Tơ̆ hnam soi Lạc Sơn, jơva chĭng chêng đei tôn đơ̆ng pơgê hrôih tơ̆ cham hnam soi, nhen thoi nơ̆r krao hơvơn kon pơlei truh hăm lêh soi gĭt kăl hlŏh đơ̆ng rŏng kơ Tết. Bơngai kră, đe druh dăm păng hơioh iĕ hrŭk hơbăn ao kon kông vang akŏm tôch lơ, hơmet jơhngâm vă yak mât lơ̆m pơyan choh jang xa ‘nao.

Kiơ̆ tơdrong juăt đơ̆ng bơngai Mường, gơ̆ng đei pơdơ̆ng đơ̆ng ‘năr 27 khei 12 âm, tơbăt jơnăr pơdơ̆h Tết. Mưh gơ̆ng đei tơjur, kŭm jing jơnăr pơtôch dôm năr blŭng pơyan puih mak, kon pơlei pơtơm năm jang hơlơ̆k dơ̆ng lơ̆m sơnăm ‘nao. Lêh tơjur gơ̆ng kŭm jing jơnăr vă pơih blŭng pơyan choh jang ‘nao, hơmet kơjăp đon lui ăn 1 sơnăm choh jang xa hiôk hian, đei iŏk yoa lơ.

Nghệ nhân Mo Mường Bùi Văn Thành, ƀok pơjau pơgơ̆r soi tơ̆ Hnam soi Lạc Sơn ăn tơbăt: “Soi apinh ăn groi teh plei nhôn ‘nâu gơ̆h hiôk hian, Teh đak rơngei, kon pơlei hiôk jơnap. Kon pơlei Mường lơ̆m pơlei ƀât blŭng sơnăm soi tơjur gơ̆ng, vă lĕch năm jang chŭn na, tŏk tơ̆ mir pơtăm ƀum hơƀo pơm thoi yơ vă gơ̆h jing ‘lơ̆ng, gar hơkâu, liĕng, huei đei sơdrông phă, ƀa ưh đei yă de dom, hơƀo ưh đei sem xa, kơne chong, ƀum ưh đei pơgang, kon pơlei bơngai Mường huei jĭ jăn păn hnong, lôch răm, lăp đei tơdrong chơt, iŏk unh om chom gŏ, kon pơlei hiôk chơt prăt sơnăm”.

Tơ̆ phường Tân Lập dang ei đei 7 hnam soi kơ pơlei găh dôm hơdrĕch bơngai Mường đơ̆ng tơring găh Tu mât oei. Đơ̆ng ‘năr 7 – 10/1 âm, rim hnam soi pơlơ̆h băl soi tơjur gơ̆ng, pơjing đei jơhngâm đon hưch hanh, tơiung tơdrong juăt joh ayŏ kơ dŏ xoang ăn tơpôl lơ̆m dôm năr blŭng pơyan Puih mak.

Yă Bùi Thị Hợi, tơ̆ kueng kơphô̆ 2B, phường Tân Lập ăn tơbăt, mih ma duch nă hơmet ăn tơdrong lêh đơ̆ng lơ năr hơdrol bơih, hăm đon hơpơi ‘mĕh vei lăng kơjăp ‘lơ̆ng tơdrong juăt ăn rim jơhnơr đơ̆ng rŏng.

“Mưh bơ̆n pơm thoi âu bơ̆n gô pơm ăn kon sâu ƀôh tơdrong juăt  đơ̆ng bơngai Mường thoi yơ vă kon sâu hlôh vao, vă ning mônh kơnh đe sư kŭm roi tơƀôh dơ̆ng ăn kon sâu chăl đơ̆ng rŏng, khŏm chĕp vei truh ning nai, kai ning mônh”.

Đơ̆ng rŏng kơ lêh soi ‘nŏh jĭ tơdrong ngôi pơchơt tôch hơiă. Klơ̆m plei đúm, 1 tơdrong pơm ngôi tôch hơiă đơ̆ng bơngai Mường sơng đei lơ kon pơlei truh akŏm. Plei đúm đei klơ̆m pơđông hăm ƀơ̆r hiĕk, čhôk ‘nă, tơƀôh ăn đon hơmĕng arih xa hiôk chơt, hơnŭk hơnoa. Đang kơ ‘nŏh dui băl, poch jrăng pik rơmă, teh nhŭng teh, chô̆ măt rôp bip… pơm ăn năr et soi, ngôi pơchơt kơ pơlei roi hơiă hlŏh dơ̆ng.

Dôm sơnăm tơjê̆  âu, lêh oei đei hloi lơ bơngai chă tơmang lăng đơ̆ng jơ̆p tơring truh akŏm, lơ̆m noh đei hloi bơngai đơ̆ng teh đak đe. Ƀok Mark Schmidt, bơngai Canada tôch hơiă mưh 'măng mă blŭng truh hăm tơdrong lêh 'nâu:

“Inh tôch hơiă mưh truh hăm tơdrong lêh ‘nâu. ‘Nâu jĭ 1 trong pơgơ̆r tôch hơiă vă tơguăt tơpôl, unh hnam păng teh đak. Tơdrong lêh ‘nâu pôk pơ ư chăl arih adrol sơ̆, dang ei păng hue lăng truh ning mônh hai. Inh hơpơi ‘mĕh tơdrong rơnŭk rơnoa đơ̆ng teh đak păng tơdrong hiôk chơt gô truh hăm kon pơlei. ‘Nâu jĭ 1 tơdrong tôch ‘lơ̆ng hơiă, păng inh hơmĕng kơdih kâu gơ̆h lăng ƀôh dơ̆ng lơ tơdrong lêh thoi âu tơ̆ hơnăp kơnh”.

Lêh tơjur gơ̆ng đei tơpôl bơngai Mường tơ̆ Đắk Lắk pơgơ̆r lơ̆m lơ sơnăm ‘nâu vă chĕp vei, tưk tơiung tơdrong juăt ‘lơ̆ng đơ̆ng tơpôl tơ̆ plei hle. Tơdrong soi tơjur gơ̆ng vă pơtôch dôm năr blŭng kơ pơyan puih mak, pơih ăn pơyan choh jang xa 'nao hăm ƀĕnh đon lui, đon adrin păng đon hơmĕng kơ 1 sơnăm jang xa hiôk hian, arih xa phĭ tơtŏ dơnŏ 'lơ̆ng.