{ai 1: ĐAK HƠBÔNG TO|K BO|K PƠYAN PHANG

VOV4.Bahnar - Chă sir kôch io\k chuơ\h glăi tơ je# au hlôi jing tơdrong đe\i kon pơlei lăng kơtang, mă kăl lăp đơ\ng ro\ng Khu\l Kơdră Te\h đak pơro# athe\i rim dêh char, pơlei tơm iung jang kơtang tang găn tơdrong chă kôch io\k chuơ\h glăi, pơtôch tơdrong ăn asong chă kôch hơmet rim thoong đak kroong. Mă le\i, tơ\ rim dêh char Tây Nguyên tơdrong chă kôch io\k chuơ\h oe\i hơnơ\ng pơm hơl^h lơ j^h đak kroong, pơm ăn lơ gơng hư răm kơtang, lơ kon pơlei roi năr roi hiong răm lơ te\h cho\h jang sa. Lơ\m mă no\h, rim dêh char nhen le\ ư\h kơ pơm kiơ\ [lep rim tơdrong tơchơ\t đơ\ng khôi luơ\t, ư\h kơ đe\i trong bơ\ jang kơtang hăm tơdrong au. Rim [ai ch^h: “Tây Nguyên-Kơyuơ kă kiơ đak kroong hơl^h, chuơ\h păr” tơroi tơbăt tơdrong hơl^h kơtang tơ\ rim đak kroong găh 2 dêh char Dak Lăk păng Dak Nông.

Hlôi hlo\h 2 khe\i pă đe\i hiă m^nh kơto\h đak ‘mi, mă le\i Krông Knô, jăl sơlam [ar păh tơring Nâm NĐir, apu\ng Krông Nô (Dak Nông) hăm tơring Ea Rbin, apu\ng Lăk, dêh char Dak Lăk đak kơmơ\k, kơso\k ‘nhơ ‘nhoeng nhen le\ vă đe\i đak hơbông kơtang. Dôm dơnơm ‘long pơ o\ t^h, dôm dơnơm pơle jing hklơ hlư\ păk ke\t keng lơ\m đak kroong. Hơdrơ\k hăm tơdrong joăt păh hơl^h, păh dơ\k klơ\p, đak kroong au to\k bo\k hơl^h [ar păh j^h, đe\i an^h hơl^h atăih tru\h vă je# m^nh kây so#. ‘Nho\ng Lý Văn Tâm, thôn Quảng Hòa, tơring Nâm N’Đir tơbăt, lăp đơ\ng năr blu\ng sơnăm tru\h dang e\i, u\nh hnam hlôi hiong 500 m­­² te\h pơgar păng pơm tơdrong au ‘no\h dôm duk chuơ\h to\k bo\k re gơ gring tơ\ đak kroong to.

‘Nho\ng Lý Văn Tâmtơbăt: “Hyup io\k chuơ\h kơna hăp hơl^h đ^ lơ lo\h văi. Roi năr hyup roi jru\ kơna pơm ăn vă je# hơl^h hloi. Lơ\m m^nh năr dang đơ\ng 30 tru\h 40 tong. Tơdăh te\h đak ư\h kơ iung jang kơ hret le\i kon pơlei pă đe\i te\h chă jang sa ôh.”

Kiơ\ đơ\ng Dơno\ an^h ve\i lăng cham char dêh char Dak Lăk hăm Dak Nông, tơ\ đak kroong sơlam [ar dêh char đe\i 10 an^h mơdro sa tơm jang sir io\k chuơ\h đe\i asong jang. Lơ\m hla bơar ăn asong jang xơkơ\t hơdăh, rim an^h ư\h kơ gơ\h chă hyup kôch io\k hơlơ\k hơle, chă kôch io\k tơ je# j^h păng kôch io\k jru\ dêh hnang. An^h ve\i lăng Cham char [ar dêh char je\i hlôi hơtơ\p kơ [ang ư\h kơ ăn chă kôch io\k chuơh dôm an^h kăl vă ve\h ver hơl^h să. Mă le\i, tơchơ\t au nhen le\ ư\h kơ pơm kiơ\. {ok Hoàng Xuân Vẽ, oe\i tơ\ th^ trân Buôn Trâp, apu\ng Krông Ana, dêh char Dak Lak, rim năr chă văh dăng hơnhoăl rôp ka tơ\ đak kroong Krông Knô, adoi bơngai ba nhôn yak kiơ\ đak kroong au, tơbăt, Hyup io\k chuơ\h pơm ăn j^h đak kroong hơl^h hlôi đe\i đơ\ng lơ sơnăm bơih, păng oe\i hơnơ\ng đe\ch. Tơdăh dôm sơnăm hơdrol, đ^ đăng duk chuơ\h ako\m tơ\ jăl thoong đak kroong sơlam [ar păh tơring Bình Hòa (Dak Lak) păng tơring Buôn Choah (Dak Nông), pơm ăn vă je# kơ hre\ng hektar te\h tơring au hiong dong, ‘no\h dang e\i to\k bo\k ako\m kơtang tơ\ tơring sơlam [ar păh tơring Nâm N’Đir hăm tơring Ea Rbin, pơm ăn [ar păh j^h đak kroong hơl^h kơtang.

{ok Hoàng Xuân Vẽ pơma: “Ư|h kơbăt tơngla hyup io\k chuơ\h ‘no\h hlôi răt te\h kon pơlei dăh mă ư\h ‘noh ^nh ư\h kơbăt. Mă le\i tơdrong te\h [ar păh j^h đak kroong au hơl^h tôch kơtang tơ\ thoong đak kroong au. Krông Knô au đe chă hyup io\k chuơ\h đơ\ng 4 jơ pơgê tru\h 4 jơ kơsơ\. ‘Măng mă blu\ng đe sư chă io\k lơ\m to\k bo\k đak kroong mư\h to\k bo\k đak kroong lăp pă dơ\k ‘no\h đe sư io\k tơ\ j^h. Dang e\i oe\i hơnơ\ng lơ lo\h, [ơ\t yơ đe\i chuơ\h ‘no\h đe hăp io\k. Kon pơlei pơma tang găn ră mă le\i ke\ đơ\ng yơ”.

Tơdrong lơ lau je\i [o#h ke\t keng tơ\ thoong đak kroong t^h ie\ kơ dêh char Dak Lăk nhen đak kroong Krông Pách, Krông Ana. Chă lăng hla kak ve# t^nh gô [o#h, tơ\ yơ [ơk ăn hla bơar ăn asong kôch io\k chuơ\h ‘no\h tơ\ no\h rim đak kroong răm kơtang pă đe\i nhen so. Mư\h jur năm tơ\ tơring, mă tơ\ yơ đe\i an^h mơdro sa tơm sir io\k chuơ\h đe\i jang, je\i [o#h tơdrong kon pơlei hiong te\h dăh mă măh te\ch ăn te\h, te\ch pơgar hnam ăn an^h mơdro sa tơm au hloi.

‘Nho\ng Bùi Văn Lương oe\i tơ\ thôn 3, tơring Ea Ô, apu\ng Ea Kar, dêh char Dak Lăk tơbăt:“Đe chă hyup io\k đơ\ng lơ sơnăm bơih, mă le\i đơ\ng sơnăm sơ\ tru\h dang e\i ‘no\h kơtang hlo\h. Đơ\ng ro\ng ‘no\h ‘mi kial hơbông ‘no\h chu\n na, mir pơgar hơl^h tôch kơ lơ. Đe hyup io\k lơ lo\h đe\i u\nh hnam drơ\ng d^h băl ăn hyup io\k, đe\i u\nh hnam răm đe hyup io\k je\i hiong chu\n na, pơgar hnam lơ lo\h đe\ch bơih. Mă le\i găh lơ đe drơ\ng ăn d^h băl”.

{ok Vi Văn Thành, Kơdră thôn 1, tơring Buôn Choah, apu\ng Krông Nô (Dak Nông), tơtok:“ Hơdro# pơlei au hlôi đe\i 12 u\nh hnam măh te\ch te\h ăn rim duk hyup chuơ\h. Ư|h kơte\ch, đe hăp hyup io\k. Hyup io\k tru\h dang yơ đak ro tru\h dang no\h, te\h hơl^h tru\h dang no\h. Nhen găh ro\ng hnam nhôn to, đe hăp te\ch lăp 11 tr^u hlak jên lơ\m 1 sao, lơ\m mă kơ jă te\ch chu\n pơgar ‘noh 30 tr^u hlak jên. Păh duk hyup io\k chuơ\h hăp akhan: dang e\i io\k jên ‘no\h oe\i đe\i sa hơla, tơdăh ư\h kơ io\k jên tru\h po đơ\ng ro\ng đe\i đăi yă kiơ, kơna io\k jên đe\ch bơih. Ba ke\ pơm yă kiơ, lăp hơlêm hăp đe\ch, hăp ư\h kơ ve\h ‘no\h e\nh jơhngơ\m đe\ch bơih dăh ư\h vă pơm kiơ dơ\ng”.

Lơ\m mă kon pơlei er^h sa, jang sa tơter đak krông sơkơ\t hơdăh akhan, rim an^h jang sir io\k chuơ\h pơm hiong răm t^h tên ăn tơdrong er^h sa, jang sa iơ đe sư ‘no\h rim an^h bơ\ jang ve\i lăng găh au kơ rim dêh char Tây Nguyên tă chă pơma tơpu\ lơ tơdrong vă akhan: Tơnap mă tơpu\ yoch pơ đ^ tơ\ rim duk sir io\k chuơ\h, kơ yuơ ‘mi hơbu\t hơbông tơdrong tơm pơm ăn te\h hơl^h tơ\ rim đak kroong, pơm ăn gơng tơdru\t jơ\ng. Hăm tơdrong lăng ư\h kơ jăp đơ\ng an^h bơ\ jang ve\i lăng, rim đak kroong oe\i hơnơ\ng hơl^h, kon pơlei oe\i hơnơ\ng hiong te\h, cham char oe\i hơnơ\ng phă pơra\m.

Bơngai ch^h: Đình Tuấn

Tơblơ\ nơ\r: Amazư\t