Ƀok Saadi H.M Salama, Bơngai tang măt tôm tơdrong ăn teh đak Palestine tơ̆ Việt Nam, Kơdră chĕp kơ̆l Khul jang tơbôl the đak đe tơ̆ Việt Nam mưh truh hăm lêh tôn chĭng chêng Đông Nam Á sơnăm 2025 yoa dêh char Lâm Đồng pơgơ̆r tơ̆ Đà Lạt ƀât hơtuch khei 12/2025 tơroi: “Mưh jơva chĭng chêng păr ang bơ̆n nhen mơ̆ng ƀôh jơva thong đak ro, jơva đơ̆ng kial thu tơ̆ bri kông mât hơdai lơ̆m tơdrong arih kơ kon bơngai, pơjing đei tơdrong tôch hơiă, tôch sĭt. Jơva chĭng chêng ưh lăp jơva vă joh hơxoang đĕch mă oei jing nơ̆r pơma đơ̆ng chăl arih kră sơ̆, đơ̆ng tơpôl păng jơhngâm đon arih ưh kơ kĕ tôch."

‘Moi kiơ̆ dôm tơdrong ‘nŏh, ƀât Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 sơnăm ‘nâu, dêh char Lâm Đồng hơnơ̆ng pơgơ̆r lơ tơdrong joh ayŏ kơ dŏng xoang tôch hơiă. Mă loi jĭ sơnăm mă blŭng “đei mât oei hơdai 1 pôm hnam”, tơdrong jang yơ kŭm đei tôm hơdrĕch hơdrung đơ̆ng tơring “Pơkao Đà Lạt”, klĕch “Bri kông Đắk Nông” truh tơ̆ “Đak dơsĭ Bình Thuận”. Lơ̆m jơva chĭng chêng chơt hơiă, đe ngê̆ nhơ̆n K’Ho, M’nông, Chăm, Mạ… kơ dêh char Lâm Đồng vang tôn chĭng, hơxoang, tôch chơt, roi tơƀôh dôm tơdrong juăt ‘lơ̆ng hơiă đơ̆ng hơdrĕch kơdih truh hăm bôl boăl, kon pơlei păng tơmoi chă tơmang lăng.

Ngê̆ nhơ̆n Ka Duýp, tơ̆ xăh Đinh Trang Thượng, tơroi: “Nhôn jĭ bơngai K’Ho, năr ‘nâu tôch hơiă đei truh hăm tơdrong tôn chĭng kŭm hăm dôm khul tôn chĭng đơ̆ng dôm hơdrĕch hơdrung ‘nhŏng oh. Vang truh tơ̆ âu, nhôn ‘mĕh ngôi pơchơt hơdai, hŏk iŏk đơ̆ng băl vă gơ̆h chĕp vei kơjăp păng tưk tơiung dôm kơjă kăp gĭt đơ̆ng joh ayŏ kơ dŏ xoang hơdrĕch kơdih, lơ̆m noh ngê̆ nhơ̆n tôn chĭng đei hơnăp jang tôch gĭt kăl. Truh hăm năr tôn chĭng, nhôn ƀôh ưh lăp hưch hanh čhôk ‘nă đĕch, mă vă hŏk iŏk dôm tơdrong juăt ‘lơ̆ng đơ̆ng băl pơma atŭm păng chĕp vei kơjăp jơva chĭng chêng pơma hơdrô̆”.

Ưh lăp dơ̆ng ƀât đon chĕp vei đĕch, lơ ngê̆ nhơ̆n tơ̆ Lâm Đồng kơchăng hơnhăk tơdrong joh ayŏ kơ dô̆ xoang vă pơvih ăn tơmoi chă tơmang lăng hai, vă vei kơjăp tơdrong juăt ‘lơ̆ng, vă pơjing tơdrong jang xa ăn tơpôl hai. Khul kơdră pơgơ̆r dêh char tơlĕch jang hơdai lơ tơdrong, mă loi jĭ  tơdrong jang tơm kơ teh đak vă tơgŭm ăn tơdrong chă tơmang lăng tơpôl jang tŏk. Đơ̆ng trong jang âu, blŭng a Lâm Đồng pơjing đei 1,2 tơmam pơyoa ăn chă tơmang lăng lơ̆m tơpôl hăm lơ tơdrong ‘lơ̆ng hơiă hơdrô̆, tơmât hơdai hăm dôm tơdrong choh jang xa, pơlei đei tơdrong jang so păng tơdrong arih xa rim năr.

Ngê̆ nhơ̆n Y Breng, tơ̆ plei Phai Kon, phường Đông Gia Nghĩa, dêh char Lâm Đồng, ăn tơbăt: “Tơdăh bơ̆n hŭt lê̆ tơdrong juăt bơ̆n ‘nŏh ưh jor hiong hloi kơna bơ̆n athei chĕp vei. Bơngai bu ‘mĕh ‘nŏh bơ̆n pơtho ăn, băt kiơ bơ̆n roi kră, đei tơdrong jĭ jăn âu to. Athei pơtâp răh ăn đe sư vă chĕp vei tơdrong juăt tôn chĭng âu, tơdăh ưh ‘nŏh ning mônh hiong đĭ. Dang ei bơ̆n View, Farm đe sư krao nhôn tôn 'nŏh nhôn năm. Mưh tam đei jên 'nŏh iŏk jên kơdih klăih song ăn 'nhŏng oh, gô truh Farm, View kla jên kơnh iŏk dơ̆ng. Ƀât lăp kơtĕch giĕng, ƀât lăp 1,2 năr 'nŏh đei jên, ƀât lăp 'nŏh tôn chĭng đang đe ăn jên hloi”.

Tơ̆ dêh char Lâm Đồng, dôm tơdrong chĕp vei joh ayŏ kơ dŏ xoang jing tơdrong tôch hơiă vă sơng tơmoi chă tơmang lăng. Tơ̆ trong Huỳnh Tấn Phát, phường Mũi Né, đei Anih ‘măn răk tơmam so Mũi Né yoa bơngai chă mong akŏm Nguyễn Ngọc Ẩn vei lăng. Anih ‘măn răk tơmam kơdih âu oei chĕp vei dang 50.000 tơmam kăp gĭt. Lăp hlŏh 2 sơnăm bơ̆ jang, anih ‘măn răk hlôi sơng đei hlŏh 100.000 ‘nu tơmoi, mă lơ ‘noh hŏk tro, sinh viên păng dôm bơngai tơchĕng hơlen.

Hloh 40 sơnăm chĕp vei tơmam so, ƀok Nguyễn Ngọc Ẩn ưh lăp mong akŏm tơmam so đĕch mă oei “roi tơƀôh” tơdrong juăt, joh ayŏ kơ dŏ xoang ăn tơmoi hăm đon hơpơi ‘mĕh tôch dêh: “’Nâu jĭ 1 hơmrŭk chĭng tơmo ‘lơ̆ng hlŏh kơ Việt Nam păng apŭng plenh teh. Nhôn hlôi sơng đei lơ giáo sư, tiến sỹ lơ̆m păng 'ngoăih kơ teh đak truh tơ̆ âu păng tơchĕng hơlen dôm tơmam găh tơdrong joh ayŏ Chăm păng dôm hơdrĕch 'nhŏng oh. Inh apinh tôn chĭng tơmo ăn đe sư mơ̆ng, đơ̆ng noh băt đunh kơâu dang 3.000 sơnăm sơ̆ hlôi đei bơih. Apinh roi ăn 'nhŏng oh chĭng 'nâu đei mong akŏm tơ̆ Di Linh dêh char Lâm Đồng nhôn”.

Kiơ̆ dôm bơngai vei lăng, tơchĕng hơlen găh joh ayŏ  kơ dŏ xoang, đơ̆ng rŏng kơ tơmât hơdai, dêh char Lâm Đồng đei lơ tơdrong ‘lơ̆ng, akŏm đei lơ tơmam kăp gĭt, cham char bri brăh ‘lơ̆ng rŏ, hăm lơ tơdrong joh ayŏ kơ dŏ xoang so. ‘Nâu jĭ tơdrong pran ‘lơ̆ng tôch dêh vă dêh char tưk tơiung tơdrong chă tơmang lăng tŏk pran kơjăp đơ̆ng joh ayŏ kơ dŏ xoang so – dôm tơdrong kăp gĭt đơ̆ng sơ̆ đei chĕp vei, tưk tơiung truh ning mônh.

Kô pơtho tơ̆ Hnam trưng Đại học Đà Lạt Nguyễn Thị Hà Giang, akhan: “Lâm Đồng đei cham char bri brăh tôch ‘lơ̆ng vă sơng tơmoi. Găh noh dơ̆ng, tơdrong ‘lơ̆ng đơ̆ng Lâm Đồng ‘nŏh jĭ đei lơ kon pơlei dôm hơdrĕch hơdrung oei xa hơdai hăm lơ tơdrong joh ayŏ kơ dŏ xoang tôch hơiă. Nhôn akhan ‘nâu jĭ 1 tơdrong tôch ‘lơ̆ng vă atŏk tơiung tơdrong chă tơmang lăng găh joh ayŏ kơ dŏ xoang. ‘Nâu jĭ tơdrong pran ‘lơ̆ng ưh kơsĭ tơring yơ kŭm đei. Hăm 1 tơring teh đei lơ tơdrong ‘lơ̆ng găh cham char hơdai hăm dôm tơdrong joh ayŏ kơdŏ xoang tôch hơiă đơ̆ng sơ̆ ‘noh roi đei lơ tơdrong ‘lơ̆ng vă pơvih ăn tơmang lăng, vă sơng tơmoi truh tơ̆ âu dơ̆ng”.

Kŭm hăm tơdrong adrin pơjing trong arih xa ‘moi kiơ̆ dôm tơdrong juăt, jŏh ayŏ kơ dŏ xoang ‘lơ̆ng hơiă đơ̆ng sơ̆, sơnăm 2025 anih chă tơmang lăng dêh char Lâm Đồng sơng hlŏh 20,7 triu ‘nu tơmoi, hăm đĭ đăng jên đei iŏk yoa dang 56.800 ti, tŏk hloi găh kơsô̆ bơngai păng jên. Hơđơ̆ng jơhngâm yak mât lơ̆m sơnăm 2026, dêh char Lâm Đồng adrin vă sơng đei 25,8 triu ‘nu tơmoi truh ngôi.

Mưh jơva chĭng chêng păr ang, mưh lơ tơdrong tơroi tôch hơiă đơ̆ng chăl kră sơ̆ hơnơ̆ng đei tơroi dơ̆ng ‘nŏh Lâm Đồng ưh lăp jing anih truh hmă đĕch, mă oei jing anih vă tơmoi chă tơmang lăng truh hơlen năng, mơ̆ng ngôi păng chĕp vei dôm kơjă kăp gĭt đơ̆ng chăl kră sơ̆ tơ̆ bri kông. Đơ̆ng tơdrong juăt joh ayŏ kơ dŏ xoang truh tơ̆ chă hơlen năng yăn  âu, đơ̆ng chĕp vei truh atŏk tơiung, đơ̆ng joh ayŏ kơ dŏ xoang so oei pơjing đei jơhngâm pran ‘nao, tôch gĭt kăl vă tơgŭm ăn tơdrong chă tơmang lăng Lâm Đồng gơ̆h tŏk pran kơjăp.