôm tơdrong plang pơyơ̆r đơ̆ng chăl yă ƀok hơdrol. Đơ̆ng noh, đon adrin hŏk pơhrăm, hơmet kơjăp đon tơnăp hăm pơlei pơla roi tŏk ‘lơ̆ng.

Oh Đinh Thị Hà Thuyết, dơ̆ng tang ăn jơhnơr mơlôh tơ̆ pơlei, roi tơƀôh đon tơchĕng đơ̆ng kơdih mưh đei mơ̆ng dôm tơdrong tơroi tôch hơiă ‘nŏh: “Mưh mơ̆ng ƀok tơroi kơ Ƀok Hô, oh ƀôh tôch bơnê păng hơiă dêh. Oh vă adrin hŏk pơhrăm vă pơjing pơlei pơla roi pơdrŏng ‘lơ̆ng rŏ”.

Đơ̆ng dôm tơdrong tơplih ‘nao tơ̆ tơring nhen thoi plei Đak Asel, đon tơchĕng đơ̆ng Ƀok Hô găh mât mĭnh ƀơ̆r đon, tơguăt đĭ đăng hơdrĕch hơdrung, pơngơ̆t ăn tơdrong arih xa kơ kon pơlei tơ̆ tơring groi kông lơ̆m kơthơ sơnăm 1946 hlôi đei dêh char Gia Lai tơlĕch jang kiơ̆ đơ̆ng lơ tơdrong tơgŭm jang tŏk tơ̆ tơring kon kông.

Ƀok Phạm Anh Tuấn, Kơdră vei lăng kon pơlei dêh char Gia Lai ăn tơbăt, hrei ‘nâu Gia Lai jĭ tơring akŏm đei 47 hơdrĕch hơdrung hăm hlŏh 3,5 triu ‘nu kon pơlei oei xa hơdai. Đơ̆ng 2021–2025, kŭm hăm dôm jĭt rơbâu ti hlak jên đơ̆ng dôm tơdrong jang tơm kơ teh đak, dêh char Gia Lai hlôi ‘măn hơmet vă bơ̆ jang atŏk tơiung tơring kon kông, akŏm găh dôm tơdrong jang pơm trong, man anih jang păng chă tơdrong jang xa. Truh đĭ sơnăm 2025, kơsô̆ unh hnam tơnuh lơ̆m tơring jur pă 8,37%. Sơnăm 2026, dêh char Gia Lai tơlĕch đon pơhnŏng vă đĭ đăng kon pơlei tơ̆ tơring pơmat tat đei iŏk yoa rim tơdrong pơvih lơ̆m tơpôl, atŭm hăm ‘nŏh pơjing tơdrong jang xa, arih xa sơđơ̆ng ‘lơ̆ng.

Ƀok Phạm Anh Tuấn ăn tơbăt: “Yak mât lơ̆m chăl jang tŏk ‘nao, Gia Lai athei hlôh vao kơjăp nơ̆r pơtho đơ̆ng Ƀok Hô, tơiung jơhngâm đon adrin jang tŏk kơdih păng jơhngâm pran đơ̆ng mât 1 ƀơ̆r đon. Đơ̆ng noh, pơm ăn tơdrong tơguăt ƀơ̆r đon jing đon jang chinh trĭ, bơ̆ jang rơđăh ‘lơ̆ng, jing jơhngâm pran khŏm pơjing Gia Lai jing dêh char jang tŏk pran, tơdrong arih xa găh tơmam drăm păng jơhngâm đon đơ̆ng Kon pơlei hơnơ̆ng tŏk ‘lơ̆ng, tơdrong sơđơ̆ng teh đak đei vei kơjăp, vang tơgop ăn tơdrong jang tŏk atŭm kơ teh đak”.

Ƀok Ksor Phước, sơ̆ pơm Bí thư Đảng dêh char Gia Lai, sơ̆ pơm Kơdră Anih vei lăng hơdrĕch kon kông kơ Khul kơdră teh đak akhan, đon tơchĕng tơguăt đĭ đăng hơdrĕch hơdrung đơ̆ng Ƀok Hô ưh lăp tơmam tôch kăp gĭt lơ̆m jơhnơr arih đĕch, mă oei jing tơdrong tơƀôh trong chong glung lơ̆m tơdrong chĕp kơ̆l pơgơ̆r đơ̆ng Đảng păng teh đak. Mă tơpă tơ̆ Gia Lai păng tơring Tây Nguyên kiơ̆ đơ̆ng lơ chăl ăn ƀôh hơdăh, tơdrong tơguăt hơdrĕch hơdrung, mât mĭnh jơhngâm đon hlôi pơjing đei tơdrong ‘lơ̆ng vă jang tŏk mŭk drăm.

Đơ̆ng rŏng kơ sơnăm 1975, lơ pơlei pơla oei choh mir na, jang xa chă rong ‘me kơdih, oei ƀât âu kơdâu tơ̆ to, tơdrong arih xa tôch pơmat tat, anih jang, trong gre nhen ưh đei kiơ. Truh dang ei, đơ̆ng rŏng 50 sơnăm, um ai pơlei pơla đei tơplih ‘nao ‘lơ̆ng rŏ: trong, unh điên, kơmăy kơmŏk roi tơbăt đei tơlĕch jên hơmet ‘lơ̆ng đĭ đăng; lơ tơring đei trong gre tih kơdâu truh tơ̆ pơlei; tơdrong choh jang xa, dar deh tơmât yoa kkơmăy kơmŏk, jang kiơ̆ trong pơm tơlĕch lơ tơmam hăm lơ ‘long pơtăm, kon tơrong đei kơjă kăp gĭt. Kăl hlŏh dơ̆ng, đơ̆ng dôm trong jang tôch trŏ đơ̆ng Đảng păng teh đak, tơdrong arih xa kơ kon pơlei hơnơ̆ng tŏk roi ‘lơ̆ng, tơpôl mât 1 ƀơ̆r đon, kon pơlei lui kiơ̆ Đảng, kiơ̆ Ƀok Hô.

“Đơ̆ng rŏng 50 sơnăm, kon pơlei Jarai, Bahnar đơ̆ng khul tơpôl arih xa pơmat tat, ưh kơ hlôh vao, hlôi jang ƀa iŏk đei đơ̆ng 8 truh 10 tân/1 ha ƀa, hŭt lê̆ tơdrong choh chơmŭl thoi chăl so sơ̆, dang ei đe jang hăm kơmăy kơmŏk ‘nao ưh kơ đei pha kiơ kơ bơngai Yoăn. Mĭnh kơsô̆ unh hnam răt đei gre ô tô. ‘Nŏh jĭ tơdrong jơnei đơ̆ng Đảng păng teh đak”.

Đơ̆ng kơthơ gĭt kăl sơnăm 1946 truh rim tơdrong hrei ‘nâu, đon tơchĕng tơguăt đĭ đăng hơdrĕch hơdrung đơ̆ng Ƀok Hô oei hơnơ̆ng jing brai ƀrê, tơguăt kơjăp rim hơdrĕch hơdrung păng pơjing jơhngâm pran vă jang tŏk. ‘Moi kiơ̆ tơdrong ‘nŏh, Gia Lai pơma hơdrô̆, Tây Nguyên pơma atŭm hơnơ̆ng tưk tơiung jơhngâm pran kơdih, hơmet kơjăp đon lui, hơđơ̆ng jơhngâm yak tŏk lơ̆m tơdrong pơjing tơdrong arih xa phĭ tơtŏ dơnŏ ‘lơ̆ng, jang tŏk pran kơjăp./.