Hlŏh 15 sơnăm adrol sơ̆, Lâm Đồng jĭ mĭnh lơ̆m dôm tơring năm hơdrol lơ̆m teh đak găh tơdrong tơlĕch jang kiơ̆ trong kla jên mưh iŏk yoa cham char bri brăh, pơjing dơ̆ng kon jên vă kon pơlei bơ̆ jang tơklep kơjăp hăm bri. Dang ei, mĭnh tơdrong ‘lơ̆ng 'nao tŏk bŏk pơih ăn hăm tín chỉ carbon, hơnơ̆ng tơlĕch đon pơhnŏng pơm tơplih dôm kơjă mă bri 'long hơnhăk ăn jing kon jên ăn tơdrong jang tŏk. Ƀok Nguyễn Ngọc Phúc, Phŏ Kơdră Anĭh vei lăng kon pơlei dêh char Lâm Đồng, akhan, tơdrong pơjing păng atŏk tơ iung đei anĭh tĕch mơdro tín chỉ carbon gô pơih đei tơdrong ‘lơ̆ng vă Lâm Đồng đei dơ̆ng kon jên ăn tơdrong jang vei lăng, năng tông bri păng hơtŏk kơjă kăp gĭt đơ̆ng bri brăh:

"Hăm Lâm Đồng nhôn đei hloh 1 triu ha bri păng kơsô̆ yơ̆p bri 'noh 46%, mă loi đei lơ Pơgar teh đak, bri brăh kŭm jing mĭnh tơdrong 'lơ̆ng vă nhôn gơh pơjing đei tơdrong iŏk yua mŭk drăm đơ̆ng bri. Mă lei carbon bri păng anih tĕch mơdro tín chỉ carbon 'noh jĭ tơdrong jang ‘nao đei, athei jang mă rơgei, ƀơm truh lơ anih jang păng lơ tơdrong hơgăt đơ̆ng khôi luơ̆t, đei hloi trong jang ki thuơ̆t. Tơdrong vang jang lơ̆m tơdrong 'nâu ưh khan lăp athei băt hơdăh tơdrong đei yua đơ̆ng tơmam bri brăh đĕch mă oei athei jang trŏ khôi luơ̆t, trŏ khoa hŏk, bơ̆ jang rơđăh rơđong păng gơh hơlen lăng mă hơtuch hăm tơdrong kăt tơjur ƀiơ̆ tơdrong tơlĕch hơyuh 'mê̆ 'mach kiơ̆ đơ̆ng hyup iŏk carbon".

Vă iŏk yua pơđĭ tơdrong 'lơ̆ng đơ̆ng hlŏh 1,1 triu ha bri lơ̆m dôm trong jang jên hu carbon, đơ̆ng blŭng sơnăm truh dang ei dêh char Lâm Đồng hlôi hơtŏk dôm tơdrong jang roi tơbăt păng pơtho pơhrăm. Tơdrong tơm đơ̆ng dêh char 'nŏh jĭ pơjing khul jang mă rơgei vă gơ̆h tơlĕch dôm tơdrong jang đơ̆ng rŏng dơ̆ng mưh đei mât jang lơ̆m anih tĕch mơdro tín chỉ carbon. Ƀok Đinh Hữu Đạo, Phŏ Kơdră Anih vei lăng bri ‘long tang găn sar bar Đa Nhim, ăn tơbăt: "Nhôn hlôi tơlĕch tôch lơ trong jang, athei vei khŏm đei păng atŏk tơiung yơ̆p bri. Adrin krao hơvơn, chă pơma nuh vă tơlĕch trong tĕch răt tín chỉ carbon".

Kŭm hăm roi tơbăt, pơtâp pơhrăm, pơjing khul jang, Lâm Đồng jang hơdai kơjăp hăm dôm anih tơm, anih jang kơpal đei ƀơm truh vă pơm kiơ̆ dôm hơyak jang vang mât lơ̆m anih tĕch răt tín chỉ carbon kiơ̆ tơdrong hơgăt đơ̆ng khôi luơ̆t. Ƀok Lê Thanh Sơn, Phŏ Kơdră Anih vei lăng Choh jang xa păng Cham char dêh char Lâm Đồng ăn tơbăt, dôm tơdrong hơgăt ƀơm truh tín chỉ carbon bri, tĕch răt tín chỉ carbon lơ̆m teh đak păng apŭng plenh teh, hlôi đei anih jang tơlĕch truh dôm tơ ‘ngla bri păng dôm anih jang đei ƀơm truh:

"Anih chĕp kơ̆l Đảng dêh char, Anih vei lăng kon pơlei dêh char pơjao ăn Anih vei lăng Choh jang xa păng Cham char tơchĕng hơlen dôm tơdrong hơgăt vă roi tơƀôh, tơlĕch nơ̆r athei jang kiơ̆ dôm trong jang vang mơ̆t lơ̆m anih tĕch mơdro tín chỉ carbon. Anih jang oei roi tơƀôh ăn Anih vei lăng kon pơlei dêh char pơgơ̆r hop akŏm roi tơbăt dôm tơdrong hơgăt đơ̆ng luơ̆t đei ƀơm truh tín chỉ carbon bri, tĕch mơdro tín chỉ carbon lơ̆m teh đak păng lơ̆m apŭng plĕnh teh vă dôm anih jang jĭ tơ 'ngla bri păng dôm anih jang đei ƀơm truh băt, hơtŏk đon hlôh vao, băt trong jang kiơ̆ lơ̆m khei 'năr truh ".

Jăl jang 2026-2030, dêh char Lâm Đồng chih hơdăh vă jang tŏk, mơ̆t lơ̆m anih tĕch răt tín chỉ carbon 'noh tơdrong jang tơm; pơm ‘lơ̆ng vă gơ̆h mơ̆t jang tơpă lơ̆m anih tĕch mơdro âu lơ̆m sơnăm 2028. Truh dang ei, hlôi tơlĕch jang kiơ̆ Tơdrong kla jên tơjur kơchơ̆t 'mê̆ 'mach pơm ăn hơyuh tŏ roi tŏk (ERPA) tơ̆ Pơbăh kơ tơring Tŏk bŏk - Tây Nguyên; oei chih hơmet kơsô̆ chih răk găh bri 'long, hơtŏk tơdrong đei yua đơ̆ng kơmăy pơtŏ hơlen, Chih tơroi, Hơlen hơdăh (MRV) hăm kơmăy sô̆ păng rup đơ̆ng kơmăy dăr joang phĭn.

Tiến sĩ Đỗ Văn Thông, Kơdră Anih dăr lăng tơdrong chĕng hơmet bri ‘long găh Tơring pơbăh akhan, Lâm Đồng kăl pơjing 1 trong jang hăm lơ hơyak mă hơdăh vă vang mơ̆t lơ̆m anih tĕch răt tín chỉ carbon. Tơdrong mă blŭng kăl jang 'noh, hơlen năng rim tơdrong tơ̆ yăn âu, tơdrong ‘lơ̆ng đơ̆ng tín chỉ carbon, pơjing trong chă rơih iŏk tơdrong hơgăt, anih tĕch răt vă vang mơ̆t lơ̆m anih tĕch mơdro… Atŭm hăm ‘nŏh chih pơkeh kơsô̆ chih răk kăl:

"Kơsô̆ chih răk mă blŭng kơ dêh char Lâm Đồng athei hơmet nhen thoi tơdrong jang dăr hơlen bri ‘long hrei 'nâu mă dôm dêh char lơ̆m teh đak oei bơ̆ jang, lơ̆m noh đei jô̆ hơlen hloi kơsô̆ carbon. Iŏk đơ̆ng dang ei, athei chih hơdăh hloi kơsô̆ chih răk yơ lăp hăm tơdrong hơgăt đơ̆ng MRV, vă akhan sư gơ̆h hơlen lăng đơ̆ng rŏng kơnh păng kơsô̆ chih răk yơ tam mă lăp mă bơ̆n athei jô hơlen, chih tơmât dơ̆ng vă jang kiơ̆ trong jang truh âu kơnh".

Vă pơm ‘lơ̆ng ăn trong jang vang mơ̆t lơ̆m anih tĕch răt tín chỉ carbon lơ̆m sơnăm 2028, Lâm Đồng tŏk bŏk dăr hơlen, chih hơdăh dôm tơring đei tơdrong ‘lơ̆ng, pơ 'nhŏ ăn bri kơdrơ̆ng, bri ‘long găh tu đak păng dôm tơring đei kơjă kăp gĭt găh cham char bri brăh. Kŭm hăm 'nŏh, dêh char hơmet ăn dôm tơdrong kăl vă pơjing tơdrong jang carbon kơ tơring, lăp hăm tơdrong hơgăt păng ưh kơ pơm kơnê̆ truh trong jang tơjur tơdrong tơlĕch kơchơ̆t 'mê̆ 'mach kơ teh đak. Pơma găh dôm tơdrong hơmet ‘nâu, ƀok Phạm Hồng Lượng, Phŏ Kơdră Anĭh vei lăng bri 'long, găh Anĭh tơm vei lăng Chŏh jang xa păng cham char, akhan:

"Dôm hơyak jang tôch hơdăh đơ̆ng Lâm Đồng ‘nŏh tôch 'lơ̆ng. Đơ̆ng dôm anih vei lăng truh dôm tơ 'ngla bri, dôm pang đei ƀơm truh đei hơmet, đei pơtruh tôm tơdrong tơroi, dôm tơdrong hlôh vao, dôm tơdrong hơgăt đơ̆ng hla ar chih luơ̆t. Dôm hơyak jang đơ̆ng rŏng dơ̆ng đơ̆ng Lâm Đồng 'noh jĭ tơlĕch jang kiơ̆ mă ‘lơ̆ng, mă hơdăh hăm tơdrong chih tơbăt dôm tơring 'lơ̆ng, đang kơ 'noh tơlĕch đon tơchĕng vă pơjing dôm tơdrong jang păng chih măt lơ̆m kơmăy chih răk kơ teh đak vă bơ̆n gơh tơlĕch jang".

Đơ̆ng dôm bri ‘long 'lơ̆ng rŏ, Lâm Đồng oei dơ̆ng ƀât hơnăp tơdrong hiôk vă pơjing đei mĭnh tơdrong jang mŭk drăm, jên hu 'nao 'moi kiơ̆ đơ̆ng anih tĕch mơdro tín chỉ carbon. Hăm đon pơhnŏng tơlĕch jang trŏ trong, "kơchăng - rơđăh rơđong – đei yoa - kơjăp 'lơ̆ng", Lâm Đồng gô đei dơ̆ng kon jên gĭt kăl ăn tơdrong jang vei lăng păng atŏk tơiung bri. Atŭm hăm 'nŏh pơih đei tơdrong ‘lơ̆ng vă pơm hơtŏk tơdrong arih xa, hơtŏk kơjă kăp gĭt đơ̆ng bri păng vang tơgop ‘lơ̆ng ăn tơdrong jang tơjur ƀiơ̆ tơdrong tơlĕch kơchơ̆t 'mê̆ 'mach, tơjră hăm tŏ 'mi kial tơplih./.