VOV4.Bahnar - Lăp đơ\ng ro\ng dôm năr sa Têt Nguyên đán Mậu Tuất chơt hơ iă ‘nă hal, kon pơlei rim tơring Tây Nguyên hlôi năm iung cho\h jang sa, jang dôm tơdrong jang pơpro\ tơmơ\t jên jang ato\k tơ iung mu\k drăm, vă sơng kơku\h sơnăm ‘nao đe\i lơ tơdrong pu\n ai, đe\i lơ tơdrong jơne\i hlo\h dơ\ng.

► Lơ\m dôm năr blu\ng pơ yan pu\ih mak ‘nao, lơ tơ ring kơ de#h char Kon Tum hlôi chơt hơ iă năm cho\h jang bơ\ih. Tơ\ xăh hơ tăih hơ to\ Đăk Pxi, apu\ng Đăk Hà, hlo\h 700 u\nh hnam kon kông Sêđăng vang jur tơ\ chu\n kôch hơ met hơ bong thong đak, hơ met ming 4 dơ nâu mong đak tơ\ rim pơ lei: Kon Kơ La, Kon Pao, Long Đuân, Đăk K’roong păng Kon Pao. Lơ\m dôm jăl trong năm tơ\ chu\n na kơ pơ lei păng năm tơ\ an^h jang sa, kon pơ lei ku\m ako\m tu\h [ê to\ng thim 1,2 jăl trong păng hơ met ming dôm an^h hư răm. Yă Y Dim, Pho\ kơ dră An^h vei lăng kon pơ lei xăh Đăk Pxi, tơ roi tơ băt găh tơ drong chơt hơ iă năm cho\h jang blu\ng sơ năm tơ\ tơ ring: “Âu ki, tơ drong sơng Têt tơ\ xăh nhôn tôch kơ chơt hơ iă, 1 jơ hngơ\m đon, sơ đơ\ng. Tơ ring hlôi pơ gơ\r ăn kon pơ lei đei sa Têt tơ no\ hiôk, ư\h kơ đei [o#h sar bar kiơ. Năr ‘nâu lơ\m xăh pơ tơm iung năm cho\h jang sa, kon pơ lei tơ\ rim pơ lei bu bu ku\m chhôk hơ iă vang pơm trong nơ năm, kôch hơ met hơ bong thong đak, sir hơ bong đak hơ met ăn đak ăn kơ dơ chu\n na, kon pơ lei tơ\ rim pơ lei nai ‘no\h ako\m cho\h rơ uơ vă tơ gu\m rei pơ tăm, ku\m đei 1,2 kon pơ lei năm tơ\ mir ro# [um [lang... Iung jang blu\ng sơ năm ‘nâu kon pơ lei tôch kơ chhôk hơ iă, đ^ đăng rim pơ lei adoi vang jang tôm, jang tơ drong jang tôch kơ pơ nam, hơ drin. Hơ me\ng sơ năm ‘nao âu kon pơ lei lơ\m xăh gô jang sa hơ to\k tơ iung, ph^ tơ no\ hlo\h kơ sơ năm âu ki.” 

► Atu\m hăm kon pơlei lơ\m te\h đak, m^h ma duch nă kon pơlei bơngai Bahnar oe\i tơ\ pơlei Kon Brung, tơring A Yun, apu\ng Mang Yang to\k bo\k yak mơ\t lơ\m pơyan cho\h jang sa ‘nao hăm hơmo\ m^nh sơnăm ‘mi ro\ to\ hơlăng, jang sa đe\i io\k yua kơ jăp. ‘Nho\ng Đinh Mơk, kon pơlei oe\i lơ\m pơlei Kon Brung tơbăt, lăp đơ\ng ro\ng Têt, u\nh hnam iung jang hloi lơ\m Pơyan phang: “ Lăp sa Têt đang ‘no\h u\nh hnam cho\h jang sa hloi, chă pơtăm [um [lang, jang chu\n na [a phang … u\nh hnam bơ\n je\i nhen kon pơlei gô hơdrin cho\h jang sa mă keh đang, jang hơdrin ato\k tơ iung mu\k drăm vă yak hlo\h tơdrong pơngot rơve\t tơngie\t găng. Păng hmach ăn rim răih bơngai lơ\m te\h đak păng kon pơlei rim pơlei pơla pran jăng grăng akau, sơnăm ‘nao jang sa đe\i io\k yua lơ.”

► Lơ\m jơ năr chơt hơ iă pơ yan pu\ih mak oei đei [o#h tơ\ jơ\p pơ lei pơ la, u\nh hnam A Mí Naly oei tơ\ plei Jang Pông, xăh Ea Huar, apu\ng Buôn Đôn, de#h char Dak Lak hlôi klăih song băl năm lăng chu\n, lăng mir. A mí Naly tơ roi, ba athei pơ nam jang sa ‘no\h mă đei tơ drong ar^h sa hiôk jơ nap, ph^ tơ no\: “Đơ\ng ro\ng kơ sa têt ‘năr 3 ‘no\h pơ tơm năm jur tơ\ chu\n dăh mă năm lăng mir hloi. Bu đei mir ‘no\h năm tơ\ mir, bu đei chu\n ‘no\h năm tơ\ chu\n vă pơ cho\h đak mơ\t lơ\m chu\n, che\p ‘nhik năm jang hloi blu\ng sơ năm. Sơ năm ‘nao ^nh ‘me\h đei lơ tơ drong ‘nao, ‘me\h vă ăn u\nh hnam nhôn, đe kon đei ho\k pơ hrăm tru\h trâp tru\h troch, kon pơ lei bơ\n ‘no\h ling lang 1 jơ hngơ\m đon, tơ gu\m băl lơ\m đ^ đăng rim tơ drong, ‘me\h tơ drong ‘lơ\ng hơ iă păng hơ to\k tơ iung hlo\h lơ\m sơ năm ‘nao.”  

 ► Buôn Ko\ Êmông, tơring Ea Ktur, apu\ng Cư Kuin, dêh char Dak Lak đe\i hlo\h 95% bơngai Êđê hăm tơdrong jang tơm ‘no\h cho\h jang sa. Lăp đơ\ng ro\ng năr sa Têt chơt hơ iă ‘nă hal, kon pơlei tơ\ au mơdu\k mơdăk năm cho\h jang sa lơ\m pơyan ‘nao, nhen tơruih đak ăn chehphe, kăt sơdrai, prôi pho\ng, mơ\r. Aê Bri, kon pơlei oe\i lơ\m buôn Ko\ Êmông tơbăt:“Têt đang bơih, u\nh hnam je\i năm chă tơruih hloi đak ăn chehphe, pruih pơgang pơlôch ‘ngie\t ăn chu\n na [a đak 7 sao. Găh chehphe ‘no\h u\nh hnam bơ\n đe\i 1 hekar 4 sao ră mă le\i kơ yuơ lơ dơnơm đ^ kră kru\t kơna sơnăm au ki ple\i ư\h kơ lơ, kơna lăp sa Têt đang au ba je\i iung năm tơ\ mir chă kăt bơ\n sơdrai, prôi tu\h pho\ng, mơ\r, pruih pơgang pơlôch sơdrông pơrang ăn kơ hăp…”.

► U|nh hnam yă Amí Loan, oei tơ\ plei A, Thị trấn Ea Sup, apu\ng Ea Sup, de#h char Dak Lak hlôi vang hơ dai băl năm tơ\ chu\n jang ‘nhe\t [a phang. Yă hơ me\ng to\ ‘mi kial sơ năm ‘nâu gô hiôk vă ‘long pơ tăm đei plei lơ, mu\k drăm u\nh hnam hơ to\k tơ iung [iơ\: “Sơ năm âu ki ‘no\h to\ ‘mi kial ư\h kơ gan hiôk, kial lơ de#h hnang, [ơ\t [a to\k bo\k le\ch pơ kao ‘no\h đei kial pơm păk đ^ [a. ‘Me\h lơ\m sơ năm ‘nao to\ ‘mi kial hiôk [iơ\ chu\n nhôn [ônh [o\ [iơ\, [a đei lơ hlo\h dơ\ng. Lơ\m ‘năr 3 hlôi pơ tơm năm tơ\ chu\n vă buch ‘nhe\t ăn kơ [a, pơ cho\h đak mơ\t lơ\m chu\n păng năm vei kơ pô dơ\ng”.

► “Io\k hrôih rong klui”, chă pơtăm hrau ‘long pơtăm hrôih lơ\m pơgar chehphe păng rong hloi rơmo ‘no\h trong jang mă u\nh hnam [ok Siu Mêl, hơdrung Jarai oe\i tơ\ pơlei Pêt, tơring Chư\ Jor, apu\ng Chư\ Păh, dêh char Gia Lai, ato\k tơ iung mu\k drăm, yak hlo\h dơnu\h hin păng hơdrin jang sa đe\i [o#h. Hre\i au hăm 3ha mir kông, lơ\m 1 sơnăm u\nh hnam jang sa io\k đe\i dang 200 tr^u hlak jên. {ok Siu Mêl pơma tơroi:“ Yak mơ\t lơ\m sơnăm ‘nao, ba gô hơdrin chă ho\k pơ hrăm đơ\ng bôl đơ\ng boăl găh khoa ho\k kih thuơ\t vă tơmơ\t lơ\m cho\h jang vă kơ đe\i jang sa io\k yua kơ jăp hlo\h. Tơ\ yơ đe\i jang kiơ\ khoa ho\k kih thuơ\t lơ\m cho\h jang sa, hơnhăk ba đe\i io\k yua kơ jăp ‘no\h ba năm tru\h tơ\ no\h vă chă ho\k pơ hrăm pơm kiơ\. Dôm tơdrong yă kiơ ba băt păng tơmơ\t jang kiơ\ lơ\m u\nh hnam đe\i io\k yua kơ jăp ‘no\h je\i gô chă tơroi tơ [o#h ăn m^h ma duch nă lơ\m pơlei vang jang kiơ\ hloi, pơm lơ liơ vă chă jang sa đe\i io\k yau kơ jăp hlo\h ăn kơ u\nh hnam bơ\n.”

► Đơ\ng ro\ng dôm năr pơ dơ\h sa Têt, kon pơ lei plei Cam, xăh Đăk Smar, apu\ng kơ Kbang, de#h char Gia Lai, ku\m to\k bo\k yak mơ\t lơ\m pơ yan jang sa ‘nao. Ku\m hăm rim kơ loăi ‘long pơ tăm joăt joe ‘no\h [a, [um [lang, khei ‘năr tơ je# âu, kon pơ lei to\k bo\k pơ tăm thim 1,2 ‘long kăp g^t nhen che\h phe, tiu vă hơ to\k io\k yua. Nhen u\nh hnam ‘nho\ng Suil, plei Cam, lơ\m sơ năm ‘nao âu, u\nh hnam ‘nho\ng hlôi ho\k pơ hrăm ki thuơ\t vă pơ long pơ tăm che\h phe lơ\m te\h mir 2hec tar: “Sơ năm ‘nâu, ^nh gô pơ tăm che\h phe, jang mir păng [a đak vă hơ to\k tơ iung mu\k drăm. Hơ drin ho\k pơ hrăm tơ drong hlo#h vao, ki thuơ\t jang sa đơ\ng bơ ngai nai, đơ\ng rim ko\ng ti pơ\ih lăm pơ hrăm ki thuơ\t cho\h pơ tăm tơ\ rim tơ ring vă hơ to\k lơ io\k yua, vei lăng sơ đơ\ng tơ drong ar^h sa. Đơ\ng ro\ng Têt gô hơ drin jang sa...”

► Sơnăm au ki, lơ kon pơlei bơngai K’ho oe\i tơ\ pơlei K’Rèn, tơring Hiệp An, apu\ng Đức Trọng, dêh char Lâm Đồng, hlôi băt chă jang pơtăm ‘nhot, pơkao kiơ\ trong cho\h jang sa hăm kmăi kmo\k gơ\h hơge\i, kơna tơdrong er^h sa kơ u\nh hnam đe\i [o#h [iơ\. Kiơ\ đơ\ng kră pơlei K’King, têt joăt joe ‘no\h jing jơ ‘năr vă rim bơngai chă pơgơ\r pơchơt, et sa atu\m d^h băl hiôk chơt. Mă le\i, kơ yuơ tơdrong jang kăl lơ\m chă pơtăm ‘nhot – pơkao, kơna tơdrong ve\i lăng năng tông, chă tơruih đak kăl đe\i jang kiơ\ [lep trong tơle\ch jang hloi. Sơng puih mak sa têt đang ‘no\h rim bơngai gô iung cho\h jang sa hloi:“ Đơ\ng ro\ng 3 năr têt ‘no\h kăl chă jang sa hloi bơih. Mă kăl tơdrong hơnơ\ng cho\h te\h dơ\ng vă pơtăm ‘nao xa lăch, pơtăm tơ\h, su hao, he\nh, pro preng … ‘Nau dôm tơdrong jang mă nhôn kăl iung jang, ư\h kơ gơ\h chă pơdơ\h pơde\i đunh năr,  tru\h hloi năr tơpơ\h je\i iung jang mơ\n, lăp đơ\ng ro\ng bro\k đơ\ng hơku\m tơ\ t^l pơgê ‘no\h năm jang hloi. Jang sa pơnam mă đe\i sa, m^nh sơnăm jang sa io\k đe\i dang 100 tr^u hlak jên, mă kăl lơ\m khe\i ‘năr têt. Kon pơlei hlôi jang kiơ\ khoa ho\k kih thuơ\t kiơ\ đơ\ng kang [o# chă pơtho ăn, đơ\ng hơdre\ch, pơtăm, ve\i lăng tru\h tơdrong chă pruih pơgang, prôi tu\h bơ\n pho\ng mơ\r hloi…”

► Sơ năm 2018 âu, Thị trấn Ea Tlinh, apu\ng Cư Jut, de#h char Dak Nông hơ drin đei drơ\ng akhan an^h kơ drơ\m hơ gei. Lăp đơ\ng blu\ng sơ năm, khu\l che\p kơ\l Đoàn hơ dru\h tơ dăm thị trấn Ea Tlinh hlôi tơ le\ch jang hơ pu\ih hơ met rơ go\h trong kơ pho#, pơ jing tơ drong lang să lơ\m tơ pôl vang tơ gu\m vei lăng cham char. Buăl H’Oanh Buôn Krông, Bí thư Đoàn hơ dru\h tơ dăm Thị trấn Ea Tlinh, apu\ng Cư Jut, de#h char Dak Nông tơ roi tơ băt:“Đơ\ng ro\ng dôm năr pơ dơ\h Têt, Đoàn hơ dru\h tơ dăm pơ gơ\r năm hơ pu\ih hơ met rơ go\h trong glung lơ\m pơ lei. Kơ d^h kâu ^nh ku\m jing bơ ngai ling lang tơ roi tơ băt ăn kơ hơ dru\h tơ dăm păng kon pơ lei ‘no\h j^ athei ling lang vei ăn cham char an^h bơ\n ar^h sa mă rơ go\h, vă ve\h ver păng hơ dai hăm vei lăng kơ d^h hoei đei pơ rang j^.”  

Tơblơ\ nơ\r: Amazưt - Thuem