Lơ̆m dôm năr tơjê̆ Têt, trong mơ̆t tơ̆ pơlei pơla M’nông hơyơ̆l hơyăl ƀenh kơ đak kơ-ang. Đơ̆ng kơ̆l pơlei truh hơtuch pơlei, truh rim unh hnam, kon pơlei pơ-‘nguaih hnam oei, tơnuh unh, hơmet pơđih tơdrô ge, tơmam drăm ‘măn xa Têt, sơng tơmoi. Bơngai M’nông lui: hnam rơgoh, tơnuh unh tơnŏ noh đe tơmoi sô̆ lơ̆m đon, pơlei pơla pơtơm đei pŭn ai.
Kră pơlei Điểu N’Glơr, pơlei Njranglu, xah Đức An, dêh char Lâm Đồng ăn tơbăt, đơ̆ng kră sơ̆, ah pơyan jang xa hlôi keh đang, ƀa ƀenh sum, hơƀo ƀenh prong, bơngai M’nông yak ah khei ning nơng. Lơ̆m khei năr “et xa sô̆”, tôm pơlei akŏm atŭm, păng rim bơngai năm truh tơ̆ pơlei lơ̆m dôm năr ou adoi đei lăng jing tơdrong sô̆ atŭm. Kon pơlei lui “Tơmoi truh tơ̆ pơlei nhen kon mơ̆t lơ̆m pơdŭk” – truh bơih noh athei sơng, đei hơvơn, đei asong. Mă bơngai juăt dah mă ưh, ah mơ̆t truh pơlei pơla bơih noh tơmoi đei sơng drơ̆ng hăm unh tơnŏ păng đon bơnôh pơih ang. Kră pơlei Điểu N’Glơr chơt hơ-iă tơroi: “Sơ̆ ki, pơlei pơla rơnguơ̆ kơ bơngai, trong năm hơtaih, bơngai ayơ mă truh hăm po noh gĭt tơpă. Tơmoi truh noh tôm unh hnam, tôm pơlei sô̆ chơt. Hăm tơmoi kơdih kơ unh hnam, tơ-‘ngla hnam kơtă sơng drơ̆ng, jong por ‘nhot, hơvơn et tơdrô păng pơma dơnuh. Drăkăn ‘lŏ sơnăm lơ̆m unh hnam hơnơ̆ng jĭ bơngai hơvơn, tơƀôh tơdrong tơnăp, ‘mêm băt, vă tơroi ăn tơmoi băt, pơlei pơla lăng tơmoi thoi lĕ ‘nhŏng oh kơtơh kơdih po”
Lơ̆m tơdrong hơrih juăt jue noh, tơdrong sơng tơmoi pơtơm hăm dôm tơdrong ƀônh ƀŏ đĕch. Tơmoi đei hơvơn tơ-oei ah tơnuh unh, nhă mơnhan đak mă blŭng, đang kơ noh atŭm hăm unh hnam sŏng xa hmă. Tơdrong tơroi gah tơnuh unh pơtơm đơ̆ng tơdrong jang mir ƀa truh tơdrong đei lơ̆m unh hnam, khôi juăt joh ayŏ... vă tơmoi pă sĭ bơngai nai bơih mă jing ‘nhŏng oh lơ̆m unh hnam.
Ưh hơdrô̆ gĭt kơ tơmoi lơ̆m unh hnam, tơdrong rơhal sơng tơmoi kơ bơngai M’nông oei tơƀôh hơdah lơ̆m dôm tơdrong et xa atŭm kơ pơlei pơla. Lơ̆m dôm tơdrong et xa tih nhen Et xa hơkŭm “Rnglăp ƀon”, et soi kơ ‘măng jang pơlei “Tăm blang mprang ƀon”, et soi kơ pơyan jang xa..., tơmoi truh ưh kơsĭ kơdih kơ unh hnam ayơ ôh, mă jing tơmoi kơ pơlei pơla. Bu đei kiơ ‘nhăk mă noh: bơngai hơmet por ‘nhot, bơngai ‘nhăk tơdrô ge, bơngai chă hơmet nơ̆r chĭng chêng vă sơng tơmoi hăm tơdra, hăm nơ̆r hơri kơ pơlei pơla.
Hrei ou, đon gĭt kơ tơmoi kơ bơngai Mnông adoi oei đei răk. Yă Thị Phiơn, xah Đức An, dêh char Lâm Đồng ăn tơbăt: “Rim ‘măng lơ̆m unh hnam đei tơdrong et xa gĭt nhen pơkong, tŏk hnam ‘nao dah mă dôm tơdrong et xa kăp gĭt nai, kon pơlei kơtum kơtong vih akŏm et xa sô̆. Ưh hơdrô̆ unh hnam pơgơ̆r et xa chă sơng drơ̆ng, mă tôm ‘nhŏng oh kơtum kơtŏng atŭm chă sơng tơmoi. Dôm tơdrong akŏm thoi noh hơnơ̆ng kơ ƀôh lơ̆m năr et xa dah mă năr hơtuch kơ giĕng dah mă năr Têt, ah mă kon pơlei đei jơ rơvơn akŏm et xa pơma dơnuh dih băl. Lơ̆m tơdrong sô̆ hơ-iă noh, rim bơngai atŭm chă hơri brông, tôn chĭng chêng, et tơdrô ge, pơma hơhiĕk sô̆ chơt rơ-ông rơ-ang akŏm ƀenh đon bơnôh ‘lơ̆ng jơnap”
Sơng tơmoi, hăm bơngai M’nông, oei jĭ trong vei răk tơm a la chă. Ƀok K’Tiêng, tơ̆ pơlei Jrah, xah Nâm Nung, dêh char Lâm Đồng akhan, tơpă đơ̆ng tơdrong akŏm dih băl lơ̆m tơdrong sơng tơmoi truh tơgŭm ăn kôn mon kon sou hlôh vao hơdah kơdih po noh bu, păng 'mêm băt hloh kơ joh ayŏ kon kông kơdih: “Tơmoi truh tơ hnam ưh hơdrô̆ sô̆ hơ-iă, mă oei jing 'măng vă kon pơlei, kơtum kơtŏng tơguăt dih băl. Noh jing kơplah mă bơngai 'lŏ tơroi ăn kon sou se tơmơ̆ng gah tơdrong hơrih unh hnam, kơtum kơtŏng, tơm a la chă, vă kon sou băt kơdih po đei 'nhŏng oh, kơtum kơtŏng tơ̆ hơtaih... 'Nou adoi jĭ 'măng vă bơngai 'lŏ pơtho akhan kơ kon sou băt trong oei xa, vei kơjăp 'nhŏng oh klak klơm”
Lơ̆m tơdrong hơrih 'nao hrei ou, khôi juăt sơng tơmoi kơ bơngai M’nông ƀônh hiôk hloh, mă lei đon bơnôh adoi oei tơklep nhen so. Têt truh, puih mak vih, tơmoi truh tơ pơlei đei hơvơn et tơdrô ge, sŏng xa por 'nhot păng dôm nơ̆r pơma dơnuh sô̆ hơ-iă. Tơ̆ tơring bri kông Tây Nguyên, đon bơnôh gĭt kơ tơmoi noh jing djoi tơlei kơjăp vei ăn pơlei pơla hơnơ̆ng tơtŏ dơnŏ 'lơ̆ng, vă pơyan puih mak chơt hơ-iă hloh: tơdrong hơrih sô̆ sôn đơ̆ng plenh teh, păng kơdih đơ̆ng po kon pơlei M’nông.
Viết bình luận