VOV4.Bahnar - Bơ\n to\k bo\k oei lơ\m dôm năr hơ tuch sơ năm Đinh Dậu, hăm lơ tơ drong hơ iă păng hơ me\ng lơ\m 1 sơ năm ‘nao jang đei jơ nei ‘lơ\ng. Tơ drong hơ me\ng ‘no\h đei ming ako\m đơ\ng lơ sơ năm vă jang to\k sơ đơ\ng. Tơ drong hơ iă j^ lơ\m tơ ring hlôi yak hlo\h 1 sơ năm 2017 [e\nh tơ drong mơ mat tat, jo# hloi găh to\ ‘mi kial păng te\ch mơ dro xa. Mu\k drăm lơ\m tơ ring oei jang to\k pran, to\k vă je# truh 8% , dôm an^h te\ch mơ dro jang to\k ‘lơ\ng. Tơ drong arih xa sơ đơ\ng lơ\m tơ pôl đei vei kơ jăp mă loi j^ tơ\ tơ ring đei tơ drong sar bar, ‘mi kial đak lơ\p…Năr hơ tuch sơ năm Đinh Dậu, bơ\n lăng dơ\ng tơ drong jang mu\k drăm tơ pôl Tây Nguyên hăm lơ tơ drong hlôi jang đei păng tơ drong ‘lơ\ng vă tơ ge\ch io\k lơ\m chăl ‘nao:

            Dôm năr vă je# truh Têt Nguyên đán Mậu Tuất, kial tơ hlu hơ heu til pơ gê hrôih, ‘năr to\ hlăng [rach tơ\ jơ\p pơ lei pơ la Dak Lak. ‘Nho\ng Y Thơm Niê, [ok pơ gơ\r Buôn Jung 2, xăh Ea Yông, apu\ng Krông Pach ăn tơ băt, tam mă lai yơ to\ ‘mi kial kơ ne#, ưh ‘lơ\ng ăn tơ drong cho\h jang xa nhen 2 sơ năm tơ je# âu. Hơ tuch sơ năm 2016, [ât blu\ng sơ 2017 dôm ‘măng ‘mi ưh tro\ pơ yan pơm ăn hlo\h 150 ha ‘long sâu riêng đei plei kơ kon pơ lei tơ\ buôn Jung păng xăh Ea Yông lôch, pơm ăn kon pơ lei ưh đei io\k yoa hlo\h kơ hre\ng ti 1 sơ năm. Đơ\ng ro\ng kơ ‘no\h ‘mi kial kơ so# 12 sơ năm 2017 păng dôm ‘măng ‘mi ưh tro\ pơ yan dơ\ng, lơ ‘long pơ tăm tơm tơ\ tơ ring dơ\ng hơ năp lơ tơ drong krê ưh kơ đei xa. Mă lei hăm tơ drong adrin đơ\ng đe ki sư, kăn [o# jang ki thuơ\t, kon pơ lei tơ\ buôn Jung, xăh Ea Yông vei đei ‘lơ\ng pơ gar ‘long kơ dih. Sơ năm 2017, vă je# 1 puăt kơ so# u\nh hnam tơ\ buôn Jung đei io\k yoa đơ\ng 400 triu truh hlo\h 2 ti hlak jên.

            Kơ dih kâu Y Thơm ku\m jang đei lơ, man đei hnam hlo\h 4 ti hlak jên vă sơng sơ năm ‘nao Mậu Tuất. ‘Nho\ng ăn tơ băt, tơ drong ‘nâu hlôi tơ iung jơ hngâm đon kon pơ lei jang to\k, pơ\n tơ plih ‘nao vă gơ\h đei xa lơ hlo\h dơ\ng: “Khul pơ gơ\r pơ lei năng ‘long sâu riêng j^ ‘long pơ tăm tơm, tôch đei yoa. Kơ na sơ năm ‘nâu jơ\p lơ\m pơ lei vă ako\m jơ hngâm pơ tăm, vei rong ‘long sâu păng 1, 2 kơ loăi ‘long đei kơ jă kăp g^t nai nhen ‘long [ơ Booth. Găh no\h dơ\ng, kon pơ lei oei adrin vei lăng ‘long che\h phe păng lơ kơ loăi ‘long pơ tăm nai hai đei pơ tăm hơ doi lơ\m pơ gar vă hơ to\k io\k yoa.”

            ‘Mi kial kơ so# 12 sơ năm 2017 j^ ‘mi kial hơ bu\t pơ răm tơ\ Tây Nguyên dêh hlo\h, đơ\ng sơ\ tam mă biơh đei, pơm hiong răm tôch lơ găh cho\h jang xa. ‘Long pơ tăm hiong răm lơ hlo\h đơ\ng ‘mi kial âu j^ kơ tao, hăm vă je# 60 rơ bâu ha tơ\ Gia Lai păng Dak Lak păk, tơ gơ\. Găh no\h dơ\ng, tơ drong te\ch mơ dro xa jur to\k, pơm ăn kơ jă kơ tao jur hlo\h 20% pơ têng hăm sơ năm sơ\. Tơ dăh oei jang xa dih dih tơ\ rim u\nh hnam, lơ bơ ngai pơ tăm kơ tao tơ\ Tây Nguyên sơ năm ‘nâu io\k pơ dreu đei jên jang ‘no\h pu\n dêh bơih. Mă lei hăm tơ drong jang pơ tăm kơ tao lơ\m pơ gar xă to\k bo\k đei pơih xă, kon pơ lei jang xa oei đei yoa kơ jăp kơ plăh lơ\m khei ‘năr mơ mat tat hlo\h.

            {ok Tống Văn Hiền, tơ\ plei Thắng Lợi 3, xăh Ia Sol, apu\ng Phú Thiện, dêh char Gia Lai ăn tơ băt: mă đak s^k lơ\m kơ tao jur yoa ‘mi kial, kơ jă re\h dơ\ng, u\nh hnam [ok oei đei xa truh 2, 30 triu 1 ha. Tơ dăh kơ jă oei nhen dang ei, pơ yan kơ tao sơ năm truh io\k yoa gô lơ hlo\h dơ\ng: “Pơ tăm thoi so lăp đei 60 tân đe\ch, tơ dăh pơ tăm kiơ\ pơ gar xă ‘no\h io\k đei đơ\ng 100 - 120 tân 1ha. Jên jang mưh pơ tăm kiơ\ pơ gar xă ‘no\h lai yơ jên jang ku\m to\ se\t [iơ\, lai yơ ku\m đei đak tơ ruih, kơ tao jing ‘lơ\ng, da [iơ\ hiong pho\ng, 1ha đei lơi dang 30 triu.

            Mă đơ\ng oei đei lơ tơ drong mơ mat tat yoa to\ ‘mi kial ưh ‘lơ\ng păng an^h te\ch tơ mam đơ\ng cho\h jang xa ưh sơ đơ\ng, tơ drong jang pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao tơ\ Tây Nguyên oei to\k pran kơ jăp. Hơ iă loi j^ lơ tơ ring hlôi chă đei trong jang ‘lơ\ng hlo\h găh te\h, pơm hơ to\k io\k yoa to\k lơ ‘măng lơ\m 1 hơ găt te\h pơ tăm. Pơ o\, kro#i, kam, kuit, sâu riêng, [ơ, đei io\k pơ tăm hơ lam lơ\m dôm pơ gar ‘long che\h phe, pơm hơ to\k io\k yoa đơ\ng kơ hre\ng triu truh kơ ti hlak jên 1ha, 1 sơ năm. Tơ drong hơ găt găh io\k yoa đơ\ng kon pơ lei mưh pơ jing tơ ring tơ rang ‘nao vă jang đei bơih, gơ nơm đơ\ng trong jang ‘nao âu.

            {ok Trần Thành Vinh, Kơ dră vei lăng kon pơ lei xăh Ea Kênh, apu\ng Krông Pách, dêh char Dak Lak ăn tơ băt, pơ tơm đơ\ng sơ năm Mậu Tuất 2018 âu, io\k yoa jo# păh lăp kiơ\ kơ\l bơ ngai lơ\m xăh gô to\k lơ păng ro\ năng gô lơ hlo\h 2, 3 ‘măng lơ\m dôm sơ năm truh, mưh vă je# 1.000 ha sâu riêng pơ tăm hơ lam lơ\m pơ gar che\h phe tơ\ xăh đei plei kơnh: “Sâu riêng truh dang ei, xăh đei 30ha, 1ha đei plei đơ\ng 50 tân truh 70 tân. Sơ năm 2018 gô đei 50ha păng sơ năm 2019 đei dang 1.000 ha đei plei, yoa đe pơ tăm đơ\ng sơ năm 2012. Tơ dăh hăm plei păng kơ jă te\ch nhen hrei ‘nâu ‘no\h sơ năm 2018, 2019, io\k yoa jo# păh lăp kiơ\ kơ\l bơ ngai lơ\m xăh đei đơ\ng 50 - 70 triu hlak jên 1 ‘nu 1 sơ năm.”

            Ku\m hăm ‘long xa plei, ‘long pơm pơ gang ku\m đei năng j^ tơ drong pran ‘nao tơ gu\m ăn kon pơ lei Tây Nguyên jang pơm pơ dro\ng. Lơ pơ gar kơ mưt hơ nhăk io\k yoa truh 200 triu 1ha, pơ gar đương quy 400 triu 1ha, ưh pă đei chrih kiơ bơih. Hăm kon pơ lei păng an^h te\ch mơ dro Kon Tum, ‘long pơ gang roi đei lơ tơ drong ‘lơ\ng, tơ mam sâm Ngọc Linh Kon Tum đei năng j^ tơ mam drăm te\h đak. M^nh găr hơ dre\ch sâm tơ\ dêh char đei kơ jă truh dôm j^t rơ bâu hlak, 1 tơ đăh sâm đei kơ jă hlo\h 200 rơ bâu, păng 1 pôm [um sâm Ngọc Linh, đei kơ jă đơ\ng 10 triu to\k tơ\ kơ pal. Tơ drong ‘nâu pơm ăn hnam man roi lơ tơ\ dôm tơ ring atăih yăih, tơ ring groi kông adrol sơ\ tôch mơ mat tat tơ\ dêh char.

            {ok Vương Văn Mười, Pho\ Kơ dră vei lăng kon pơ lei apu\ng Tu Mrông, dêh char Kon Tum ăn tơ băt, io\k sâm Ngọc Linh pơm tơm tơ ring oei ato\k tơ iung lơ kơ loăi ‘long pơ gang kăp g^t nhen rơ ya [a, kim tuyến liên, hồng đẳng sâm… hăm đon pơ hno\ng jang tôch ai: “Hrei ‘nâu, An^h vei lăng kon pơ lei apu\ng oei tơ mât hơ dai lơ kơ so# jên vă tơ gu\m ato\k tơ iung jang xa ăn 3 xăh Măng Ri, Tê Xăng păng Ngọc Lây. Apu\ng oei pơ jing đei 1 trong jang man an^h te\ch sâm kơ apu\ng hai”.

            Đơ\ng ro\ng lơ sơ năm tơ iung, Tây Nguyên hlôi io\k đei tơ drong kăl vă ato\k tơ iung, ‘no\h j^ khul kon pơ lei jang chu\n mir tôch pơ nam, jang gơ\h dơ\ng. Đe sư gơ\h pơ tăm đei lơ kơ loăi ‘long kăp g^t hlo\h kơ Việt Nam, đơ\ng che\h phe, tiu, ‘long xa plei truh tơ\ ‘nhot, pơ kao păng ‘long pơ gang kăp g^t. Che\h phe Buôn Ma Thuột, tiu Chư Sê, ‘nhot, pơ kao Đà Lạt, {ơ Dak Lak, dang ei ‘no\h Sâm Ngọc Linh… hlôi jing dôm tơ mam đei ư hơ nhang ‘lơ\ng. Tơ drong Tây Nguyên oei ưh kơ đei ‘no\h j^ dôm an^h te\ch mơ dro pran vă tơ mât jên jang, chông hơ nhăk kon pơ lei, che\p ba dôm an^h âu le\ch hăm apu\ng plenh te\h, đei kơ jă kăp păng sơ đơ\ng.

            Tơ drong oei kơ [ăh ‘no\h oei hơ met ming roi ‘lơ\ng ‘năi. ‘Nao hlo\h âu, [ât dôm năr blu\ng sơ năm ‘nao 2018, An^h pơm tơ le\ch ‘nhot, plei ‘long mă blu\ng tơ\ Tây Nguyên, đei tơ le\ch man tơ\ dêh char Gia Lai. Hăm kơ sư\k pơm tơ le\ch, te\ch mơ dro 200.000 tân 1 sơ năm đơ\ng an^h âu, gô đei lơ ‘nhot, plei ‘long pơm hơ met hăm kơ măy ‘nao, tơ gop pơm hơ to\k tơ drong đei yoa đơ\ng jang hơ doi kơ plăh an^h te\ch mơ dro hăm kon pơ lei, nhen nơ\r pơ ma đơ\ng Kơ dră tơm vei lăng cho\h jang xa păng ato\k tơ iung tơ ring tơ rang Nguyễn Xuân Cường, [ât [ok truh pơm lêh tơ le\ch man hnam kơ măy: “Hăm trong jang âu ‘nhôn lui đơ\ng ro\ng kơnh ưh lăp bơ\n pơ jing đei 1 an^h pơm tơ mam hăm kơ măy ‘nao hơ dai hăm te\ch tơ mam tơ\ dôm te\h đak đei an^h te\ch mơ dro tih. Tơ drong kăl hlo\h dơ\ng j^ pơ jing đei tơ ring juăt pơ tăm tơ mam ăn kon pơ lei, ăn hơp tak xăh păng dôm an^h jang ie\. Đơ\ng no\h pơ jing đei trong jang xa hơ doi kơ jăp đơ\ng pơ tăm truh pơm tơ le\ch păng te\ch mơ dro tơ\ te\h đak đe”.

            Hăm dôm tơ drong tơm a đei pơ jing lơ\m lơ sơ năm, Tây Nguyên hlôi đei ming [ât an^h ‘lơ\ng hlo\h vă jang to\k lơ\m khei ‘năr ‘nao. Kiơ\ Thượng tướng Tô Lâm, Kơ dră jang lơ\m An^h tơm Chinh tr^, Kơ dră tơm vei lăng Ko\ng an, Kơ dră An^h che\p kơ\l pơ gơ\r Tây Nguyên, ‘no\h j^ chăl ako\m đ^ jơ hngâm jang to\k mu\k drăm, io\k mu\k drăm vă chơng hơ hăk rim tơ drong lơ\m tơ pôl, pơ jing tơ drong pơ dro\ng, so\ng xa jơ nap kơ jăp ăn tơ ring: “Dang ei gơ\h pơ ma hơ dăh j^ tơ pôl tôch sơ đơ\ng. Tơ drong sơ đơ\ng ‘no\h pơ jing tơ drong ‘lơ\ng vă jang to\k. Nơ\r pơ ma adrol ki đơ\ng bơ\n ‘no\h sơ đơ\ng vă jang to\k dang ei ‘no\h tơ plơ\ dơ\ng, tơ drong tôch g^t kăl đơ\ng Tây Nguyên ‘no\h ato\k tơ iung vă pơ jing tơ drong ‘lơ\ng ăn tơ drong sơ đơ\ng kơ jăp đunh.”

            Pơ yan Puih mak vă truh. Tây Nguyên oei jang to\k kơ tă lơ\m tơ drong mơ mat tat găh to\ ‘mi kial păng an^h te\ch mơ dro xa ưh sơ đơ\ng. Tây Nguyên kơ tang nuih mơng lơ\m khei ‘năr iung tơ blăh to\k bo\k tơ [ôh hơ dăh jơ hngâm đon nuih mơng lơ\m tơ drong jang ato\k tơ iung mu\k drăm. “Hơ nhăk bri kông druh kiơ\ tom tơ ring tơ hnă” dang ei ưh pă đei nhen hơ po kiơ, mă đ^ vă đei tơ pă tơ\ yăn âu bơih.

Đình Tuấn: Chih

Dơ\ng: Tơ blơ\