Pơlei pơla Tây Nguyên tơguăt tơguăl sơng pơyan Puih mak
Thứ ba, 06:00, 17/02/2026 Lan - Zưt chih tơblơ̆ Lan - Zưt chih tơblơ̆
VOV.Bahnar – Atŭm hăm jơ̆p teh đak sơng puih mak 'nao Bính Ngọ, kon pơlei kon kông Tây Nguyên adoi sô̆ sôn pơ-ư pơ-ang hăm dôm tơdrong tơplih kơ pơlei pơla, tơguatư tơguăl pơkăp sơnăm 'nao tơdrong hơrih phĭ tơtŏ dơnŏ 'lơ̆ng hloh.

Têt Nguyên đan juăt jue kơ kon pơlei Việt Nam adoi trŏ ah năr mă kon pơlei Jarai tơ̆ Tây Nguyên yak lơ̆m pơyan “et xa sô̆ sơnăm” đơ̆ng rŏng kơ iŏk yua tơmam pơtăm keh kong. Kon pơlei hơnơ̆ng pơgơ̆r dôm tơdrong et soi kăp gĭt nhen Et pôk bơnê (Lih), et tŏk hnam 'nao, brư̆ pơsat (et Pơthi)… Dôm khôi juăt ou kơ bơngai Jarai adoi nhen et pôk bơnê, soi kơ yă ƀok dơnơm, dah mă khôi choh hơmet pơsat yă ƀok dơnơm kơ bơngai Việt.

Kră pơlei Ksor Chuel tơ̆ pơlei Rưng Ama Nhiu, xah Ia Rbol, Gia Lai ăn tơbăt, ou jĭ tơdrong joh ayŏ juăt jue tơƀôh đon bơnôh kŭp yom kơ yang hơpang, yă ƀok dơnơm lơ̆m rim tơdrong soi tơbeh kăp gĭt. Sơng puih mak 'nao, kră pơlei Ksor Chuel pơtruh nơ̆r: “Sơnăm 'nao truh, inh pơtruh nơ̆r 'lơ̆ng hơ-iă hloh hăm tôm kon pơlei lơ̆m dôm pơlei pơla, đơ̆ng bơngai 'lŏ truh đe sơnăm mơlôh, ling lang grăng pran, sơđơ̆ng păng tơguăt tơguăl. Hơpơi 'meh tơdrong hlôh vao kơ kon pơlei roi năr roi đei hơtŏk, băt hơdah hloh tơchơ̆t tơlĕch đơ̆ng Đảng păng khôi luơ̆t teh đak; pơtoi lui, pơm kiơ̆ tơnăp tơdrong pơgơ̆r, vei lăng đơ̆ng jơnŭm pơgơ̆r tơring. Kiơ̆ đơ̆ng noh, atŭm băl tơ-iung pơjing tơdrong hơrih roi năr roi sơđơ̆ng, hơtŏk tơ-iung păng unh hnam roi năr roi phĭ tơtŏ dơnŏ 'lơ̆ng”

Đơ̆ng ƀuôn Prao, tơring Mdrak, dêh char Dak Lăk, kră pơlei Y Kŭt Niê (oei krao akhan Aê Nang), pơtruh nơ̆r hmach thơthou sơnăm ‘nao truh hăm kon pơlei rim pơlei pơla, hơpơi ăn mĭnh sơnăm tơgoăt tơgoăl kơjăp, sơđơ̆ng hiôk hian păng phĭ tơtŏ dơnŏ ‘lơ̆ng dơ̆ng kơjăp: “Ƀlep lơ̆m sơnăm ‘nao, hmach ăn kon pơlei jang sa đei iŏk yoa kơjăp, vei lăng năng tông jơhngơ̆m jăn pran jăng grăng akou, pơtho ăn kôn mon kon sou nhen bôl nhen boăl. Hơpơi ăn kon pơlei lơ̆m rim pơlei pơla ling lang tơgoăt mĭnh ƀơ̆r đon, ưh kơ chere dih băl  păng rim hơdrĕch hơdrung ‘nhŏng oh. Rim răih dăh chăp ƀlŏk hơdơ̆r hôn bơnê, lăng ba, vei lăng năng tông mĕ ƀă yă ƀok. Hmach ăn đĭ đăng kon pơlei pơla mĭnh sơnăm pran jăng grăng akou, sơđơ̆ng păng hơnŭk hơnoa”

Pơyan puih mak 'nao vih tơ̆ tơring groi kông Măng Đen hơ-'nhăk ba tơdrong sô̆ hơ-iă jang xa đei yua lơ. Tơ̆ pơlei Tơmang pơhiơ̆ Kon Pring, xah Măng Đen (Quảng Ngãi), atŭm hăm choh jang xa, kon pơlei Xơ Đăng oei jang tơmang pơhiơ̆ pơlei pơla, oei vei răk tơƀăk mong joh ayŏ juăt jue vă đei iŏk yua lơ ƀiơ̆. Dôm khul chĭng chêng, khul hơsuang tŏk bŏk oei pơlan să tơdrong joh ayŏ Xơ Đăng truh hăm lơ tơmoi chă tơmang lăng, păng tơguăt kơjăp hloh đon bơnôh kon pơlei pơla.

Kră pơlei A Thơm, oei tơ̆ pơlei Kon Pring pơtruh nơ̆r: “Sơnăm 'nao truh, inh thơ thou hăm kon pơlei ling lang 'lơ̆ng hơkou. Kon sou kơ rim unh hnam athei hơdrin năm hŏk pơhrăm. Đe hơdruh tơdăm athei pơtơ̆p pơ-'lơ̆ng hơkou jăn, tơplŏng kơdou. Inh hơpơi 'meh đe kôn mon kon sou pơ-'nam pơhrăm tôn chĭng chêng, hơsuang, kơlih ou jĭ tơdrong kăp gĭt kơ kon pơlei, vei ră tơƀăk mong joh ayŏ juăt jue, pơjing tơdrong tơguăt tơguăl lơ̆m pơlei pơla. Đơ̆ng bơngai 'lŏ kră truh tơ̆ kon sou athei tơguăt, tơgŭm, 'mêm kơ-eng dih băl. Sơnăm 'nao, thơ thou hăm kon pơlei jang ƀa đei yua lơ, pơm tơlĕch đei lơ mŭk drăm, vei lăng ƀum ƀlang, kaphê vă đei lơ plei, atŭm jơhngơ̆m pơjing ăn pơlei pơla hơtŏk tơ-iung hloh”.

Puih mak Bính Ngọ truh hơnhăk ba tơdrong chơt hơ iă ‘nă hal pơgou dih băl, phĭ tơtŏ dơnŏ ‘lŏng rim răih ŭnh hnam; rim pơlei djơ djrĭng djơ djrăng jơva chĭng chêng, hơsoang rơhoe rơhoĕn. Tŏk bŏk lơ̆m pơyan puih mak ‘nao, jơhngơ̆m đon hiôk chơt, lui kơjăp păng hơmŏ lơ̆m dôm tơdrong tơplih kơtang lơ̆m sơnăm ‘nao.

Jơ ‘năr ou, năm ngôi, hmach têt, rim ŭnh hnam, kră pơlei ƀok Yom, oei lơ̆m pơlei Stơr, tơring Tơ Tung, dêh char Gia Lai, pơkă ăn kon pơlei: “Sơnăm đĭ, têt truh bơih! Kon pơlei pơla dăh tơgoăt pôm nơ̆r ƀơ̆r đon kơjăp, ưh kơ gơh chere, tơgoăt dih băl ƀar păh rim pơlei pơla, tơgoăt dih băl ƀar păh rim hơdrĕch hơdrung ‘nhŏng oh. Năr têt ‘noh pơgơ̆r ma chơt, đei chĭng chêng, hơsoang tơ̆ rông, pơtruh ăn dih băl nơ̆r ‘lơ̆ng rŏ hơmŏ nhen, pran jăng grăng akou, chơt hiôk ... Pơlei pơla dang ei đei Đảng, teh đak lăng ba tơ iung pơjing ‘lơ̆ng liĕm, hlôi xut xa hnam  gia hiăh hiot hnăt hnot bơih, lơ̆m pơlei ngăl hnam man. Kon pơlei dăh vang kơrŭn jơhngơ̆m tơ iung pơjing tơdrong tơgoăt tơgoăl dih băl kơjăp, pơjing đei jơ ‘năr chơt hiôk sơng sơnăm ‘nao.”

Lơ̆m pơyan puih mak tŏk bŏk oei truh hăm dôm pơlei pơla kơ d/c Lâm Đồng, kon pơlei K’Ho, M’Nông sơng minh pơyan Têt juăt jue tơnŏ hăm tơdrong lui ngeh kơ minh sơnăm 'nao tơnŏ hloh. Unh hnam pơmai Ka Să K’ Hà (bơngai K’Ho), tơ̆ xah Đam Rông 4, deh char Lâm Đồng, jang kaphê, ƀa na păng pơtăm hla pơmur hơjo rong hơdrông pơm brai. Pơmai tơroi, đei yua sơđơ̆ng đơ̆ng hơdrông pơm brai hlôi tơgŭm ăn unh hnam pơvih ăn tơdrong hơrih păng chă mong đei ƀiơ̆.

Gah pơkăp jang ăn sơnăm 'nao, pơmai K’Hà chơt hơ-iă tơroi:  "Sơnăm 'nao, inh gô vă răt atăm tơmam yua lơ̆m unh hnam. Mă kăl noh inh 'meh răt tơmam tơƀlŏk ăn kơ mĕ vă pôk bơnê kơ sư hlôi hơnơ̆ng yak hơdoi, tơgŭm klo hơkăn inh rong hơdrông pơm brai lơ̆m prăt sơnăm ou ki. Gơnơm tơdrong jang ou, inh chă răt kla dar deh lơ tơmam drăm kăp gĭt, hơtŏk tơdrong hơrih unh hnam po kơdih ".

Tơring Quảng Tín, dêh char Lâm Đồng đei hloh 9.000 ŭnh hnam, lơ̆m ou đei hloh 1/3 măt bơngai ‘noh bơngai kon kông. Gơnơm jang ‘lơ̆ng rim tơdrong tơmơ̆t jên jang đơ̆ng teh đak, atŭm hăm tơdrong hơdrin đơ̆ng kon pơlei, ŭnh hnam dơnuh tơ̆ tơring lê̆ pă 2%. Ƀok Điêủ Minh (hơdrung M’nông) oei tơ̆ ƀon Bu Srê, tơring Quảng Tín, chơt hơ iă tơbăt: “Tơdrong hơrih sa kơ kon pơlei hrei ou hlôi tơplih kơtang kiơ̆ tơdrong hơrih chăl hle. Têt joăt joe kơ hơdrĕch hơdrung Việt Nam ‘noh jơ ‘năr vă kôn mon kon sou lơ̆m ŭnh hnam pơgou dih băl, pơma dơnuh dih băl, dôm bơngai jang sa hơtăih, năm hŏk tơ̆ hơtăih jei brŏk vih tơ̆ hnam, pơlei. Sơnăm ou, lơ̆m jơ ‘năr chơt hơ iă ‘nă hal tơ̆ hơnăp jơnei kơ Hop akŏm tih kơ Đảng păng dôm tơdrong tơplih kơtang kơ Teh đak, kon pơlei nhôn sơng têt, sơng puih mak ‘nao chơt hơ iă ‘nă hal”.

Lơ̆m tơdrong chơt hơ-iă sơng Têt juăt jue kơ kon pơlei, kră pơlei Y Plăng Niê (đe hơnơ̆ng krao Aê Đă), oei tơ̆ pơlei Krum, xah Čư Bao, dêh char Đăk Lăk ăn tơbăt, sơnăm ou ki, kon pơlei Êđê tơ̆ dôm pơlei pơla đei lơ tơdrong sô̆ hơ-iă ah mă tơdrong hơrih roi năr roi sơđơ̆ng, kon pơlei tơguăt tơguăl tơ-iung pơjing pơlei pơla. Kră pơlei Y Plăng Niê tơroi: “Lơ̆m sơnăm ou ki, đei lơ tơdrong sô̆. Teh đak tơroi tơbăt, hơvơn bơ̆n vei răk tơƀăk mong joh ayŏ kon kông. Kon pơlei tơ̆ jơ̆p pơlei pơla adoi sô̆ chơt kơlih tơmam choh pơtăm đei kơjă măt. Kon pơlei jang mir nhôn khĭn chă asong jên răt phŏng rei, tơmam tuh ăn 'long pơtăm. Inh hơpơi 'meh teh đak pơtoi tơgŭm vă kơsu, kaphê, tiu đei kơjă, tơgŭm kon pơlei roi năr roi phĭ tơtŏ, hơtŏk tơ-iung ”

Tơ̆ tơring Ia Băng dêh char Gia Lai, kon pơlei Bahnar, Jrai tŏk bok sơng têt chơt hơ iă ‘nă hal, phĭ tơtŏ dơnŏ ‘lơ̆ng đơ̆ng khul kơdră chĕp pơgơ̆r tơring atŭm hăm rim khul tơpôl. Ƀok Hmưch, Kơdră chĕp pơgơ̆r Hơnih bơ̆ jang MTTQ tơring Ia Băng, tơbăt, dôm tơmam drăm đei pôk ăn truh hăm rim ŭnh hnam, tơgŭm ăn bơngai dơnuh, bơngai tơnap tap đei dơ̆ng tơdrong chơt hơ iă sơng Têt joăt joe: “Lơ̆m tơring ia Băng lăp đơ̆ng rŏng hơgrop đei hloh 90% măt bơngai kon pơlei ‘noh bơngai kon kông, găh lơ bơngai Bahnar păng Jrai. Lơ̆m ou đei lơ kon pơlei oei hơrih sa tơnap tap, kơƀăh kơƀôch hlôi đei Đảng, teh đak lăng ba tơgŭm djru kon jên, tơmam drăm vă pơgơ̆r sa Têt. Teh đak ling lang lăng ba kơjăp truh twodrong hơrih sa kơ kon pơlei rim hơdrung Bahnar, Jrai lơ̆m tơring Ia Băng.”

Tơ̆ xah Nâm Nung, dêh char Lâm Đồng, rim 'nu bơngai jang đei yua ah sơnăm ou ki hloh 64 triu hlj, 177 unh hnam klaih đơ̆ng hin dơnuh. Atŭm hăm dôm pơkăp tơgŭm asong jang đơ̆ng teh đak, kon pơlei kon kông tŏk bŏk oei hơdrin hơtŏk tơ-iung. Yă H’Blim (bơngai M’nông) tơ̆ pơlei Ja Rah, xah Nâm Nung chơt hơ-iă tơroi: “Sơnăm ou tôch sô̆ hơ-iă jang choh pơtăm đei yua lơ păng kơjă adoi kăp mơ̆n; kaphê, kơsu adoi đei yua lơ inh sô̆ chơt dêh. Lơ̆m sơnăm 2026 ou, hơpơi 'meh đei yua lơ hloh sơnăm so, vă tơdrong hơrih gơh phĭ tơtŏ dơnŏ 'lơ̆ng, jơnap sô̆ sôn păng hơtŏk lơ hloh pơtêng hăm sơnăm 2025”.

jei tơ̆ dêh char Lâm Đồng, lơ̆m dôm sơnăm ou ki, kon pơlei rim hơdrung oei lơ̆m phương Bắc Gia Nghĩa hlôi tơgop hloh 600 triu hlak jên vă tơ iung pơjing rim jăl trong nơnăm pơlei pơla. Rim khul jang, tơpôl jei hlôi chă pơrô̆ hơvơn đei hloh 1 ti 600 triu hlak jên tơgŭm djru ăn ŭnh hnam dơnuh păng ŭnh hnam hơrih sa tơnap tap. Lơ̆m jơ ‘năr Têt Bính Ngọ 2026, tơ̆ Gia Nghĩa hlôi pơgơ̆r  lơ tơdrong joh ayŏ kơdŏ soang nhen: Pơlong hao thŏng nan, Năr lêh Puih mak Liêng Nung, Kơchơ pơkao puih mak ... pơjing đei jơ ‘năr chơt hơ iă. Tơroi găh tơdrong sa Têt tơ̆ pơlei, yă H’Rôt oei tơ̆ phương Bắc Gia Nghĩa tơbăt: “Lăp đơ̆ng rŏng pơtôch mĭnh sơnăm ‘noh rim bơngai lơ̆m pơlei pơgơ̆r tơƀơ̆p muh măt, sơng sơnăm ‘nao. Tơ̆ ou ‘noh rim bơngai vang chă tơroi dih băl tơdrong so kơ mĭnh sơnăm ou ki kơdih hlôi jang đei yă kiơ păng jang tim mă gơh yă kiơ, păng tơlĕch trong vă jang ăn mĭnh sơnăm ‘nao jang sa, hơpơi ăn jang sa đei iŏk yoa kơjăp nhen jơhngơ̆m đon hơpơi ‘meh vă. Dôm tơdrong yă kiơ tim mă ƀlep, tim mă trŏ ‘noh tŭk hŭt, ưh kơ gơ̆h kơnhoi vă tơdrong hơrih sa roi năr roi hiôk chơt ‘lơ̆ng liĕm hloh dơ̆ng. Đe kră, kơdră pơlei jei pơtho khan ăn kôn mon kon sou hơrih sa ‘lơ̆ng păng jang kiơ̆ dôm tơdrong hơ iă, kăl kiơ̆ yok rok jơ̆ng dôm tơdrong ‘lơ̆ng liĕm vă rim răih bơngai bu bu jei tơgoăt tơgoăl pôm nơ̆r ƀơ̆r đon, atŏk tơ iung ‘lơ̆ng hloh dơ̆ng”.

Lan - Zưt chih tơblơ̆

Viết bình luận

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC