VOV4.Bahnar - Mă đơ\ng đe\i ge\i lơ\m khe\i năr tim mă tru\h pêng j^t sơnăm mă le\i Chăl che\p pơgơ\r te\h đak Tây Sơn hlôi pơsư\ ăn lơ mu\k drăm g^t kăl ăn rim jơhnơr đơ\ng ro\ng. Lơ\m au, jơhngơ\m đon ‘mêm kơ eng teh đak, tơgoăt tơgoăl hơdre\ch hơdrung đe\i lăng jing mu\k drăm g^t kăl t^h tên hlo\h. Tơdrong hơ iă hlo\h ‘no\h groi te\h Tây Nguyên de\i jing m^nh lơ\m dôm an^h [o#h hơdăh hlo\h gru gra lơ lo\h. Mu\k drăm Tây Sơn tơ\ Tây Nguyên đe\i kiơ\ yok rok jơ\ng hơnơ\ng, tơ iung pơ jing tơgoăt tơgoăl hơdre\ch hơdrung roi năr roi kơ jăp iăp kơtang.

Tây Sơn thượng đạo ‘no\h groi te\h găh Hơle\ch dêh char Gia Lai, tơtil hăm dêh char Bình Định, pơ đ^ an^h kơdrơ\m tơm ‘no\h th^ xah An Khê păng rim tơring tơ je# ‘no\h rim apu\ng Đak Pơ, K’{ang păng Kông Chro hre\i au.

Kiơ\ đơ\ng Phó Giáo sư Nguyễn Khắc Sử, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Chăl che\p pơgơ\r te\h đak Tây Sơn jing chăl che\p pơgơ\r blu\ng a, pơ jing hơyak blu\ng ăn bơngai Yuan to\k năm tơ\ Tây Nguyên er^h sa, jang sa. Đơ\ng Tây Sơn Thượng Đạo, an^h ‘nho\ng o\h Chăl che\p pơgơ\r Tây Sơn ako\m khu\l l^nh, [rư\ [rư\ bơngai Yuan pơih să tơring oe\i sa, er^h sa tơgoăt tơgoăl m^nh [ơ\r đon, tơklep kơ jăp hăm kon pơlei rim hơdrung Tây Nguyên, pơ jing đe\i m^nh Tây Nguyên đe\i lơ tơdong oe\i sa jo\h ayo\, hơdre\ch hơdrung nhen hre\i au: “Rim hơdrung kon pơlei kơtă oe\i tơ\ au đe\i bơngai Bahnar, bơngai Bahnar ‘no\h j^ bơngai tơngla đunh đai tai sơnăm oe\i sa jo\h ayo\ lơ\m tơring au. J^ bơngai Yuan mư\h năm tơ\ au đe\i tơdrong oe\i sa mơ\t le\ch d^h băl, pơ jing ăn tơ\ au tơgoăt tơgoăl d^h băl Yuan – Kon kông. Ro\ năng ‘nau jing tơdrong ‘lơ\ng hơ iă g^t kăl hlo\h ăn tơdrong tơgoăt tơgoăl pôm nơ\r [ơ\r đon Yuan – Kon kông chăl blu\ng a păng je\i jing jơhngơ\m đon g^t kăl lơ\m pơ đ^ ‘măng iung tơblăh đơ\ng chăl Tây Sơn.”

Groi te\hTây Sơn thượng đạo hre\i au oe\i ge\i kơ jăp 17 an^h gru gra kơ Chăl che\p pơgơ\r Tây Sơn, ako\m găh lơ tơ\ Th^ xah An Khê. Đơ\ng sơnăm 1991, dôm an^h gru gra au hlôi đe\i Dơno\ an^h tơm ve\i lăng Jo\h ayo\ kơdo\ soang – Đă [o\ng lo\ng tơplo\ng kơdau păng Tơmang pơ hiơ\ drơ\ng nơ\r jing An^h Gru gra Jo\h ayo\ g^t kăl dăr sơnăm Te\h đak. Kiơ\ đơ\ng Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Phan Huy Lê, Kơdră che\p pơgơ\r Jơnu\m Khoa ho\k l^ch sư Việt Nam, dôm gru gra au jing dôm mu\k drăm g^t kăl hlo\h kăl đe\i ve\i răk tơ [a\k mong. Mă le\i, mă le\i ‘no\h ‘nao lăp dôm mu\k drăm [o#h hơdăh, oe\i lơ mu\k drăm g^t kăl jo\h ayo\ oe\i sa anai tôch g^t kăl đơ\ng Chăl Tây Sơn pơ jing ăn tơring au. Lơ\m au jơhngơ\m đon ‘mêm kơ eng te\h đak păng jơhngơ\m đon tơgoăt tơgoăl hơdre\ch hơdrung ‘no\h [ar mu\k drăm g^t kăl t^h tên hlo\h mă Chăl Tây Sơn pơsư\ ăn groi te\h Tây Nguyên pơma hơdro# păng te\h đak bơ\n pơma  atu\m: “Tây Sơn Thượng đạo pơsư\ ăn kơ bơ\n m^nh mu\k drăm tôch g^t kăl. Lơ\m au, đe\i tơdrong joăt joe jơhngơ\m đon mă hre\i au hui bơngai bau tru\h mă le\i kiơ\ kơ ^nh ‘no\h tôch g^t kăl. Lơ\m au, mă kăl đe\i 2 tơdrong joăt joe tôch g^t kăl hlo\h. Mă blu\ng ‘no\h tơdrong joăt joe ‘mêm kơ eng te\h đak tôch kơ dêh. ‘Mêm kơ eng te\h đak ‘no\h j^ tơdrong joăt joe atu\m kơ hơdre\ch hơdrung Việt Nam, mă le\i kon pơlei Tây Nguyên, mă bơ\n krao akhan bơngai kon kông, ‘nau jing jơhngơ\m đon ‘mêm kơ eng te\h đak pran kơtang, đe\i trong  kơd^h kơ Tây Nguyên, kơ kon Kông, hăp pha [iơ\ hăm bơnai Yuan. Tơdrong joăt joe mă [ar mă ^nh ‘me\h vă pơma tru\h ‘no\h j^ tơdrong joăt joe tơgoăt tơgoăl m^nh [ơ\r đon hơdre\ch hơdrung. Nguyễn Nhạc ‘no\h bơngai pơ jing ăn, pơ jing đe\i jơhngơ\m đon tơgoăt tơgoăl mă au vă rim trong jang tôch hơdăh, tôch kơ [lep hăm tơdrong er^h sa, đơ\ng no\h io\k ‘moi hloi tơdrong chă lui kơ yang au to. Nguyễn Nhạc ‘no\h jing bơngai pơ jing ăn blu\ng a lơ\m tơdrong hơmet pơ ‘lơ\ng hlo\h dơ\ng dôm tơdrong joăt joe ‘no\h.”

Đơ\ng ro\ng chăl Tây Sơn, tơdrong tơgoăt tơgoăl hơdre\ch hơdrung, jơhngơ\m đon ‘mêm kơ eng te\h đak hơnơ\ng đe\i hơmet pơ ‘lơ\ng, pơih să, ato\k kơtang jơ\p lơ\m Tây Nguyên, tơgu\m ăn kon pơlei kon kông oe\i tơ\ Tây Nguyên io\k đe\i jơne\i t^h tên lơ\m tơ iung pơ jing păng ve\i lăng Te\h đak adoi nhen ato\k tơ iung mu\k drăm-tơpôl. Jơne\i lơ\m ‘măng tơblăh Phalăng păng tang găn ayăt Mi jing tơ [o#h hơdăh ăn tơdrong tơgoăt tơgoăl ‘no\h. Yă Nguyễn Thị Thanh Lịch, Kơdră che\p pơgơ\r Đảng th^ xah An Khê, dêh char Gia Lai, sơkơ\t hơdăh, tơgoăt tơgoăl jing tơdrong g^t kăl hlo\h vă th^ xah ato\k tơ iung đe\i nhen hre\i au păng to\k bo\k đe\i lăng kơ jăp: “ Hlo\h chăl sơnăm g^t kăl adoi nhen rim hla bơar ch^h tơbăt, bơ\n [o#h hơdăh lơ lau, tơring An Khê ‘no\h jing tơring blu\ng a kơ bơngai Yuan to\k tơ\ Tây Nguyên. Păng Chăl Tây Sơn hlôi jang jơne\i, ‘no\h je\i jing tơdrong tơgop jơhngơ\m, m^nh nơ\r [ơ\r đon t^h tên đơ\ng kon pơlei rim hơdre\ch hơdrung Tây Nguyên. Hre\i au, tơdrong tơgoăt tơgoăl Yuan – Kon kông oe\i ge\i kơ jăp sơnong jang t^h tên lơ\m ato\k tơ iung mu\k drăm tơpôl tơring au. Nhôn hơnơ\ng lăng kơ jăp tơdrong mă au, vă pơm lơ liơ tơgoăt kơ jăp tơdrong tơgoăt tơgoăl Yuan – Kon kông păng ‘me\h vă đơ\ng tơdrong tơgoăt tơgoăl ‘no\h bơ\n gô atu\m d^h băl ato\k tơ iung mu\k drăm kơ jăp ‘lơ\ng, io\k tơdrong oe\i sa jo\h ayo\ pơm tơdrong tơm, kiơ\ yok rok jơ\ng păng ve\i răk kơ jăp ‘no\h jing tơdrong kăl hlo\h kơ rim tơdrong oe\i sa jo\h ayo\ kơ bơngai Bahnar, Jarai, rim hơdre\ch hơdrung Tây Nguyên pơma atu\m lơ\m groi te\h au.”

Yak hlo\h [ar hre\ng pơdăm j^t sơnăm,đơ\ng Chăl Tây Sơn, bơngai Yuan [rư\ [rư\ to\k tơ\ Tây Nguyên, er^h sa hơdoi, tơklep d^h băl, tơgoăt tơgoăl hăm kon pơlei rim hơdrung kon kông kơtă. Tây Nguyên hre\i au to\k bo\k đe\i jing tơring te\h jing ‘lơ\ng, ato\k tơ iung tôm tơdrong. Lơ\m au, tơdrong g^t kăl găh tơgoăt tơgoăl pôm nơ\r [ơ\r đon hơdre\ch hơdrung, jơhngơ\m đon ‘mêm kơ eng te\h đak ling lang đe\i ve\i kơ jăp ato\k tơ iung đơ\ng ‘măng blu\ng Chăl Tây Sơn pơ jing ăn, hlôi jing mu\k drăm g^t kăl hlo\h ăn tơring Tây Nguyên nuih mơng g^t kăl au.

Bơngai ch^h: Công Bắc

Bơngai tơblơ\: Amazưt