VOV4.Bahnar - An^h jang găh cho\h jang sa de#h char Dak Lak ‘nao pơ tôch sơ năm 2017, yak lơ\m sơ năm 2018 hăm dôm tơ drong hiong dăm kơ tang, yua đơ\ng pơ đ^ hloi tơ drong tơ pl^h hơ yu\h to\ ‘mi kial păng an^h te\ch mơ dro ư\h kơ hiôk pơm ăn. 2 kơ loăi ‘long tơm ‘no\h j^ che\h phe păng tiu ư\h kơ ke\ pơm lăp đei tơ drong hơ me\ng mu\k drăm đơ\ng kon pơ lei, [ơ\t athei tơ jră hăm tơ pl^h ư\h kơ ‘lơ\ng đơ\ng an^h te\ch mơ dro hai, đei hiong kơ tă yua đơ\ng hơ yu\h to\ ‘mi kial tơ pl^h hai. Lơ\m tơ drong ‘no\h, ‘long sa plei Dak Lak to\k bo\k [o#h to\k nhen 1 tơ drong pran ‘nao, vei sơ đơ\ng kơ jă mu\k drăm păng tơ drong lăp hăm hơ yu\h to\ ‘mi kial, ro\ lăng tơ gôp hơ nhăk ăn io\k yua tro\ [lep ăn kơ kon pơ lei jang chu\n mir.  

Nhôn tơ [ơ\p ‘nho\ng Bành Việt Tùng 1 ‘nu kon pơ lei jang chu\n mir tru\h đơ\ng xăh Ea Kpam, apu\ng Cư Mgar lơ\m ‘măng tơ [ơ\p dôm kon pơ lei jang chu\n mir pơ dro\ng hlo\h yua đơ\ng An^h pơ gơ\r jang Tây Nguyên pơ gơ\r tơ\ Dak Lak. Jơ tơ [ơ\p vă tơ roi dôm tơ drong hlo#h vao păng tơ gop trong jang tơ gu\m vă cho\h jang sa Tây Nguyên hơ to\k tơ iung kơ jăp. Pha hăm dôm kon pơ lei jang chu\n mir nai lơ\m groi te\h Dak Lak, ‘nho\ng Tùng ư\h kơ rơ\ih che\h phe dăh mă tiu vă hơ to\k tơ iung mu\k drăm u\nh hnam mă ‘nho\ng rơ\ih ‘long sa plei pơm trong năm ăn u\nh hnam. Đơ\ng ro\ng vă je# 9 sơ năm pơ tăm păng vei lăng, tru\h dang ei u\nh hnam ‘nho\ng hlôi vei đei pơ gar joăt pơ tăm ‘long sa plei hăm te\h xă hlo\h 3 hec tar: ‘no\h đei 500 tơ nơm [ơ rim kơ loăi, vă je# 100 tơ nơm sầu riêng đ^ đăng to\k bo\k ăn phe\ te\ch. Yua đơ\ng lăp hăm hơ yu\h to\ ‘mi kial, te\h tơ\ tơ ring păng vei lăng [lep ki thuơ\t kơ na pơ gar ‘long blu\h jing ‘lơ\ng, ăn io\k yua mu\k drăm lơ. Jo# păh lăp, rim sơ năm đơ\ng ro\ng kơ trư đ^ jên tơ mơ\t jang, pơ gar ‘long sa plei kơ u\nh hnam ‘nho\ng Tùng ăn io\k lơi hlo\h 1,5 ti hlak jên lơ hlo\h 3,5 ‘măng pơ têng hăm pơ tăm che\h phe hơ drol ki.

“Tơ ring te\h tơ\ âu đei băt hơ dăh tôch kơ lăp vă pơ tăm che\h phe, tiu, mă lei ^nh rơ\ih pơ tăm ‘long sa plei. Đơ\ng ro\ng lơ sơ năm, bơ ngơ\t tơ pl^h jing pơ tăm [ơ păng sầu riêng ‘no\h ^nh tôch kơ chhôk hơ iă yua kơ ^nh hlôi jang đei, yua kơ io\k yua mu\k drăm 2 kơ loăi ‘long âu hơ nhăk ăn kơ ^nh t^h hlo\h 3 ‘măng pơ têng hăm pơ tăm che\h phe. Pơ tăm [ơ, sầu riêng gle\h hrat khei ‘năr blu\ng, mư\h tru\h khei ‘năr phe\ te\ch ‘no\h dă [iơ\ jang vei lăng [iơ\ kơ che\h phe păng tiu lơ.”

Hlo\h kơ bu băt đei kơ jă kăp g^t ‘long sa plei to\k bo\k hơ nhăk ăn kơ rim tơ ring tơ\ Dak Lak ‘no\h j^ rim an^h jang mơ dro sa plei ‘long. {ok Trần Minh Hải, Kơ dră vei lăng ko\ng ti tơ mơ\t jên jang hơ dai răt tơ mơ\t te\ch tơ le\ch tơ\ te\h đak đe [ơ Tây Nguyên, apu\ng Krông Pach, tơ roi tơ băt: đơ\ng ro\ng 4 sơ năm pơ jing păng tơ mơ\t lơ\m bơ\ jang, tru\h dang ei, ko\ng ti hlôi jang hơ dai hăm kon pơ lei jang chu\n mir 5 de#h char Tây Nguyên pơ tăm hlo\h 1.000 hec tar [ơ, 80% hơ găt âu hlôi ăn phe\ te\ch. Sơ năm 2017, ko\ng ti te\ch tơ le\ch vă je# 10.000 tấn [ơ rim kơ loăi pơ tru\h ăn an^h te\ch mơ dro lơ\m te\h đak păng 1 puăt te\ch ăn Hồng Kông, Thụy Điển, Trung Quốc, Ả Rập … {ok Trần Minh Hải hơ len lăng, plei ‘long Dak Lak tôch kơ đei yua ‘lơ\ng pơ jei băl, mă loi ‘no\h j^ [ơ, đei hơ me\ng tôch kơ t^h pơ đ^ hloi tơ\ an^h te\ch mơ dro lơ\m te\h đak păng te\ch tơ le\ch ăn te\h đak đe:

“Hơ dro# ‘me\h vă lơ\m te\h đak hrei ‘nâu 1 sơ năm hlôi jing 80.000 tấn păng an^h te\ch mơ dro [ơ dôm sơ năm tru\h tôch kơ hơ me\ng găh an^h răt io\k đei hloi an^h te\ch mơ dro Châu Âu, Trung Đông, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản păng 1,2 te\h đak Đông Nam Á tơ je# Việt Nam răt [ơ tôch kơ ‘lơ\ng”.

Kiơ\ kơ Tiến sĩ Trương Hồng, kơ dră an^h jang khoa ho\k ki thuơ\t cho\h jang bri ‘long Tây Nguyên, tơ ring te\h Dak Lak păng rim de#h char tơ je# đei tôch kơ tơ drong ‘lơ\ng vă hơ to\k tơ iung ‘long sa plei đei kơ jă mu\k drăm lơ, đei bơ ngai răt yua ‘me\h vă.

 “Tơ drong hơ iă tơ\ Tây Nguyên tôch kơ hiôk vă hơ to\k tơ iung rim kơ loăi ‘long sa plei đei kơ jă mu\k drăm lơ nhen: ‘long [ơ, sầu riêng păng 1,2 kơ loăi ‘long đei lom pơ t^h gia nhen kro#i, kam, kuich. Tơ drong ‘lơ\ng ‘no\h j^ te\h păng hơ yu\h to\ ‘mi kial. Te\h tơ\ Tây Nguyên tôch kơ lăp hăm 1.2 kơ loăi ‘long sa plei păng tơ pă hlôi tơ [o#h hơ dăh akhan lơ tơ drong jang pơ tăm kơ loăi ‘long âu hlôi hơ nhăk đei yua mu\k drăm tôch kơ lơ. Nhen [ơ kon pơ lei jang chu\n mir gơ\h io\k đei 1 ti hlak jên 1 hec tar 1 sơ năm, sầu riêng đơ\ng 800 triệu tru\h 1 ti hlak jên 1 hec tar 1 sơ năm. Tơ drong ‘nâu ư\h khan lăp tơ [o#h hơ dăh găh tơ drong khoa ho\k mă găh tơ pă yan âu hloi. 1 tơ drong nai tơ\ tơ ring Tây Nguyên đei 1,2 tơ ring tôch kơ lăp ăn pơ tăm ‘long đei lom pơ t^h gia nhen kro#i, kuich tơ\ Dak Lak đei apu\ng Ea Kar, Ea Sup, Buôn Đôn tôch kơ ‘lơ\ng ư\h kơ pha kiơ hăm rim de#h char pơ mơ\t pơ băh. Tơ\ hơ năp kơnh Tây Nguyên gơ\h hơ to\k tơ iung ‘long sa plei jing tơ drong pran tơm kơ Việt Nam”

Kiơ\ tơ drong to\k đơ\ng kơ jă mu\k drăm io\k đei, hơ găt te\h rim kơ loăi ‘long sa plei tơ\ Dak Lak ku\m to\k tôch kơ hre\nh, hăm dôm j^t rơ bâu hec tar gô yak lơ\m khei ‘năr phe\ te\ch jo# đơ\ng sơ năm 2018. Tơ drong ‘no\h vă khan ‘no\h j^, tơ mam plei ‘long tơ\ Dak Lak gô to\k tôch kơ hre\nh lơ\m 2,3 sơ năm tru\h. Tơ dăh khu\l kơ dră tơ ring păng rim an^h jang mơ dro sa hơ met pơ ‘lơ\ng tơ drong jang te\ch mơ dro, hơ met ‘lơ\ng găh kơ măy kơ mo\k vei lăng đơ\ng ro\ng phe\ io\k, ‘long sa plei gô tơ pă jing 1 tơ mam tơm cho\h jang sa ‘nao kơ Dak Lak ku\m hăm che\h phe, tiu, kơ su...pơ jing đei tơ drong kơ jăp ăn mu\k drăm.

Hương Lý ch^h

Thuem tơ blơ\