Pơgê năr 7 rim giĕng, Hnam hơkŭm lui Tin lành Plei Mơ Nú, phường An Phú, dêh char Gia Lai, ơ ơ̆r đe hơkŭm, krao khan păng hơri pơ ư kơ kră yang. Đơ̆ng jơ̆p trong, rim bơngai lui vang năm hơkŭm, lơ drŏ kăn pŭ ba kon hơ ‘lơ̆p. Ƀok Puih Blik, Vei lăng Khul lui Plei Mơ Nú, tơroi: “Adrol sơ̆ hnam hơkŭm lơ̆m pơlei, pơm hăm kem tôch tŏ, chă hơkŭm, krao khan tôch mơmat. Dang ei đei hnam hơkŭm hơdrô̆, kon pơlei tôch hơiă đei hnam hơkŭm ‘nao kơjăp ‘lơ̆ng. Hmă hmă tơ̆ âu đa hơkŭm ƀât năr 7. Năr 3 krao khan til pơgê. Năr 5 krao khan tơ̆ rim khul. Oei năr 2, năr 4, dôm khul pơhrăm hơri tơ̆ âu”.

Nhen thoi noh mơ̆n, tơ̆ kueng Pác Rà, xăh Lý Bôn, Cao Bằng, rim giĕng 2 vât ƀât pơgê năr 4 păng kơsơ̆ năr 7, khul lui vang hơkŭm, krao khan, hơri pơ ư kơ kră yang. Tơdrong kiơ̆ lui ưh lăp pơm lăp hăm tơdrong ‘mĕh vă lơ̆m jơhngâm đon đĕch mă oei hơnhăk ba lơ tơdrong tơplih ‘lơ̆ng lơ̆m tơdrong arih xa dơ̆ng. Kon pơlei tơ̆ dôm kueng nai kŭm truh tơ̆ Pác Rà vang hơkŭm ‘năi. ‘Nhŏng Vàng A Dơ, tơ̆ xăh Lý Bôn, ăn tơbăt: “Mĭnh giĕng Khul lui pơgơ̆r hơkŭm 2 vât ƀât năr 4 păng năr 7. Năm hơkŭm inh ƀôh tôch hơiă, tơdrong arih xa tơplih lơ tơpă. Pơtih gia nhen pơtho ăn băl lê̆ pă et tơdrô, lê̆ pă et hât. Roi tơƀôh vă rim bơngai jang tơdrong 'lơ̆ng. Inh chă roi tơƀôh tôm tơdrong, tôch hiôk”.

Kŭm hăm dôm tơdrong hơkŭm krao khan năr hmă, ‘nŏh lơ̆m dôm năr lêh tih, gĭt kăl kơ dôm tơdrong lui khop hơnơ̆ng đei khul kơdră pơgơ̆r tơring pơjing tơdrong hiôk hian vă đe pơgơ̆r nhen: Lêh Phật đản, Lêh tih Vesak kơ tơdrong lui Phât; Lêh Noel, Lêh Năr kră yang iung arih kơ Bơngai lui Công giáo păng lui Tin lành, Lêh soi Kơ Ai Đức Chí Tôn, Lêh soi kơmăng mă blŭng khei pơnil kơ tơdrong lui Cao Đài, Khei Ramadan kơ tơpôl bơngai lui Hồi giáo; Lêh Phật đản kơ khul lui phât Việt Nam, khul lui phât Hòa Hảo…

Mă tơpă tơdrong lui khop đei pơgơ̆r tôch hơiă lơ̆m teh đak ‘nŏh jĭ tơdrong tơm vă Việt Nam gơ̆h jing anih truh tôch sơđơ̆ng, iŏk đei đon lui kơjăp đơ̆ng rim khul lui vă pơgơ̆r dôm tơdrong lêh tih đơ̆ng khul lui lơ̆m apŭng plenh teh. Ƀôh hơdăh hlŏh jĭ tơdrong Liên hợp quốc 4 ‘măng rơih Việt Nam vă pơgơ̆r Lêh tih Phật đản Liên hợp quốc (sơnăm 2008, 2014 păng 2019, 2025). Ƀok Ven Khemachara Bhikkhu, Phó Tổng thư ký Khul lui Phât apŭng plenh teh, mưh truh hăm Vesak 2025, akhan: “ ‘Nâu jĭ 1 lơ̆m dôm tơdrong jang tôch gĭt kăl. Rim bơngai truh đơ̆ng jơ̆p tơring lơ̆m apŭng plenh teh vang năm hơkŭm tơ̆ âu”.

Mĭnh tơdrong tơƀôh hơdăh dơ̆ng tơdrong ‘lơ̆ng păng hiôk hian lơ̆m trong jang găh tơdrong lui khop tơ̆ Việt Nam ‘nŏh jĭ chă tơgŭm ăn dôm bơngai adrol sơ̆ bơh ƀơm yak trong glăi kiơ̆ dôm tơdrong lui kư̆ kă. Khul kơdră pơgơ̆r tơring păng tơpôl hơnơ̆ng pơyar ti sơng iŏk, pơjing tơdrong 'lơ̆ng, hiôk hian, tơgŭm ăn dôm bơngai bơh ƀơm kiơ̆ lui kư̆ kă kiơ̆ dơ̆ng tơdrong lui hmă, tơpăt 'lơ̆ng. 'Nhŏng Kpă Pih tơ̆ xăh Chư Sê, dêh char Gia Lai, jĭ 1 'nu bơngai thoi noh: “Sơ̆ inh kiơ̆ lui Tin lành Đề Ga. Inh ƀôh 'nŏh jĭ tơdrong ưh kơ trŏ. Ƀât inh vih hơlơ̆k dơ̆ng, inh đei kăn ƀô̆ xăh pơlung, dôm tơdrong kiơ pơmat tat đei kăn ƀô̆ xăh tơgŭm ăn ngăl”.

Um rup găh tơdrong lui khop ‘lơ̆ng hơiă hlôi tơƀôh hơdăh anih dơ̆ng đơ̆ng tơdrong lui khop lơ̆m tơpôl Việt Nam. Lơ kơsô̆ chih jô̆ lơ̆m Hla ar tơroi, tơbăt 70 sơnăm pơjing anih vei lăng kơ teh đak găh tơdrong lui khop (sơnăm 2025) ăn ƀôh: tơdrong arih xa, lui khop tơ̆ Việt Nam hơnơ̆ng tŏk pran ‘lơ̆ng. Tơdăh adrol kơ sơnăm 1990, Việt Nam lăp đei 3 khul lui đei teh đak asong hơkŭm, krao khan ‘nŏh truh dang ei teh đak hlôi chih tơbăt păng ƀơk ăn Hla ar asong hơkŭm krao khan ăn 43 khul lui găh 16 tơdrong lui khop, hăm dang 27,7 triu ‘nu bơngai kiơ̆ lui (iŏk đei dang 27% kơsô̆ kon pơlei), hlŏh 61.000 ‘nu bơngai pơtho, vă jê̆ 145.000 ‘nu bơngai pơvih ăn kră yang păng vă jê̆ 30.000 tŏ hnam hơkŭm.

Tơdrong pơgơ̆r rơđăh rơđong, hiôk ‘lơ̆ng păng trŏ luơ̆t đơ̆ng dôm tơdrong lui khop oei ƀôh hơdăh, mưh rim sơnăm, rơbâu tơdrong lêh tih iĕ đei pơgơ̆r, sơng đei lơ bơngai lui păng kon pơlei vang truh akŏm. Dôm tơdrong lui khop đei pơgơ̆r hơnơ̆ng, dôm khul lui đei tơdrong ‘lơ̆ng vă sơng bơngai mât lui păng dôm tơdrong lêh tih đơ̆ng tơdrong lui khop lơ̆m apŭng plenh teh kŭm đei pơgơ̆r đang 'lơ̆ng, 'nŏh jĭ dôm tơdrong gĭt kăl ăn ƀôh tơdrong lui khop tơ̆ Việt Nam oei pơgơ̆r, vei lăng kiơ̆ trong 'lơ̆ng hơiă.

Luơ̆t Lui khop (‘nao chih hơmet ming) đei yoa đơ̆ng ‘năr 1/1/2027 gô hơnơ̆ng pơm ‘lơ̆ng hlŏh dơ̆ng tơdrong lui khop mơ̆ng kơvă đơ̆ng kon pơlei, atŭm hăm ‘nŏh pơjing tơdrong ‘lơ̆ng ăn dôm tơdrong lui khop đei pơgơ̆r hơkŭm, krao khan hiôk hian, trŏ hăm tơdrong hơgăt đơ̆ngkhôi luơ̆t.

Tơdrong lui khop mơ̆ng kơdih vă tơ̆ Việt Nam đei lăng ƀôh kiơ̆ đơ̆ng tơdrong arih xa tơ̆ yăn âu đơ̆ng hlŏh 27 triu 'nu bơngai lui: Arih xa hiôk sơđơ̆ng, 'lơ̆ng hơiă, tơklep kơjăp hăm khul tơpôl. Mĭnh um rup găh tơdrong lui khop tôch 'lơ̆ng, rơđăh rơđong păng roi đunh roi tŏk pran.