VOV4.Bahnar - Hăm bơngai Bahnar oei tơ\ Tây Nguyên, mă loi ‘no\h j^ tơ ring te\h Chư Păh, de#h char Gia Lai, rông ư\h khan lăp ‘no\h j^ hnam atu\m ăn rim ho\k hôp tơ pôl, mă oei jing tơ [o#h ăn đơ\ng jơ hngơ\m pran, tơ drong 1 jơ hngơ\m đon păng tơ drong hơ mrăh hơ lăng đơ\ng kon pơ lei kon kông. Kơ l^h thoi no\h đơ\ng ro\ng 2 sơ năm jo# đơ\ng [ơ\t rông so đei u\nh sa pơ go\h, kon pơ lei Plei Kon Sơ Lal, xăh Hà Tây hlôi 1 jơ hngơ\m đon pơm 1 pôm rông ‘nao ‘lơ\ng hơ iă kiơ\ thoi so kơ rông Bahnar. M^nh ‘măng dơ\ng bơ ngai Plei Kon Sơ Lal ăn [o#h dơ\ng jơ hngơ\m pran tơ pôl, tơ drong 1 jơ hngơ\m đon t^h tên hlôi pơm ăn đe sư pơm đei dôm tơ drong hơ iă g^t kăl. Tơ drong chơt hơ iă lơ\m rông ‘nao roi đei hơ to\k băt dôm yơ ‘măng lơ\m dôm năr pơ yan pu\ih mak kơ sơ năm 2018.

 Kon pơ lei Kon Sơ Lal lai yơ ku\m [lo\k găh rông so. Hăm dôm tơ drong ‘lơ\ng hơ dro# tơ [o#h jơ hngơ\m pran tơ pôl păng tơ drong pơ dro\ng đei [o#h đơ\ng kon pơ lei lơ\m pơ lei. Kơ l^h thoi no\h, đơ\ng ro\ng io\k đei tơ drong drơ\ng nơ\r đơ\ng khu\l kơ dră tơ ring, kră pơ lei [ok Sôn klăih song ăn kră mơ lo#h, hơ dru\h tơ dăm athei hơ met ăn tôm ‘long, tơ lak, kram, ‘lao, gia vă pơm rông.

‘Long đei io\k bro\k đei tong hơ len tôm 2 sơ năm tơ\ hơ la dơ nâu mong đak lơ v^ vă hoei kơ mot sa. Gia athei đei sơ\k hre\ng tơ\ to\ vă kơ ‘lơ\ng. 1 gie\ng kon pơ lei lơ\m pơ lei lăp pơm 3 năr, vă hoei kơ [ơm kơ ne# tru\h tơ drong cho\h jang sa đơ\ng kon pơ lei. Lơ\m dôm năr pơm rông, 1 hnam athei ăn to\ se\t hlo\h 2 ‘nu vang jang. Kon pơ lei Plei Kon Sơ Lal hơ găt hăm d^h băl thoi no\h, mă lei bu bu ku\m ‘me\h tơ gop jơ hngơ\m. Yua kơ đe sư lăng ‘nâu j^ hnam kơ d^h, ba đei pơ nam ‘no\h hnam mă kơ jă ‘lơ\ng.

Kră pơ [ok Sôn pơ ma: “Rông âu kăl lơ ‘long, kơ na ^nh klăih song dro\ nglo io\k ‘long păng io\k thim 5 to\ pơ le, 2 to\ hre, dro\ kăn 10 hơ cho# gia. 1 gie\ng nhôn pơm 3 năr, klăih song tô trơng păng pơm hla ar h^h măt bơngai lơ\m gru\p vă vei lăng vă kơ [ônh. Pơ đ^ pơ lei no\ng jang thoi no\h dang 1 khei 1 puăt ‘no\h đang rông.

Đơ\ng ro\ng vă je# 2 sơ năm hơ met ăn, khei 4/2017, hăm hla ar chhơ\ đei ch^h io\k đơ\ng đon [lo\k đơ\ng [ok Sôn, rông đei pơ tơm pơm hăm kơ jung 23 mét, să hlo\h 12 mét păng kơ jung tru\h 20 mét. Drơ\h rông kơ jung 2 met. Hăm să lơ lo\h, rông au gơ\h chă pơre\ng kơ hre\ng ge tơdrô păng  dang 600 ‘nu bơngai oe\i lơ\m au păng tơ\ Tây Nguyên tơnap mă đe\i rông t^h să nhen rông pơlei Kon Sơ Lal au. Tơdrong kăl hlo\h dơ\ng ‘no\h, rông au đe\i pơm hăm ‘long pơle hre tơlak ngăl. Ako\p 12 to\ jrăng t^h 2 ‘nu koăr ‘long hơ lie\ng kơna kơmot ư\h kơ gơ\h vă koer sa. Drơ\h rông lơ\k hăm tơ\r hlôi tong pơ ‘ngơ\m lơ\m đak đ^ 2 sơnăm.

Rông Kon Sơl Lal je\i nhen rim rông kon pơlei bơngai Bahnar bơ\n sơ\, pơbu\ng kơ jung tơ ‘mlơ\k, tơbăt hơdăh găh tơdrong pran kơtang ke\ tơ jră tang găn hăm to ‘mi kial. Hăm tơ iung pơ jing lơ lo\h, lơ\m pơyan tơngie\t hăp tơno\, lơ\m pơyan to\ phang hăp rơngơp păng jing tơdrong tơgoăt tơgoăl d^h băl kơ jăp kơ kon pơlei pơla. ‘Nho\ng Hyum, kon pơlei kơ pơlei Kon Sơ Lal tơbăt, lơ\m jơ ‘năr jang kăl, kon pơlei [u\h sa kơpô, rơmo vă chơt hơ iă ăn rim răih bơngai pran jăng grăng akau, ư\h kơ đe\i tơdrong kiơ.

‘Nho\ng Hyum pơma: “Lơ\m pơm rông ‘no\h đe\i jang tôch hrat hr^n, hơmơt tơt nhen chă hơtơ\m gia, pơlăp ‘long. Mư\h chă hơtơ\m đang gia ‘no\h pơgơ\r et sa, ko\h rơmo, tôn ch^ng chêng vă hiôk chơt ăn rim bơngai hoe\i đe\i tơdrong au to.”

Hăm bơngai Bahnar, rông ‘no\h jing tơdrong kăl hlo\h lơ\m tơdrong oe\i sa, kơ\m kang kơnang gie\ng adoi tơbăt ăn jơhngơ\m pran, jơhngơ\m đon tơgoăt tơgoăl kơ kon pơlei. Sơ\, rông jing an^h mong răk khêl đao păng đe tơdăm tep tơ\ gơmăng, kơchăng hli đe\i tơdrong au to kơ pơlei. Hre\i au, mă đơ\ng tơdrong au hlôi đe\i hu\t [iơ\ hăm đe\i tơ iung pơ jing rông man, pơbu\ng kem. Mă le\i, đe tơdăm pơlei Kon Sơ Lal oe\i ve\i kơ jăp tơdrong joăt joe au. Tơdrong mă ‘no\h, atu\m hăm hơdrin tơ iung pơ jing rông kiơ\ rok kră sơ\, mă [o#h hơdăh bơngai Bahnar oe\i tơ\ Kon Sơ Lal đe\i jơhngơ\m đon ve\i răk tơ [a\k mong tôch kơtang.

Ma Yaih, kang [o# ve\i lăng Jo\h ayo\ kơdo\ soang tơring Ha Tây tơbăt: “Bơngai Bahnar nhôn pơgơ\r et sa au to tơ\ rông ngăl. Kơ yuơ lơ lo\h kơna lơ\m pơlei kăl đe\i rông t^h, kon pơlei lơ\m P’lei Kon Sơ Lal măh hop ako\m, lơ ư\h kơ ‘me\h pơm rông pơbu\ng kem, tơnăr man mă le\i ‘me\h vă pơm rông hăm ‘long nhen sơ\. Kơ yuơ lơ lo\h, kră pơlei hăm kon pơlei vang kơru\n đ^ jơhngơ\m pơm rông au vă chă hop ako\m, pơchơt pơ hiơ\ ‘lơ\ng hơ iă hlo\h. Rông au ‘no\h rông tơgoăt tơgoăl m^nyh [ơ\r đon”.

Têt au, vă je# 600 u\nh hnam bơngai Bahnar tơ\ Kon Sơ Lal chơt hơ iă hăm ge tơdrô, jo\h asoang lơ\m rông t^h kơ jung tơ ‘mlơ\k to\k bo\k bri kông vă hơpơi ăn sơnăm ‘nao pran jăng grăng akau, ph^ tơto\ dơno\ ‘lơ\ng dơ\ng kơ jăp. 

Bơngai ch^h: Nguyễn Thảo

Tơblơ\ nơ\r: Amazưt