VOV4.Bahnar - Bơ\ jang asong to\k io\k jên tơ\ ‘ngoăih hăm jên che\h lơ dang ei hlôi đei tru\h tơ\ rim pơ lei pơ la tơ ring hơ tăih hơ to\ kơ Tây Nguyên, kăl kơ tơ roi tơ băt. Kon pơ lei tơ\ rim pơ lei pơ la năm to\k io\k jên hăm jên che\h lôch kơ lơ pơm ăn lơ bơ ngai ư\h pă kla hre. Lơ\m kơ plăh ‘no\h, rim bơ ngai ăn to\k io\k jên ‘no\h pơ dro\ng to\k hre\nh gơ nang đơ\ng chă lơi đơ\ng jên che\h lơ đơ\ng bơ ngai dơ nu\h hin. ‘Nâu jing tơ drong kăl găh mu\k drăm tơ pôl tôch kơ [ônh dui kiơ\ dôm tơ drong ư\h kơ sơ đơ\ng găh ch^nh tr^:

U|nh hnam [ok Ksor Dư, bơ ngai Jarai, oei tơ\ plei Thim, xăh Phú Cần, apu\ng Krông Pa, de#h char Gia Lai, hlôi đei 1,2hec tar te\h mir; ư\h kơ pơ dro\ng ră mă lei ku\m măh mai vă rong ar^h pơ đ^ u\nh hnam vă je# 10 ‘nu. Sơ năm 2014 păng  2015, yua đơ\ng ư\h kơ măh jên jang, [ok to\k io\k 40 triệu hlak jên đơ\ng 1 u\nh hnam te\ch mơ dro je# pơ lei vă pơ tăm [um [lang. hăm jên che\h ‘no\h 5% 1 khei, tru\h hơ tuch sơ năm 2016, ako\p kơ so# jên go\k păng jên che\h ‘no\h vă je# 90 triệu hlak jên. Yua đơ\ng 2 sơ năm âu jang sa ư\h kơ đei, [ok Dư ư\h kơ đei jên kla jên che\h kơ na đei bơ ngai mơ dro sa pơ go\ io\k te\h kla hre. Ar^h tơ klep hăm mir ro\h, dang ei hiong te\h, u\nh hnam lăp pă băt năm jang thuê vă chă ar^h rim năr. Mư\h rim ‘măng tơ roi tru\h  to\k io\k jên đơ\ng bơ ngai mơ dro sa, to\k io\k jên hăm jên che\h lơ, [ok adoi [o#h ơ\h, yua kơ sư mă u\nh hnam [ok jing mơ mat tat:“Te\h ‘no\h ^nh joăt jang bơ\ih, ^nh cho\h mu\ih đơ\ng sơ\ bơ\ih. Lăp hlo\h 1 sơ năm mă đe sư io\k te\h ‘no\h sơ ‘ngon mă băt pơm liơ gơ\h. Hơ kăn ^nh akhan ^h le# kơ lôch, ăn đe io\k văi, ning mônh đei jên ‘no\h răt dơ\ng te\h. Mă lei jên đơ\ng yơ đei, đei te\h mă đei jên văi, năm jang thuê ‘no\h đei dôm yơ. Sơ ‘ngon de#h văi, mă lei ư\h kơ băt pơm liơ dơ\ng.”

{ok Ksor Dư ( ao jơk) ơ\h ol mư\h tơ roi găh to\k io\k jên tơ\ ‘ngoăih hăm jên che\h lơ

Tơ drong to\k io\k jên đơ\ng bơ ngai mơ dro sa hăm jên che\h lơ hlôi jing đei [o#h lơ tơ\ rim pơ lei pơ la kon kông kơ apu\ng Krông Pa, de#h char Gia Lai. M^nh lơ\m dôm tơ drong tơm pơm ăn ‘no\h j^ yua đơ\ng kon pơ lei mơ mat vă to\k to\k io\k jên đơ\ng rim an^h mong jên.

Hăm an^h mong jên tơ gu\m tơ pôl lăp asong to\k io\k jên hăm dôm bơ ngai u\nh hnam dơ nu\h hin păng vă je# dơ nu\h hin mă lei jên ku\m tam mă măh vă kon pơ lei tơ mơ\t jên jang sa. Lơ\m kơ plăh ‘no\h, kon pơ lei ư\h kơ gơ\h to\k io\k jên đơ\ng rim an^h mong jên mơ dro sa. 1 păh ‘no\h vă đ^ đăng kon pơ lei ư\h kơ đei hla ar yua te\h ăn rim hơ găt te\h kơ đe sư. Tơ drong nai yua kơ rim an^h mong jên mo dro sa tôch kơ hơ lăh mư\h tơ le\ch jên asong to\k io\k tơ\ tơ ring hơ tăih hơ to\, tơ ring kon pơ lei kon kông, yua kơ te\ch mơ dro kăl kơ jo# hơ len đei io\k yua păng tang găn ư\h kơ pu\n ai.

To\k io\k jên tơ\ ‘ngoăih hăm jên che\h lơ pơm ăn u\nh hnam [ok Ksor Dư jing mơ mat tat

Mơ mat to\k io\k jên đơ\ng an^h mong jên pơm ăn kon pơ lei athei tơ chă tru\h bơ ngai mơ dro sa. ‘Nho\ng Ksor Breng, Bí thư Đoàn hơ dru\h tơ dăm xăh Phú Cần, apu\ng Krông Pa, tơ băt, ‘nâu jing tơ drong hiôk vă bơ ngai mơ dro sa gơ\h [ônh [o\ vă pơ go\ kon pơ lei. Kon pơ lei athei chu io\k dôm kơ so# jên to\k io\k hăm jên che\h lơ ku\m hăm dôm nơ\r pơ go\ nai hai: “Kon pơ lei jang chu\n mir tro\ bơ\ih jing đei hiong răm. An^h te\ch mơ dro, bơ ngai mơ dro sa ‘no\h đe sư ăn 2 păh. Păh mă mônh mư\h bơ\n to\k io\k jên ‘no\h đe sư đ^ io\k jên che\h bơ\ih. Đang kơ ‘no\h ba te\ch tơ mam drăm đơ\ng cho\h jang sa ‘no\h đe sư pơ gơ\ kơ jă dơ\ng, yua kơ ba đ^ to\k io\k đơ\ng đe sư bơ\ih. Tơ dăh ba te\ch tơ\ ‘ngoăih ro\ lăng kơ jă sư to\k [iơ\, mă lei tơ dăh ba te\ch tơ\ ‘ngoăih ‘no\h ba oei hiong hlo\h dơ\ng, yua kơ đe sư gô jo# jên che\h nai ăn kơ ba.”

Tơ\ găh nai, tơ drong to\k io\k jên đơ\ng bơ ngai mơ dro sa hăm jên che\h tôch kơ lơ oei đei tơ drong tơm đơ\ng tơ drong ư\h kơ hlo#h vao đơ\ng kon pơ lei. Đei lơ bơ ngai năm to\k io\k lăp băt akhan, 1triệu hlak jên ‘no\h 30-50 rơ bâu hlak jên 1 khei, mă lei tam mă jo# đei ‘no\h j^ jên che\h 3-5% 1 khei, vă khan 36-60% 1 sơ năm. Tơ dăh pơ yan jang ư\h kơ đei, ư\h kơ kla đei jên che\h, le# ako\m lăp 2 sơ năm, jên che\h tơm hăm jên che\h kon ‘no\h lăp hơ dro# kơ so# jên lơi đ^ hlo\h kơ so# tơm blu\ng a. ‘Nâu jing tơ drong tơm pơm ăn, lơ bơ ngai 1 sơ năm to\k io\k hre mă lei hiong pơ đ^ 10 sơ năm kla jên che\h oei ư\h kơ đ^, tuch luch athei măh te\ch te\h, te\ch hnam kla hre ăn bơ ngai mơ dro sa.  

Tôch kơ hmach, yua đơ\ng đon hlo#h vao oei tam mă ‘lơ\ng, lơ bơ ngai ư\h kơ jo# hơ len đei kơ na năm to\k io\k, [ơ\t lăp to\k io\k hăm kơ so# jên lơ đơ\ng bơ ngai mơ dro sa. Nhen u\nh hnam A Lê Tung, plei Thim, xăh  Phú Cần, apu\ng Krông Pa, găh u\nh hnam dơ nu\h kơ na đei an^h mong jên tơ gu\m ăn to\k io\k 20 triệu hlak jên vă hơ met ming hnam oei. Tơ che\ng vă hơ met đei hnam tơ pl^h hăm jing man hnam kơ na ‘nho\ng Tung to\k io\k đơ\ng me\ [a\, ‘nho\ng o\h  200 triệu, to\k io\k thim đơ\ng bơ ngai mơ dro sa 150 triệu. Hnam pơm t^h ‘lơ\ng, ư\h kơ lei lăi hăm tơ drong ar^h kơ u\nh hnam dơ nu\h hin mă lei kơ plăh âu ‘nhơ\ng bơ ngơ\t kơ kla hre, mă loi ‘no\h j^ kơ so# jên hre kơ bơ ngai mơd ro sa. Hăm jên che\h 3% 1 khei, 1 sơ năm, ‘nho\ng athei hla hlo\h 50 triệu hlak jên. Lơ\m kơ plăh ‘no\h, pơ đ^ io\k yua kơ u\nh hnam lăp răp gô lơ\m 1,4hec tar te\h mir pơ tăm [um [lang, ư\h kơ băt tru\h dang yơ u\nh hnam ‘nho\ng mă hla đ^ hre: “&nh to\k io\k tơ\ thị trấn Phú Túc âu đe\ch. Jên che\h 1 triệu ‘no\h 30 rơ bâu hlak jên 1 khei. &nh mơ mat tat ‘no\h ^nh to\k io\k, kla đei jên che\h dăh ư\h ‘no\h ^nh tam mă băt o#h. &nh ku\m tôch kơ bơ ngơ\t, dang ei ư\h kơ băt jang kiơ vă kla đei hre, băt ‘no\h sơ năm ‘nâu to\k io\k jên lơ de#h. Dang ei klo kăn nhi ư\h kơ băt pơm liơ mă kla đei hre, ư\h kơ băt sơ năm hơ yơ mă kla đ^”.

‘Nho\ng A Lê Tung lơ\m hnam t^h ‘lơ\ng mă lei [e\nh lơ\m tơ drong hre đom

Kiơ\ ch^h jo# đơ\ng Ko\ng an apu\ng Krông Pa, de#h char Gia Lai, lơ\m apu\ng dang ei đei 88 u\nh hnam mơ dro sa ăn kơ hlo\h 3.000 u\nh hnam kon pơ lei to\k io\k hăm kơ so# jên hlo\h 80 ti hlak jên, hăm jên che\h đei [o#h đơ\ng 3 tru\h 5% 1 khei. Đại úy Trần Xuân Hoàng, Pho\ đội trưởng Đội An ninh, Ko\ng an apu\ng Krông Pa, tơ băt, an^h jang hlôi pơ gơ\r dăr hơ len tơ drong tơ mơ\t jên jang ăn to\k io\k hăm dôm u\nh hnam mơ dro sa, phak 1,2 ‘nu bơ ngai, hơ nơ\ng athei rim u\nh hnam mơ dro sa pơ kăp pơm kiơ\ [lep dôm tơ drong hơ găt khôi luơ\t.  

Mă đơ\ng tơ drong “ to\k io\k jên tơ\ ‘ngoăih hăm jên che\h lơ” pơm ăn lơ tơ drong [ơm ư\h kơ ‘lơ\ng găh tơ pôl, mă loi ‘no\h j^ hăm kon pơ lei kon kông, mă lei kiơ\ Đại úy Hoàng, ‘nâu j^ tơ drong to\k io\k kơ d^h kơ na tôch kơ mơ mat sek phak. Vă tang găn tơ drong ‘nâu, trong jang tơm ‘no\h tơ roi tơ băt vă hơ to\k ‘lơ\ng đon hlo\h vao kon pơ lei: “Yua đơ\ng ư\h kơ đei gơ\h to\k io\k jên đơ\ng rim an^h mong jên, ư\h kơ đei jên jang sa ‘no\h kon pơ lei tơ chă tru\h rim tơ ‘ngla tơ mơ\t jên jang ăn to\k io\k vă đei jên jang sa. Kiơ\ đơ\ng dăr hơ len ‘no\h Ko\ng an apu\ng hlôi pơ jing trong tơ le\ch jang tơ drong jang tơ pôl lơ\m tơ ring kon pơ lei kon kông vă tơ roi tơ băt ăn kon pơ lei găh tơ drong răm đơ\ng tơ drong jang ăn to\k io\k jên hăm jên che\h lơ ku\m nhen rim tơ drong hơ găt đơ\ng khôi luơ\t [ơm tru\h tơ drong jang âu vă kon pơ lei ư\h kơ vang năm to\k io\k jên hăm jên che\h lơ dơ\ng.”

To\k io\k jên hăm jên che\h lơ pơ răm jơ\p pơ lei pơ la kơ apu\ng Krông Pa

Tơ drong kon pơ lei kon kông tơ\ rim pơ lei pơ la năm to\k io\k jên đơ\ng bơ ngai mơ dro sa hăm jên che\h lơ tơ\ apu\ng Krông Pa, de#h char Gia Lai hlôi đei [o#h lơ sơ năm. Gơ\h tơ roi, ‘nâu jing tơ drong jang tôch kơ krê hơ mơt hăm rim pơ lei pơ la, pơm ăn kon pơ lei tơ\ tơ ring hơ tăih hơ to\ hơ nat gơ\h klăih đơ\ng dơ nu\h hin yua kơ jên che\h năm to\k io\k lơ de#h hnang. Tơ\ tơ drong nai, tơ drong rim bơ ngai mơ dro sa, an^h mơ dro sa tơ pă ‘no\h j^ te\ch mơ dro jên hu mă lei ‘no\h tam mă đei dôm tơ drong hơ găt vei lăng, pơm ăn đe sư măk ai chă lơi t^h đơ\ng bơ ngai dơ nu\h hin mă ư\h kơ đei pu\ 1 tơ drong pơ kăp hơ yơ.

Công Bắc ch^h

Thuem tơ blơ\