Đơ̆ng rim bơngai ƀôh kang bang kơl tơroi tơbăt, Khul K51, Ƀô̆ đô̆i dêh char Đắk Lắk hlôi iung jang hơlen, năm tơchă păng kôch akom đei kơting ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak Y Chông Triêk pơlei Trang Yôk, tơring Krông Nô. Hloh pơđăm jĭt sơnăm đơ̆ng năr lôch dŏng teh đak, ƀok mă đei hơnhăk ƀŭ lơ̆m pơlei pơla kơdih. Hăm dôm kang ƀô̆, ƀô̆ đô̆i bơ̆ jang kôch akŏm, rim ‘măng tơchă ƀôh kơting ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak jei jing jơ ‘năr gĭt kăl hloh. Hlôi 20 sơnăm tơklep kơjăp hăm tơdrong jang gĭt kăl ou, Thiếu tá Nguyễn Chí Tiến, bơngai jang lơ̆m Khul K51 ưh kơ kĕ kơ ôn chhưu jơhngơ̆m mưh khul tơchă ƀôh ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak Y Chông Triêk ƀơ̆t jih thoong đak kroong Krông Nô.“Mưh tơchă ƀôh ƀlep kơting ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak, tơpă mơ̆n nhôn măh chhưu jơhngơ̆m, ưh kơ băt vă pơma yă kiơ bơih. Tơchă ƀôh đei mih ‘noh nhôn hơ iă hloh”.

Ưh khan lăp hơnhăk tơdrong chhơp jơhngơ̆m ăn mĭnh ŭnh hnam, rim kơting ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak đei tơchă ƀôh oei pơm hơtok hloh dơ̆ng jơhngơ̆m đon hơmŏ ăn rơbou ŭnh hnam oei gôchang kơtơ̆ng ang bơngai lơ̆m ŭnh hnam đơ̆ng rŏng tơblăh vang hrang tơƀet.

Kiơ̆ dăr lăng, lơ̆m dêh char Đắk Lắk hrei ou đei 34 hơnih pơsat Teh đak hăm hloh 15.200 lŏk pơsat; lơ̆m ou đei hloh 4.000 lŏk pơsat ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak tim mă băt hơnăn kăl hơlen băt hơdăh hơnăn kiơ̆ trongkhăm hơlen ADN. ‘Ngoăih kơ ‘noh, khul bơ̆ jang sơkơ̆t hơdăh oei đei hloh 6.000 kơtơ̆ng ang găh ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak atŭm hăm lơ kơtơ̆ng ang kăl hơnơ̆ng hơlen hơdăh. Tơdrong jang jĭ tôch kơ tih tên, tôch kơ lơ lơ̆m mă jơ ‘năr roi đunh ‘noh tơdrong jang năm tơchă sa roi tơnap tap hloh dơ̆ng. Kơdrăn tơblăh sơ̆ hlôi tơplih pha, hô sơ chih răk pă gan tôm toong, bơngai ƀôh ang bang kơ̆l chăl doh sơ̆ roi năr roi tŏ sĕt, lơ̆m mă kmăi kmŏk bơ̆ jang păng tơdrong hlôh vao pơvih pơvăn ăn tơdrong jang ou oei tim mă tôm toong.

Mă đơ̆ng lơ loh ră, dôm tơdrong tơnap tap ‘noh oei ưh kơ pơm ‘nhoen hăm dôm ƀô̆ đô̆i bơ̆ jang tơdrong jang ƀlŏk hơdơ̆r. Lơ̆m pơyan phang 2025-2026, Khul K51, Hơnih Ƀô̆ đô̆i dêh char Đắk Lắk hlôi yak hloh bri kông hli hlơt năm truh tơ̆ dêh char Mondulkiri (teh đak Campuchia), akŏm kơtơ̆ng ang, dăr lăng hơnih păng kôch akŏm đei 27 kơl ƀô̆ đô̆i, bơngai joăt jang Việt Nam lôch răm tơ̆ groi teh kơ teh đak boăl.

Lăp đơ̆ng rŏng pơm lêh pơdong, groong ƀŭ rim ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak đei chơ brŏk truh tơ̆ teh đak, khei năr blŭng khei 6 ou ki, kang ƀô̆, ƀô̆ đô̆i Khul K51 hơnơ̆ng iung yak năm jang ‘Măng iung jang 500 măng năr. Kơtơ̆ng ang đơ̆ng kon pơlei, bơngai ƀôh kang bang kơ̆l sơ̆ tơroi, hơnih hlôi iung jang hơdoi hăm rim tơring nhen Krông Bông, Tây Sơn, Chư Prao păng Krông Nô năm tơchă, kôch akŏm dơ̆ng 6 kơl ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak.

Kiơ̆ đơ̆ng Đại tá Đỗ Văn Thiệu, Chính trị viên Khul K51, Hơnih Ƀô̆ đô̆i dêh char Đắk Lắk, găh rŏng rim kơting ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak đei tơchă ƀôh jĭ ưh kơbăt dôm yơ khei ‘năr hơdrin tơchă druh kiơ̆ rim kơtơ̆ng ang, rim tơdrong kơnăl oei gei đơ̆ng tơblăh vang sơ̆."Tơchă ƀôh đe mih ‘noh jĭ ƀĕnh ƀang tơnap tap. ‘Nhŏng oh sơkơ̆t hơdăh mă đơ̆ng lăp 1% tơdrong hơmŏ jei kơrŭn đĭ ai khuŏm mă keh đang. ‘Nou jĭ hơnăp jang păng jei jơhngơ̆m đon ‘mêm kơ eng đơ̆ng rim ƀô̆ đô̆i hrei ou hăm rim đe mih ma duch nă yak hơdrol."

Atŭm hăm bơ̆ jang năm tơchă, Đắk Lắk tŏk bŏk iŏk kơcheh kơting, pham, chih lơ̆m kmăi kmŏk rim lŏk pơsat ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak vă pơvih pơvăn ăn kham hơlen ADN. Rim kơcheh kơting, pham đei răk ming tôch trŏ lăp, rim yưh lĭu đei chih tơmơ̆t tôm toong gô pơjing đei dơ̆ng rơvơn ăn hơlen băt hơdăh hơnăn rim ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak tim mă băt hơdăh hơnăn.

Kiơ̆ đơ̆ng Đại tá Ksơr  Lành, Kơ iĕng Kơdră chĕp pơgơ̆r Đảng Ƀô̆ đô̆i dêh char Đắk Lắk, vă ‘Măng iung jang 500 măng năr đei jơnei, ‘ngoăih tơdrong hơdrin đơ̆ng rim khul năm bơ̆ jang, tơdrong kăl hloh ‘noh chă hơvơn vang iung jang đơ̆ng pơđĭ lơ̆m tơpôl, mă kăl rim ƀô̆ đô̆i so, dôm bơngai kră ƀôh kang bang kơl sơ̆ păng kon pơlei lơ̆m tơdrong tơbăt ăn kơtơ̆ng ang." Nhôn tŏk bŏk tơlĕch jang pơrô̆ pơrôp vă kang ƀô̆, kon pơlei băt hlôh ƀôh hơdăh tơdrong kăl hloh kơ ‘măng iung jang 500 măng năr găh năm tơchă, kôch akŏm, hơlen băt hơăh hơnăn ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak. Đơ̆ng noh, tơbăt ăn lơ hloh dơ̆ng dôm kơtơ̆ng ang ƀlep tơgŭm ăn bơ̆ jang năm tơchă, kôch akŏm păng hơlen băt hơdăh hơnăn kơting ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak."

Tơblăh vang đĭ tơ̆ rŏng mă lei iung jang năm tơchă dôm bơngai hlôi plang ăn pham lĕch sĕch huŏng oei tim mă pơdơ̆h. ‘Măng iung jang 500 măng năr ưh khan lăp ‘măng kơdou pơjei hăm jơ ‘năr vă hơnhăk rim ƀô̆ đô̆i lôch dŏng teh đak oei ƀŭ lơ̆m kơdrăn tơblăh sơ̆ brŏk vih hăm Teh đak, pơlei pơla, mă oei jing tơdrơp hơnơ̆ng jơhngơ̆m đon ‘lơ̆ng “Nhă đak chăm kơtu” hăm dôm tơdrong jang hơdăh, tơnăp păng hơnơ̆ng jang kơtang đơ̆ng pơđĭ lơ̆m khul chĭnh trĭ păng tơpôl. Kơ yuơ tơdrong ƀlŏk hơdơ̆r, plang ăn tôm tong ‘noh ba dôm bơngai hlôi plang ăn pham lĕch sĕch huŏng brŏk vih hăm ŭnh hnam păng krao ƀlep hơnăn kơdih.