Dôm năr ou, mưh tơmoi teh đak đe đơ̆ng Nga, Hàn Quốc, Trung Quốc … yak năm dơ̆ng, hlôi ƀôh hơdăh tơdrong hơmet pơ ‘lơ̆ng kơtang hloh kơ hơnih jang tơmang pơhiơ̆ Khánh Hòa - mĭnh lơ̆m dôm hơnih jang pơm jŭk yuk trong hơlou jang mŭk drăm kơ tơring tơmăn Nam Trung Bộ. Sơnăm 2025, Khánh Hòa sơng đei dang 16 triu 400.000 ‘nu tơmoi, tŏk vă jê̆ 15% pơtêng hăm sơnăm 2024. Ƀok Phạm Minh Nhựt, Kơdră chĕp pơgơ̆r Khul jang Tơmang pơhiơ̆ Khánh Hòa, tơplih ăn pơih să găh lơ, hơnih jang tơmang pơhiơ̆ tŏk bŏk tơplih kơtang lơ̆m trong atŏk tơ iung jang ‘lơ̆ng, lăng kơjăp truh tơdrong rơgoh păng kơjăp iăp kơtang.“Tơmang pơhiơ̆ rơgoh ‘lơ̆ng, tơmang pơhiơ̆ kơjăp ưh khan mĭnh trong pơgơ̆r lăp dang ei, mă oei trong kăl hloh kơ rim hơnih jang tơmang pơhiơ̆ hrei ou. Tơmoi tơmang pơ hiơ̆ hrei ou roi năr roi lăng ba truh tơdrong atok tơ iung rơgoh ‘lơ̆ng, sơđơ̆ng vei lăng cham char, mưh bơ̆n tơplih gô hơvơn đei lơ tơmoi ou”.

Yak hloh ưh kơbăt dôm yơ tơdrong mơmat tat atŭm kơ mŭk drăm apŭng plĕnh teh păng tơring, sơnăm 2025 rim tơring tơ̆ Tây Nguyên - Nam Trung ƀộ oei vei kơjăp đei tŏk kơtang, lơ trong tơlĕch ăn jang mŭk drăm - tơpôl hlôi jang keh đang păng keh đang hloh trong tơlĕch ăn. Trong hơmet pơ ‘lơ̆ng muk drăm hơnơ̆ng tơplih kiơ̆ trong hơ iă, lơ̆m ou choh jang sa - trong jang tơm joăt joe kơ Tây Nguyên - roi năr roi tơplih lăng truh jang kiơ̆ khoa hŏk-kmăi kmŏk, tơklep hăm pơm tơlĕch ‘lơ̆ng păng tơ iung pơjing hơnăn tơmam drăm.

Đơ̆ng rŏng hơgrop atŭm hăm Dak Nông, Bình Thuận, dêh char Lâm Đồng ‘nao hrei ou đei dang 327.000 ha chehphe - să hloh lơ̆m teh đak, hăm phĕ iŏk đei lơ̆m sơnăm 2025 dang hloh 1 triu tân, tơmơ̆t vă jê̆ 1poăt akŏp chehphe lơ̆m teh đak Việt Nam. Ưh khan lăp dơ̆ng hơlou găh hơgăt teh păng plei lơ, chehphe Lâm Đồng oei roi năr roi hơtŏk kơjă, sơkơ̆t hơdăh hơnih dơ̆ng tĕch mơdro tơ̆ teh đak đe.

Yan ou tơdrong choh jang sa tŏk bŏk tơƀôh hơdăh tơdrong tơplih hơdăh hloh yak năm lơ̆m choh jang sa rơgoh ‘lơ̆ng, kơjăp ‘lơ̆ng. Ƀok Trịnh Tấn Vinh, oei lơ̆m tơring Bảo Thuận, dêh char Lâm Đồng, hlôi 16 sơnăm hơdrin vei kơjăp jang chehphe kiơ̆ trong tuh mơ̆r. Lơ̆m hơgăt teh 1ha, ƀok rong ‘ngiĕt, pơtăm ‘ngiĕt ƀum krĕm, ưh kơ iŏk yoa pơgang pơlôch sơdrông. Gơnơm đơ̆ng noh, mir pơgar chehphe đei plei 3 tân lơ̆m mĭnh sơnăm. Ƀok Trịnh Tấn Vinh pơma tơbăt.“Ba ‘meh vă lang să trong jang chephe tuh mơ̆r pơjing đei teh jing ‘lơ̆ng hơnơ̆ng. Jĭ kon pơlei choh jang sa, adoi jang hloi mơdro sa, ba ling lang ‘meh vă hŏk pơhrăm, ‘meh vă chă mơ̆ng păng tơroi tơbăt dih băl dôm tơdrong ‘lơ̆ng hơ iă hloh ăn bôl boăl”.

Mĭnh lơ̆m dôm trong ƀôh hơdăh hloh lơ̆m sơnăm 2025 tơ̆ tơring Tây Nguyên - Tơring tơmăn Nam Trung Bộ ‘noh găh atŏk kơtang trong nơnăm. Lơ tơdrong vă jang trong gre rĕnh Tu-Pơbăh, trong gre rĕng Hơlĕch-Pơmơ̆t tơƀưh dih băl đơ̆ng tơring tơmăn năm tơ̆ Tây Nguyên, trong nơnăm tơm đei tơmơ̆t jên tơ iung pơjing ming man, ming hơmet, roi năr roi kĕ yak hloh “bri kông thong đak găn ga” đei gei kơjăp lơ̆m lơ sơnăm.

Dôm jăl trong ‘nao ưh khan lăp pơm ăn trong jăl, mă kăl hloh dơ̆ng ‘noh pơm tơjê̆ dih băl trong atŏk tơ iung ƀar păh rim tơring. Tơmam drăm đơ̆ng tơring groi kông gơh tĕnh koăng năm truh tơ̆ dơnŏk duk đak dơsĭ; tơmoi đơ̆ng tơring tơmăn ƀônh ƀŏ yak năm truh tơ̆ tơring bri kông; rim kon jên tơmơ̆t jang đei dơ̆ng rơvơn tơchă dôm tơring groi teh ‘lơ̆ng mă sơ̆ ưh kơ đei rơvơn kơ yuơ trong nơnăm ưh kơ đei.

Kiơ̆ kơ ƀok Trương Công Thái, Kơ iĕng Kơdră Hơnih vei lăng kon pơlei dêh char Dak Lăk, trong nơnăm ‘noh jĭ “kơting kơdŭ” kơ chăl atŏk tơ iung ‘nao. Rim jăl trong gre rĕnh đei tơmơ̆t jên jang gô pơjing đei hơyak pran vă Dak Lăk pơma hơdrô̆, Tây Nguyên – Nam Trung Bộ pơma atŭm tơplih đơ̆ng atŏk tơ iung kiơ̆ trong găh să jing găh jrŭ, đơ̆ng jang hơdrô̆ hơdrăn jing tơgoăt dih băl jang hơdoi, đơ̆ng pơmơ̆ng jing iung yak mơ̆t hơdoi.“Rim tơdrong vă jang gô tơgop kơtang lơ̆m trong tơm tơgoăt Tây Nguyên hăm tơring tơmăn Nam Trung Bộ, tơƀưh hăm rim trong kăl ou to, iŏk yoa ‘lơ̆ng rim tơdrong vă jang hlôi păng tŏk bŏk tơmơ̆t jên jang, tơƀưh hăm rim hơnih tơm jang mŭk drăm, dơnŏk duk, trŏ lăp ăn tơdrong ‘meh vă chơ chuoĕn; pơjing đei jơhngơ̆m pran, iŏk yoa kơjăp, atŏk tơ iung tơring  Tây Nguyên păng tơring tơmăn Nam Trung Bộ.”

Tơdrong hơgrop rim dêh char hlôi pơih đei mĭnh trong atŏk tơ iung ‘nao. Mưh cham char đei pơih să, khul jang đei akŏm, rim tơring đei rơvơn klăh asong dih băl păng pơm hơtŏk jơhngơ̆m pran pơjei. Tây Nguyên – Nam Trung Bộ akom đei lơ tơdrong rơvơn: groi kông să sap, teh gôh jing ‘lơ̆ng; trong jih đak dơsĭ hơtăih hăm lơ dok đak jrŭ; đei lơ ŭnh hơyuh rơgoh ‘lơ̆ng; atŭm hăm hơnih tơgoăt tơƀưh rim jih mŭk drăm Tu-Pơbăh, Hơlĕch - Pơmơ̆t. ‘Nou jĭ trong kăl hloh vă pơjing đei rim trong atŏk kơjăp tơgoăt dih băl tơring đơ̆ng choh jang sa, pơm tơlĕch, logistics truh tơmang pơhiơ̆ păng tĕch mơdro.

Ƀok Nguyễn Danh, bơngai tơklep kơjăp hloh 40 sơnăm hăm Gia Lai, lăng dơ̆ng tơdrong hơgrop dêh char ‘noh hơyak iung jang gĭt kăl hloh, pơjing hơyak pran ăn tơdrong atŏk tơ iung.“Mưh hơgrop jing mĭnh Gia Lai gô pơtruh ăn tơmam drăm, ŭnh hơyuh pơm tơlĕch păng gơh tĕch mơdro tơ̆ teh đak đe ‘moi kiơ̆ dơnŏk đak dơsĭ, ‘moi kiơ̆ ƀar cham gre păr dăh mă ‘moi kiơ̆ ‘măng sơlam teh đak hăm rim teh đak Đông Dương pơjing đei trong kơjăp ‘lơ̆ng ăn choh jang sa, ăn pơm tơlĕch, ăn tĕch mơdro tơ̆ teh đak đe păng jei atŏk tơ iung trong jang logistic kơ dêh char ‘nao ‘moi kiơ̆ rim trong gre tơm Tu-Pơbăh, ‘moi kiơ̆ trong glung 1 păng trong gre Hơlĕch-Pơmơ̆t ‘moi kiơ̆ trong glung 19”

Lăng dơ̆ng sơnăm 2025, rŏ năng vă sơkơ̆t hơdăh dôm tơdrong iŏk đei jơnei kơ tơring Tây Nguyên – Nam Trung Bộ ưh khan lăp tơdrong iŏk đei jơnei dai dai, mă oei jing hơyak kăl hloh ăn jăl trong atŏk tơ iung tơ̆ hơnăp. Dôm trong gre rĕnh tŏk bŏk roi năr roi đei jing, cham char atŏk tơ iung ‘nao tŏk bŏk đei lang să, atŭm hăm tơdrong tơplih ‘nao jơhngơ̆m đon tơchăr păng trong jang, hlôi pơjing đei hơyak kơjăp iăp kơtang vă tơring ou pran kơjăp iăp kơtang yak mơ̆t lơ̆m chăl ‘nao.

Chăl ‘nao ‘noh kăl đei tơdrong tơgoăt tơgoăl pôm nơ̆r ƀơ̆r đon, mĭnh jơhngơ̆m đon đơ̆ng pơđĭ khul chinh trĭ, tơpôl hơnih mơdro sa păng kon pơlei; kăl đei jơhngơ̆m đon pơ̆n tơchĕng, pơ̆n iŏk jang, pơ̆n tơplih ‘nao kơ yuơ tơdrong đei iŏk yoa sa hơpăh atŭm. Hăm tơdrong đei, tơdrong rơvơn păng dôm tơdrong iŏk đei jơnei tơƀôh hơdăh lơ̆m yan ou, Tây Nguyên – Nam Trung Bộ ƀôh hơdăh lui kơjăp lơ̆m hơnô̆ hơnăp kơnh atŏk tơ iung kơjăp, đei jing mĭnh tơring tŏk kơtang gĭt kăl kơ teh đak.