VOV4.Bahnar – Đơ\ng tơdrong ap^nh rong m^nh ‘nu hơ io\h đe hu\t, tru\h dang e\i [ok Đinh Minh Nhật (oe\i tơ\ thôn 1, tơring Ia H’ Lốp, apu\\ng Chư Sê, dêh char Gia Lai) hlôi do\ng, rong ‘me đe\i 70 ‘nu hơ io\h, găh lơ bơngai kon kông lơ\m tơring. Đ^ đăng đe mon ‘no\h đe\i tơdrong oe\i sa mơmat tat, đe\i hơ io\h răm me\ [a\ hu\t kơyuơ ‘nao lăp hơnhơl đang ‘no\h đe\i tơdrong jo jăn, đe\i hơ io\h ‘no\h mơti mơte\k. Đe\i hơ io\h mă [ok Nhật ap^nh io\k rong ‘no\h hăp oe\i [re, mă le\i lơ hơ io\h năm kơ d^h tơ\ u\nh hnam [ok ap^nh oe\i. Đe sư er^h sa atu\m d^h băl, bơngai ‘lo\ ‘no\h pơm ‘nho\ng pơm mo\, bơngai hơ io\h ‘no\h pơm o\h. Ve\i lăng d^h băl nhen le\ pôm me\ [a\ đe\ch.

{ok Nhật ư\h kơ pơdro\ng dang yơ, m^nh ‘nu m^nh dro# rong ‘me hơ io\h, kơna Têt tru\h dôm ‘nu kon [ok tim mă đe\i hơbe\n ‘nao ao plơ\ng, tim mă đe\i por so\ng ph^. Mă le\i đ^ đăng hlôi đe\i tơno# păng sa ph^. Mă kăl đe sư đe\i tơno\ jơhngơ\m đon jơhngơ\m đon ‘mêm kơ eng, kơna je\i dă [iơ\ chă sơ ‘ngon kơ yuơ ư\h kơ đe\i me\ [a\ kơ d^h oe\i sa atu\m.

Mơ j^t kilômet trong glung, đơ\ng no\h trong te\h đơ\ng an^h kơdrơ\m apu\ng Chư Sê (Gia Lai) mơ\t lơ\m tơring Ia H’ Lốp yak hlo\h dôm mir pơgar ksu glơch glach. Ksu đơ\ng ro\ng hơlu\ng hla blu\h hla ‘lơ\p [l^k [la\k. {ar păh trong, dôm pôi ‘long u\nh t^h kon pơlei hlôi tu\h lơ lôk lơ lônh tơ\ anăp hnam, ‘măn ăn jơ ‘năr sơng sơnăm ‘nao gô vă chă ru\k gôchang sơnăm ‘nao tru\h.

Hnam [ok Đinh Minh Nhật đe\i cham tôch kơ să tru\h tơ\ j^h thôn 1 tơring Ia H’ Lốp. Pơbu\ng hnam ‘nao man oe\i [au đak sơng. {ok Nhật tơbăt: Kon jên vă ming man hnam au hlo\h 500 tr^u hlak jên au kơ yuơ đơ\ng o\h dro\ nglo [ok te\ch m^nh hơn^h t^h, ăn kơ sư jên. Đe\i pơbu\ng hnam kơ jăp ‘lơ\ng au, [ok sa roi sơđơ\ng jơhngơ\m ve\i lăng năng tông tơpôl kon hơ ‘lơ\p [ok dơ\ng.

{ok Nhật tơroi, to\k bo\k sơnăm 2006, lơ\m m^nh ‘măng năm tơ\ pơlei bơngai Jarai. Lơ\m mă no\h pơlei to\k bo\k groong m^nh ‘nu dro\ kăn lôch. Bơngai dro\ kăn au ‘nao hơnhơl kon ‘no\h lôch hloi. Kiơ\ tơdrong joăt kon pơlei tơring au, tơdăh bơngai dro\ kăn hơnhơl kon đang ‘no\h sư lôch le\i kion hơ ‘lơ\p ‘no\h le# sư lôch hloi păng [u\ hơdoi hăm me\ hăp hloi. Lăng [o#h nge ‘nao hơnhơl m^nh năr, to\k bo\k mơhat gô lôch vă “yak” atu\m hăm me\ hăp, [ok Nhật hlôi ap^nh io\k rong nge au.

{ok Nhật pơma: “ Hơdrol kơ ‘no\h ^nh lăp tơche\ng akhan: &nh do\ng mon vă kơ mon yak hlo\h tơdrong lôch răm đe\ch. Mă tơpă ‘no\h lơ lo\h, ^nh ư\h chă tơche\ng tru\h tơdrong vă rtong ‘me hăp ôh. Păng tơ\ anăp tơdrong vă [u\ atu\m hăm me\ hăp ‘no\h ba ư\h kơ gơ\h lăng ‘mơng ôh kơna ba do\ng mon au”

Hơnhăk đe mon v^h tơ\ hnam rong ‘me dôm năr hloi, [ok Nhật vă chă pơjao ăn bơngai ayơ đe\i jơhngơ\m đon ‘mêm mơnat chă rong ‘me. Mă le\i hơnơ\ng drơ\ng drơ\t ư\h kơbăt vă gơnang kơ bơngai bu. Đơ\ng no\h roi năr roi đunh, [ok hăm nge au roi năr roi jing [a\ kon, ư\h kơ gơ\h vă tơple\h bơih. {ok Nhật krao ăn kơ hăp anăn Đinh Hồng Phúc. Phúc sơnăm au 11 sơnăm, ho\k lăm 4. Phúc hơbe\ch hơbal hlo\h kơ rim đe mon anai m^nh jơnơr sư.

Io\k rong ‘me Phúc m^nh khe\i ‘năr ‘no\h tă đe\i dơ\ng m^nh ‘nu bơngai anai je\i tôch mơmat tat. M^nh ‘nu hơ io\h dro\ nglo yang pơm. Kiơ\ tơdrong joăt joe kon pơlei tơ\ au, tơdăh nge jo jăn đơ\ng nge ‘no\h hu\t hloi ư\h kơ gơ\h chă rong ‘me ôh. Bơngai nge au ư\h kơ đe\i trôm ^ch. Rong ‘me hăp hăm gơ\h er^h ưh? Mă le\i tơdăh ư\h kơ io\k rong ‘me hăp le\i ư\h kơ jor hăp lôch hloi. Rong ‘me Phúc tơnap dang au, rong hăp ‘no\h tơnap tap băt dang yơ hlo\h dơ\ng. Mă le\i [ok Nhật hlôi rong ‘me gơ\h er^h nge au. Dang e\i mon ‘nau hlôi vă je# 10 sơnăm bơih.  

Hơnơ\ng lơ lo\h, roi năr roi đe\i lơ hơ io\h năm tơchă blo\k er^h sa hăm [ok Nhật. Hre\i au đe\i tru\h 72 ‘nu mon. Lơ\m kơso# au đe\i lơ mon u\nh hnam atăih kơ hnam trương, me\ [a\ dơnu\h dơ\ng kơna năm tru\h, ap^nh [ok asong oe\i sa hăm [ok păng năm ho\k pơ hrăm. Mon Rơ Lan tơroi, me\ [a\ mon hơchăng d^h băl, ^nh oe\i hăm yă. Yă dơnu\h kơna lăp ke\ ăn sư ho\k đ^ lăm 5 đe\ch. Đunh kơ au 5 sơnăm, yă ba sư năm tơ\ au ap^nh [ok Nhật asong mon oe\i păng ho\k pơ hrăm. Hre\i au Rơ Lan hlôi ho\k lăm 9. Hơ io\h dro\ kăn au hơbe\ch hơbal păng tơ yăng, pơnam. ‘Ngoăih kơ năm ho\k, Rơ Lan chă jang tơgu\m ăn rim đe o\h sư tôch lơ tơdrong. Pai mơ\h, p^h hơbe\n ao păng chă tơhum ăn rim đe o\h oe\i ‘lơ\p.

Mon Rơ Lan pơma: “ {ok ve\i lăng năng tông nhôn tôch tơnăp. {ok hơnơ\ng kro\ng măng jang đơ\ng hrôih vă rong ‘me nhôn đe\i por sa ao hru\k. {ok chă pơtho ăn kơ nhôn dôm tơdrong ‘lơ\ng hơ iă, le\ch tơ\ tru\h băt ku\h ka hla bat hăm bơngai ‘lo\ kră. Mư\h ‘lo\ ^nh ‘me\h oe\i tơ\ au hloi vă vang rong ‘me rim đe o\h”

Yă Thị Ngọc, Kơdră che\p pơgơ\r Dơno\ an^h ve\i lăng Tơdrong jang Bơngai rơka păng Tơpôl apu\ng Chư\ Sê tơbăt: Kơdră che\p pơgơ\r apu\ng je\i nhen rim an^h bơ\ jang lăng tông nông gia kơ jăp tru\h pơbu\ng hnam ‘mêm kơ eng kơ [ok Đinh Minh Nhật.  Têt au, rim đe mon oe\i tơ\ au je\i đe\i sơng io\k tơmam nhen dôm bơngai tơnap tap anai lơ\m apu\ng mơ\n. Kơ hre\ng tơno# tơmam drăm hlôi đe\i hơnhăk ba ăn đe mon. Yă Ngọc je\i hlôi lơ ‘măng năm tru\h tơ\ hnam [ok Nhật vă hơlen lăng tơdrong oe\i sa kơ rim đe mon vă đe\i tơdrong chă tơgu\m djru tơtom.

Yă Thị Ngọc pơma: “ Hlo\h đơ\ng dăr lăng păng dăr lăng ‘no\h đe\i 4 ‘nu mon hre\i au mơti mơtek đ^ me\ [a\, 2 ‘nu mon jo jăn me\ [a\ hu\t hơchăng. An^h ve\i lăng Tơdrong jang bơngai rơka păng tơpôl iung dăr lăng, pơm hla bơar vă đe mon sơng io\k đe\i tơdrong tơgu\m djru kiơ\ trong tơgu\m bơngai mơti mơte\k păng hơven hơvo jo jăn”

Hre\i au, tơdrong so\ng sa kơ m^nh ‘nu mon đe\i [ok Nhật tơle\ch ăn lơ\m 1 năr ‘no\h 10.000 hlak jên. Mă le\i năr Têt le\i kon jên răt sa au to\k 2 ‘măng. 24 khe\i do\ng kap, [ok Nhật pơgơ\r so\ng sa sơnăm ‘nao ăn đe mon. {ok akhan pơgơ\r Têt hrôih vă đe mon v^h oe\i sa atu\m hăm u\nh hnam. Hlo\h 30 ‘nu mon oe\i hăm [ok, kơ yuơ đe sư ư\h kơ đe\i kơtum kơto\ng ‘nho\ng oh. Dôm hơ io\h vang sơng Têt hăm [ok Nhật, hmơ hmao hmơ hmônh vang sơng sơnăm ‘nao.

Pêng jet Têt đ^ đăng rim u\nh hnam ako\m d^h băl. Pêng j^t Têt tơ\ thôn 1, tơring Ia H’ Lốp, apu\ng Chư Sê, dêh char Gia Lai je\i đe\i m^nh u\nh hnam, m6nh ‘nu [a\ hăm hlo\h 30 ‘nu kon mơti mơte\k ako\m d^h băl chă so\ng sa chơt hơ iă ‘nă hal. Đe hơ io\h vang chă hơri:“ Mư\h me\ hru\l, nhôn lơ liơ/ Mư\h me\ hru\l, bu pai ăn por ‘nhot/ Mư\h me\ hru\l, rim gơmăng bu kơsu ăn khăn vă kon tơno\, bu hơri ăn kơ kon vă kon tep n^t/ Kon băt mư\h me\ hru\l, pă bu chă hil pơtho kon, pă b^ bu lăng tông, pă be\ bu tơche\ng tru\h/ Kon băt mư\h me\ hru\l, pă b^ bu koăr pơlung kon mư\h kon sơ ‘ngon, pă bu ‘mêm kon nhen kơd^h kau/ Me\ ăi, me\ dăh oe\i hăm kon be\? Me\ ơi me\ dăh oe\i hăm kon hơnơ\ng/ Me\ ăi kon hli khe\i năr dăr sơnăm ư\h pơdơ\h/ Kon hơpơi ‘me\h me\ er^h sa chơt hiôk hăm kon” 

Bơngai ch^h: Lê Xuân Lãm

Tơblơ\ nơ\r: Amazưt