VOV4.Bahnar - Apu\ng Sa Thầy, de#h char Kon Tum đei te\h bri nrăh să hlo\h 88 rơ bâu hec tar hăm 4 an^h jang tơ ‘ngla bri/ Dôm sơ năm tơ je# âu gơ nang đơ\ng đei sa yua trong jang tơ gu\m kla jên vei lăng cham char bri, khu\l kơ dră tơ ring păng rim an^h jang tơ ‘ngla bri hơ drin pơ jao hơ găt vei lăng bri ăn u\nh hnam, tơ pôl kon pơ lei oei. Gơ nang đơ\ng no\h tơ drong pơm glăi luơ\t bri ‘long lơ\m apu\ng tơ jur lơ. Ku\m hăm ‘no\h vă tơ gu\m kon pơ lei hơ to\k tơ iung jang sa, khu\l kơ dră tơ ring  păng rim an^h jang tơ ‘ngla bri  hlôi tơ le\ch jang 1,2 tơ drong jang cho\h pơ tăm tơ\ hơ la yơ\p bri pơ kă ăn io\k yua mu\k drăm lơ.

U|nh hnam ‘nho\ng A Rứ oei tơ\ plei Bargok, xăh Sa Sơn đei an^h vei lăng găh cho\h jang sa păng hơ to\k tơ iung tơ ring tơ rang apu\ng Sa Thầy tơ gu\m pơ tăm 2 hec tar Sa Nhân h^m tơ\ tơ ring tơ je# găh Pơ gar bri ‘long te\h đak Chư Mom Ray. Vang jang tơ drong jang âu, ‘ngoăih kơ tơ drong jang đei pơ jao te\h, pơ jao bri, u\nh hnam ‘nho\ng A Rứ oei đei kang [o# pơ tho kơ tă đơ\ng tơ drong chong hơ met ‘nhe\t tru\h trong pơ tăm, vei lăng Sa Nhân:

“An^h vei lăng găh cho\h jang sa tơ gu\m ăn kon pơ lei 1 ‘nu 2hec tar. Pơ tăm plei Sa Nhân [ơ\t khei 6 đe asong hơ dre\ch. Hơ drol chong hơ met ‘nhe\t, sir hơ lu\ng, trong pơ tăm, trong săy pho\ng, trong pru\ih pơ gang ‘nhe\t ako\m pơm rơ go\h”.

‘Long Sa Nhân h^m găh hơ dre\ch rơ ya, ‘no\h j^ kơ loăi ‘long pơ gang đei yua lơ\m Đông y đei kơ jă mu\k drăm tôch kơ lơ. ‘Long pơ tăm sơ năm mă 3 gô ăn io\k te\ch hăm kơ jă an^h te\ch mơ dro hrei ‘nâu đơ\ng  20- 30 rơ bâu hlak jên 1 k^ plei hơ dr^h, 120 rơ bâu hlak jên 1 k^ plei kro. Mă đơ\ng tam mă ăn io\k yua, mă lei ‘long Sa Nhân h^m đei lăng ‘no\h j^ hơ yak năm ‘nao lơ\m tơ drong tơ gu\m kon pơ lei hơ to\k tơ iung jang sa tơ\ hơ la ‘long bri, tơ gop hơ to\k io\k yua. Lăng [o#h đei yua đơ\ng tơ drong jang âu. Dang ei tơ\ xăh Sa Sơn, apu\ng Sa Thầy hlôi đei 10 u\nh hnam kon pơ lei vang pơ tăm, hơ to\k tơ iung ‘long Sa Nhân h^m tơ\ hơ la ‘long bri hăm te\h să 20 hec tar. {ok Trần Văn Định, Pho\ kơ dră an^h vei lăng kon pơ lei xăh Sa Sơn tơ roi tơ băt:

“Vă tơ le\ch jang tơ drong jang ‘no\h apu\ng hlôi bơ ngơ\t tru\h ăn khu\l năm lăng tơ drong jang hrei ‘nâu to\k bo\k bơ\ jang tơ drong jang Sa Nhân h^m tơ\ rim apu\ng de#h char tơ je#. Hăm tơ ring nhôn hlôi băt hơ dăh akhan mư\h tơ le\ch jang tơ drong jang ‘me\h lơ dăh to\ se\t ‘no\h bơ\n ku\m athei đei pơ tôch hơ dăh. Nhôn năm tơ\ no\h pơ gơ\r hôp kon pơ lei băt hơ dăh rơ\ih kon pơ lei. Đe sư athei đei đon mă hơ drin tơ năp, đe sư athei hơ drin jang vă kơ bơ\n tơ le\ch jang tơ drong jang âu ‘no\h mă io\k đei jơ nei. Lơ\m kơ plăh tơ le\ch jang ‘no\h tru\h dang âu pơ ma atu\m nhôn [o#h ‘no\h kon pơ lei đei chhôk hơ iă ‘lơ\ng vang jang tơ drong jang”.

Kiơ\ kơ [ok Nguyễn Hữu Thạnh, Pho\ kơ dră an^h vei lăng kon pơ lei apu\ng Sa Thầy, tơ ring hlôi che\ng hơ met tơ ring pơ tăm ‘long pơ gang đơ\ng dang tru\h sơ năm 2030. Lơ\m no\h hơ dro# te\h pơ tăm ‘long Sa Nhân h^m ‘no\h j^ 100 hec tar găh lơ tơ\ hơ la ‘long bri găh rim xăh tơ je# tơ ring pơ gar bri ‘long te\h đak Chư Mom Ray. ‘Ngoăih kơ ‘no\h gô pơ tăm păng hơ to\k tơ iung dôm kơ loăi ‘long nhen gấc, kơ mưt, rơ ya păng ba kích vă hơ to\k io\k yua ăn kon pơ lei. {ơ\t măt, apu\ng gô ako\m tơ gu\m kon pơ lei pơ tăm, hơ to\k tơ iung 20 hac tar te\h ‘long Sa Nhân h^m. Mư\h đei jơ nei gô pơ\ih să tơ drong jang tơ\ rim xăh vă kon pơ lei hơ to\k tơ iung mu\k drăm kơ jăp.

Ku\m hăm tơ drong jang pơ tăm Sa Nhân h^m yua đơ\ng khu\l kơ dră apu\ng Sa Thầy tơ le\ch jang, hơ drol ‘no\h lơ\m sơ năm sơ\ đei tơ drong tơ gu\m đơ\ng An^h pơ tho tơ [o#h kơ jăp vei lăng tơ mam drăm păng hơ to\k tơ iung jo\h ayo\ tơ pôl Đông Nam Á, kon pơ lei plei K’bay, xăh Hơ Moong, apu\ng Sa Thầy ku\m hlôi pơ tăm kơ loăi ‘long âu hăm hơ găt 3 hec tar. Kiơ\ yan âu ăn [o#h ‘long blu\h jing ‘lơ\ng, tơ che\ng hơ drol tru\h sơ năm 2018 gô ăn io\k yua. {ok Đào Xuân Thủy, Pho\ kơ dră vei lăng pơ gar bri ‘long te\h đak Chư Mom Ray akhan, tơ drong pơ tăm ‘long Sa Nhân h^m tơ\ hơ la ‘long bri hơ nhăk ăn đei yua lơ:  

“Nhôn lăng ‘nâu j^ tơ drong jang lăp, [lep. Nhôn jang hơ dai tôch kơ jăp vă jang kiơ\ tơ drong jang ‘nâu. Găh tơ drong jang đơ\ng pơ gar ‘no\h tơ gu\m an^h vă kon pơ lei jang kiơ\. Mă 2, nhôn tơ gu\m jang blu\ng a vă hơ met ‘nhe\t, ăn ‘nho\ng o\h năm dăr hơ len, pơ tho găh trong k^ thuơ\t, hơ met ‘nhe\t, pơ tăm păng vei lăng. Găh đunh đai pơ gar gô tơ gu\m jên vei lăng bri rim sơ năm ăn kơ kon pơ lei vă hơ nhăk ăn io\k yua lơ hlo\h. Găh đunh đai ‘no\h nhôn hlôi pơ ma dơ nu\h hăm kơ dră An^h vei lăng kon pơ lei apu\ng, yua kơ te\h bri tơ iung ming bri brăh đơ\ng pơ gar je# hăm tơ pôl oei tôch kơ lơ. Kơ na găh tơ drong te\h bri vă kơ jang kiơ\ rim tơ drong jang âu ‘no\h nhôn oei đei păng nhôn gô hơ nơ\ng jang hơ dai kơ jăp ku\m hăm apu\ng vă kơ nhôn hơ met ăn rim an^h tơ dăh đei ‘me\h vă đơ\ng tơ pôl”.  

Ku\m hăm trong jang tơ gu\m pơ jao te\h, pơ jao bri păng pơ jao vei lăng bri ăn u\nh hnam, tơ pôl kon pơ lei oei, tơ drong khu\l kơ dră apu\ng Sa Thầy păng rim an^h jang tơ ‘ngla bri tơ\ tơ ring âu tơ gu\m kon pơ lei hơ to\k tơ iung tơ drong jang pơ tăm Sa Nhân h^m tơ\ hơ la ‘long bri gô tơ gop hơ to\k đon hlo#h vao đơ\ng kon pơ lei lơ\m tơ drong jang vei lăng bri.  

Khoa Điềm ch^h

Thuem tơ blơ\