Khul kơdră chĕp pơgơ̆r Ƀô̆ đô̆i dêh char Quảng Ngãi iung jang hơdoi hăm Hnam trương Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) iŏk yoa kmăi kmŏk radar hơlen lơ̆m teh dăr lăng bro trong gre Trường Chinh, phương Đăk Cấm vă sơkơ̆t hơdăh rim tơdrong đei ƀôh lơ̆m teh, pơvih pơvăn ăn bơ̆ jang tơchă kơting ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak.

Tơ̆ hơnih tơchă, rim bơngai joăt jang iung jang phĭn radar tơ̆ dôm hơnih đei jou đei pơnang ƀŭ ƀô̆ đô̆i lôch dong teh đak ‘moi kiơ̆ dôm hla bơar tư lĭu păng kơtơ̆ng ang đơ̆ng dôm bơngai ƀôh kang bang kơ̆l hlôi đei hơlen hơdăh. Kmăi radar đei iok yoa hăm pơdăh hơyuh điện từ jur lơ̆m teh phĭn pơdăh hơlơ̆k, đơ̆ng noh pơjing đei rim rup lơ̆m teh tơgum ăn băt hơdăh dôm tơdrong đei ƀôh lơ̆m teh. Ƀok Lê Văn Anh Cường, Kơdră Khul pơtho pơhrăm môn Vật lý Địa cầu, Hnam trương Đại học Khoa học Tự nhiên tơbăt:“Kmăi radar ou iŏk yoa hơyuh điện từ phĭn lăng lơ̆m teh păng pơtruh ăn dôm um rup ou tơlĕch tơ̆ ‘ngoăih. Đơ̆ng noh, nhôn gô đei ƀôh hơdăh dôm tơdrong lơ̆m teh. Đơ̆ng dôm rup ou, nhôn gô hơlen hơdăh dôm tơdrong lơ̆m teh. Dôm tơdrong đei ƀơm truh sơlŭng ƀŭ ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak đei ƀôh hơdăh ‘moi kiơ̆ rup radar mă nhôn hơlen ƀôh hơdăh”.

Kiơ̆ đơ̆ng ƀok Nguyễn Xuân Thắng, bơngai jang lơ̆m khul tơchĕng hơlen tôm tơdrong Việt Nam - Hoa Kỳ tơbăt, tơdrong iŏk yoa radar phĭn lăng lơ̆m teh đei hơmŏ gô tơgŭm ăn ƀôh dôm tơdrong lơ̆m teh, đơ̆ng ou tơgŭm ăn khul bơ̆ jang vat tơring akŏm tơchă.“Mưh đei ƀôh dôm tơdrong hlĭch, nhôn gô hơlen hơdăh. Tơdăh đei ƀôh pơnang dăh mă dôm hơnih đei hlĭch ‘noh akom sir tơchă tơ̆ noh hloi. Dôm bơngai ưh kơ đei ƀôh gru sir ƀŭ ‘noh ưh kơ sir tơchă. Tơdrong mă ou tơgŭm ăn pơkom tôch kơ lơ kon jên jang, jơ ‘năr iung jang tơchă”.

Khul kơdră Ƀô̆ đô̆i dêh char Quảng Ngãi ăn mơjĭt ‘nu kang ƀô̆, ƀô̆ đô̆i choong soh ‘ngiĕt, choh khôr ‘ngiĕt rơgoh tơ̆ bro hơnăp Hnam pơsat teh đak phương Đăk Cấm. Bơ̆ jang hơmet ăn đei tơlĕch jang tĕnh koăng vă pơjing rơvơn ăn bơ̆ jang dăr lăng, vat tơring păng tơlĕch jang rim tơdrong jang sir tơchă.

Kiơ̆ vă jang, đơ̆ng năr 5/6, khul bơ̆ jang dêh char Quảng Ngãi hlôi iung jang sir, tơchă bro ƀar păh jih trong gre Trường Chinh păng mĭnh păh lơ̆m cham Pơsat Teh đak phương Đăk Cấm. Tơdrong tơlĕch iung jang đei jang kiơ̆ hloi lăp đơ̆ng rŏng hop akom lơ̆m hơtuch khei 5 ou ki. Tơ̆ Hop akŏm, rim hơnih bơ̆ jang, khul joăt jang păng khul tơchĕng hơlen drơng mĭnh nơ̆r hơlen hơdăh dôm kơtơ̆ng ang atŭm hăm ƀar hlak rup đơ̆ng mĭnh ‘nu lĭnh so Mi pơtruh ăn kơ khul jang chă tơchĕng hơlen tôm tơdrong Việt Nam - Hoa Kỳ jĭ trong kơnăl vă sơkơt hơdăh tơring đei lŏk pơsat ƀô̆ mĭnh hơnih đơ̆ng 70 truh 90 ‘nu ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak. Dôm ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak ou đei sơkơ̆t hơdăh găh Trung đoàn 24A/Mặt trận 3B, Tiểu đoàn Đặc công 406 hăm Tiểu đoàn Bộ binh 304 hlôi nuih mơng plang ăn pham lĕch sĕch huŏng lơ̆m ‘măng Iung tơblăh tih păng iung tơblăh Puih mak Mậu Thân sơnăm 1968.

Đơ̆ng rŏng jang keh đang dăr lăng hơlen hăm kmăi kmŏk, dôm hơnih đei ƀôh gô sir kôch teh hăm gre choh kôch teh.Mưh đei ƀôh tơmam drăm đei ƀơm truh rim ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak, khul ƀô̆ đô̆i kong binh hăm Khul K53 iung jang sir tơchă, kôch hơlen rim teh vă hoei chă lon dôm gru kơnăl.

Bơ̆ jang tơchă đei klăh asong jing 3 jăl jang, iung jang đơ̆ng dang ei truh đĭ sơnăm 2026. Jăl mă blŭng tơ̆ groi teh să dang 900m² tơ̆ păh Hơlĕch Tu Pơsat teh đak phương Đăk Cấm păng jăl trong Trường Chinh đơ̆ng kơsô̆ hnam 206 truh 282. ‘Nou jĭ teh tơnă ‘lơ̆ng, ưh kơ đei đing đak, hơlŏng đak tơ̆ hơla teh kơna rơvơn ăn kmăi kmŏk, gre iung jang. Đơ̆ng rŏng ‘noh gô dăr lăng rim bro đei jou ‘moi kiơ̆ ƀar păh jih trong gre Trường Chinh. Kơ yuơ găh lơ̆m tơring kon pơlei oei kơdrơ̆m atŭm hăm tơlei ŭnh hơyuh, viễn thông, đing pơro đak lăng lơ hơnih ming man pơyoa ăn kon pơlei, tơdrong tơlĕch jang tơƀơ̆p tôch mơmat tat ƀiơ̆. Bơ̆ jang năm tơchă đei jang kiơ̆ trong “băt hơdăh truh dang yơ iung jang truh dang noh, ƀônh jang hơdrol, tơnap jang đơ̆ng rŏng, ‘mơ ‘mĕng, hơlen”.

Thiếu tướng Trần Minh Trọng, Kơ iĕng Chính ủy Quân khu 5, tơbăt: “Lơ̆m jơ ‘năr tơlĕch jang kăl sơđơ̆ng ‘lơ̆ng hơ iă ƀar păh tơdrong ‘meh vă băt hơdăh dôm tơdrong sơ̆ ki, năm tơchă kơting ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak hăm tơdrong vei kơjăp ‘lơ̆ng cham char tơring kơdrơ̆m, sơđơ̆ng tơdrong hơrih sa kon pơlei. Rim hơnih bơ̆ jang kăl vei lăng năng tông ‘lơ̆ng kơjăp hơnih sir tơchă; jang kiơ̆ tôm tong tơdrong chă phĭn, pơm hla bơar hô sơ, vei lăng năng tông păng mong răk rim tơmam drăm tơchă ƀôh lơ̆m ‘măng dăr lăng, kôch akŏm kiơ̆ ƀlep tơdrong tơchơ̆t”.

Đơ̆ng rŏng vă jê̆ 60 sơnăm jô̆ đơ̆ng ‘măng iung tơblăh tih păng iung tơjră Puih mak Mậu Thân 1968, dôm tơdrong dăr lăng ưh khan lăp pơvih pơvăn ăn bơ̆ jang năm tơchă kôch akŏm kơting ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak mă oei tơgop pơm hơdăh dôm gru kơnăl chăl sơnăm sơ̆ ki gei lơ̆m teh, trŏ lăp hăm jơhngơ̆m đon hơpơi ‘meh vă đơ̆ng kon pơlei păng bôl boăl rim ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak.