Lơ\m je# 1.000 hơdre\ch ‘long đei yua vă pơm pơgang tơ\ tơring Tây Nguyên, noh tơ\ dêh char Kon Tum đei truh 853 hơdre\ch mă hơdăh hloh noh Sâm Ngọc Linh, ‘nhe\t nhung, Trọng lâu, Bách hợp, Đảng sâm… mă kăl noh đei 35 hơdre\ch pơkăp lơ\m tơm pơgang athei vei hơlen tơ\ Việt Nam. Hăm pơkăp kho\m mă pơjing hơnăn, te\ch tơle\ch ‘long pơm pơgang tơguăt hăm pơm tơle\ch pơgang, te\ch tơle\ch pơgang kiơ\ kơjă kăp g^t hơ ‘nhăk Kon Tum jing tơring đei ‘long pơm pơgang dơnơm kơ tơring păng ja#p teh đak, dêh char Kon Tum oei đei hơyak jang hơdăh vă che\p vei đei mu\k drăm kăp g^t âu.

Đunh kơ âu 4 xơnăm, Jơnu\m jang atu\m pơtăm sâm Ngọc Linh kơ 220 unh hnam kon pơlei tơ\ xăh Măng Ri, apu\ng Tu Mơ Rông hăm Anih jang găh Sâm Ngọc Linh Kon Tum đei tơ iun gpơjing. ‘Nho\ng A Chen, oei tơ\ pơlei Chung Tam, minh lơ\m dôm bơngai mă blu\ng vang pơtăm sâm hăm anih jang âu, mă tam đei tơmam io\k yua, cho\ng mă mu\k drăm unh hnam hlôi đei tơplih hơdăh. ‘Nho\ng A Chen ăn tơbăt:  “Unh hnam inh pơtăm đei 200 truh 300 tơm sâm. Anih jang găh  sâm Ngọc Linh Kon Tum axong bơngai vei hơlen măng năr, vă vei xơđơ\ng tơdrong jang. Tơgu\m ăn kon pơlei hơto\k io\k yua minh khei đơ\ng 2 triu 500 rơbâu hlak jên truh 3 triu 500 rơbâu hlak jên. Minh xơnăm Anih jang axong ăn ‘nho\ng oh pơm jang minh ‘nu 100 tơm vă hơto\k io\k yua ăn kon pơlei”.

Mưh nhen tơ\ apu\ng Tu Mơ Rông, tơdrong pơtăm sâm Ngọc Linh oei đei jơnei gơnơm đei tơdrong jang hadoi đơ\ng duanh ngie#p păng kon pơlei, noh tơ\ apu\ng Kon Plông hơgăt ‘long pơm pơgang hơto\k tenh gơnơm đơ\ng xơnong jang kơ jơnu\m pơgơ\r tơring atu\m hăm anih jang kơpal. Atu\m hăm tơdrong hơlen, pơkăp hloh 600 ha bri vă vei răk, io\k yua dôm hơdre\ch ‘long pơm pơgang kiơ\ pơkăp kơjăp xơđơ\ng, apu\ng Kon Plông hlôi đei trong jang hơdăh vă tơgu\m kon pơlei pơtăm 100ha ‘long pơm pơgang lơ\m xơnăm âu. {ok Nguyễn Văn Lân, Kơdră Anih vei lăng kon pơlei apu\ng Kon Plông ăn tơbăt:“Mă blu\ng nhôn pơjing trong jang hăm pơkăp athei đei teh. Mă 2 noh pơkăp găh kon pơlei đei hơdre\ch, noh jing tơdrong kăl. Apu\ng pơm trong hiôk vă kon pơlei đei hơdre\ch pơtăm hăm lơ trong jang hơvơn jên kiơ\ dôm tơdrong pơkăp jang kơ teh đak mă đei Jơnu\m pơgơ\r teh đak axong tơgu\m ăn kon pơlei. Hăm kơxo# jên noh vă kon pơlei đi tơm hơdre\ch chă pơtăm. Dang ei kon pơlei drơ\ng nơ\r păng hăt hot vang jang”.

Gơnơm đei pơkăp jang, tơgu\m hơdăh, dôm xơnăm kơ âu hơgăt ‘long pơm pơgang tơ\ Kon Tum hlôi ato\k lơ păng ‘long pơm pơgang roid dei pơtăm lơ hloh lơ\m pơgar hnam, teh mir kơ kon pơlei. Ja#p dêh char dang ei hlôi pơtăm đi hloh 315ha Sâm Ngọc Linh atu\m hăm dôm j^t ha Đảng sâm, Lan kim tuyến, Đương quy, Ngũ vị tử ‘nâu nai hia. Păng vă kon pơlei kh^n vang jang, pơih xă hơgăt teh pơtăm ‘long pơm pơgang, tơdrong vei xơđơ\ng te\cht ơle\ch tơmam drăm đei xơkơ\t mă blu\ng. {ok A Ming, Kơdră Anih vei lăng kon pơlei xăh Măng Cành, apu\ng Kon Plông ăn tơbăt, âu jing tơdrong tơm tơgu\m ăn xăh hiôk hian hloh lơ\m tơdrong hơvơn kon pơlei pơtăm 25ha ‘long pơm pơgang lơ\m xơnăm âu: “Xăh dơ\ng tang bơ\ jang hăm doanh ngie#p vă te\ch răt tơmam pơtăm đei noh kon pơlei xơđơ\ng jơhngơ\m lơ\m pơtăm ‘long pơm pơgang. Lơ unh hnam kon pơlei chih măt tơplih đơ\ng hơdre\ch ‘long pơtăm nai vă pơtăm ‘long pơm pơgang nhen đương quy, sâm dây, kơmưt brê păng pro tơlei (cà dây leo)”.

Hăm pơkăp kho\m mă pơjing hơnăn tơmam drăm pơgang hla ‘long tơguăt hăm pơm tơle\ch păng te\ch kiơ\ kơjă pơkăp, dêh char Kon Tum oei hăt hot pơih xă tơring pơtăm kiơ\ lơ trong jang, nhen pơjing pơgar ơng rei, pơgar tơ\ hnam, tơ\ hơla bri. Dêh char duh pơjing Anih hơlen păng Hơto\k choh jang xa kiơ\ trong ‘nao. Tơdrong đei jơnei kơ anih jang âu duh nhen Anih jang hơlen yua tơdrong rơgei Khoa ho\k păng Trong jang ‘nao kơ tơring lơ\m ơng hơdre\ch tơm Lan kim tuyến, Đảng sâm păng minh [ar ‘long pơm pơgang nai hăm tơdrong ke\ axong kơ hre\ng rơbâu tơm tơđăh rim xơnăm oei ăn [ôh hơyak nơnăm kơjăp kơ dêh char lơ\m tơdrong hơto\k ‘long pơtăm pơm pơgang. Tơroi kơ tơdrong đei jơnei lơ\m rei ơng tơđăh tơm Lan kim tuyến, [ok Phạm Thanh, Pho\ kơdră Jơnu\m pơgơ\r choh jang xa kiơ\ trong ‘nao ăn tơbăt:“Nhôn hlôi tơle\ch hơlen păng đei jơnei tơnăp. Lơ\m noh tơdrong giơ\ng pran noh tro\ [lep. Mă 2 noh đei jơnei găh mu\k drăm lơ\m hơgăt teh pơkăp jang tih tên tơpă. Hơdăh noh pơtăm pơhlom 300 truh 400 tơm lơ\m minh mét vuông noh đei yua pơhlom 3kg dăh mă kơpal kơ 3kg. Kơjă te\ch dang ei noh pơhlom 1 triu 500 rơbâu hlak jên minh k^ hơdrih noh đei yua lơ găh mu\k drăm ăn kon pơlei”.

Vă đei jơnei kiơ\ tơchơ\t jing tơring pơtăm ‘long pơm pơgang dơnơm, dêh char Kon Tum xơkơ\t athei pơjing hơnăn tơmam tơguăt hăm pơm tơle\ch te\ch tơmam kiơ\ kơjă pơkăp păng pơjing mir pơtăm tih xă. Atu\m hăm noh, lơ trong jang găh kih thuơ\t, pơgơ\r jang, vei hơlen choh jang, pơtho; te\ch răt, pơm tơle\ch tơmam drăm; trong jang, pơkăp axong jang, tơgu\m... duh đei tơle\ch jang hrơ\p minh ‘măng. Tơ\ anăp, tơ\ 2 apu\ng Tu Mơ Rông, Đăk Glei, dêh char Kon Tum đei jơnei nhen xơkơ\t truh xơnăm 2020 vei răk, pơih xă đei 1.000ha Sâm Ngọc Linh păng 300ha ‘long pơm pơgang tơ\ tơring noh Đảng sâm, Đương quy păng Lan kim tuyến.

Tơblơ\: Lan