10 klei mâo êdah kdlưn hla\m ala c\ar thu\n 2014 kyua mơ\ng Sang mđung asa\p blu\ Việt Nam hro\ng ruah:
1/ Quốc hội bi kla\ lu hdră bhiăn, hdră mtru\n bi djo\ ho\ng Hdră bhiăn phu\n thu\n 2013:
Thu\n 2014, Quốc hội bi kla\ leh 29 hdră bhhiăn k`ăm lo\ dơ\ng bi leh ênu\m hdră bhiăn, hdră êlan pô bi djo\ ho\ng Hdră bhiăn phu\n 2013 kơ klei mko\ mjing Êpul brua\ Knu\k kna, răng mgang lehana\n hluê ngă klei dưi êngiê anak mnuih, du\m klei dưi êngiê lehana\n brua\ ]ua\n mơ\ng grăp ]ô mnuih. Quốc hội ăt bi kla\ 13 hdră mtru\n yuôm bhăn, hlăm năn mlih mrâo thiăm mbo\ Hdră mtru\n 35 kơ brua\ mple\ hra\ ma\ klei đăo knang ho\ng phung khua êmua mâo Quốc hội, Hội đồng nhân dân ruah mdưm bi djo\ guôp ho\ng brua\ knua\ ara\ anei. Mơ\ng klei bi k[^n tal 8, Quốc hội k]ưm ma\ brua\ hla\m sang bi k[^n Quốc hội mrâo.
2/ Klei pra\k lui] ênoh dưi ksiêm dlăng, bruă duh mkra pro\ng h’^t kja\p mguôp ho\ng brua\ lo\ w^t mko\ da\p bruă duh mkra, mkra mlih brua\ duh bi liê, mnia blei leh ana\n hluê ngă du\m hdră êlan bi mkra mlih ktang:
Ênoh mnơ\ng dhơ\ng mâo hlăm ala ]ar (GDP) đ^ 5,98%. Ênoh mrô blei yua (CPI) đ^ êbeh 4% [ia\ h^n hlăm wưng 10 thu\n êgao. Kle ilo\ w^t mko\ da\p brua\ duh bi liê knu\k kna , mko\ da\p du\m Knơ\ng prăk, w^t mko\ da\p anôk bruă duh mkra mnia blei knu\k kna leh ana\n mkra mlih bruă lo\ hma mguôp ho\ng bruă ru\ mkra kr^ng [uôn sang lo\ hma dưi mđ^ ktang. Bruă lo\ hma mâo prăk hrui w^t mơ\ng ba ]h^ mơ\ng ala ta] êngao mâo lu h^n truh êbeh 30 êklai đôla Mi. Du\m anôk bruă duh mkra mnia blei g^r ktưn găn hgao lu klei lông dlăng leh ana\n đru mguôp kơ bruă duh mkra ala ]ar. Hlăm klei dôk lu dleh dlan, bruă duh mkra Việt Nam hlăk mâo klei bi mlih jăk siam.
3/ Kut kat răng mgang bi kjăp klei dưi êngiê, kia\ kriê kluôm dhuôm lăn ala êa djuh pô:
Hlăm êbeh 2 mlan mơ\ng hruê 1/5 – 15/7/2014, Trung Quốc nga\ klei hê] jhat `u\ kma soh ho\ng klei bhiăn ba pra ktir duah êa pui HD 981 hlăm alu\ wa\l êa ks^ Việt Nam, gao ho\ng klei bhiăn Liên hiệp quốc, lehana\n klei bhiăn êa ks^ thu\n 1982. Hlăm anôk dôk bi kuan mia\ ana\n ho\ng hdră êlan bi tăng blah hlăm klei bi blu\, bi tăng blah ho\ng klei bhiăn kpa\, lehana\n klei bhiăn quốc tế Việt Nam jih ai tiê akâo kơ Trung Quốc kbia\ đue# mơ\ng wa\l êa ks^ Việt Nam, kut kat bi răng mgang klei dưi êngiê wa\l êa ks^ plao ks^ lăn ]ar pô. Việt Nam mâo djăp klei dưi bi knăl djo\ ho\ng klei bhiăn, lehana\n mâo klei bi knăl h[uê ênuk mka\ mklơ\ng kơ klei dưi êngiê pô ho\ng dua wa\l plao ks^ Hoàng Sa lehana\n Trường Sa.
4/ Bi hdơr 70 thu\n hruê mko\ mjing Êpul l^ng kahan yang [uôn Việt Nam leh ana\n 60 thu\n klei mblah dưi Điện Biên Phủ:
Hlăm kluôm ala mâo mko\ mjing lu bruă bi hdơr 2 bruă pro\ng anei, hlăm ana\n mâo knăm nga\ Mit tinh gưl Knu\k kna dưi mko\ mjing ti Hà Nội leh ana\n [uôn pro\ng Điện Biên Phủ. Mơ\ng ana\n ngă bi mđ^ ktang klei bi mpu\, ktưn hưn kơ hbuê ênuk kdrưh k’ăm mơ\ng ala ]ar, mkra mlih klei đao\ knang leh ana\n ai ktang mơ\ng jih jang djuê ana lo\ dơ\ng hluê ngă bruă knuă mlih mrâo, mko\\ mkra leh ana\n kriê mgang la\n ]ar ti gu\ klei g^t gai mơ\ng Đảng.
5/ Klei k[^n pro\ng kluôm ala brua\ Mặt trận ]ar kwar Việt Nam gưl tal 8:
Klei bi k[^n pro\ng anei ]oh ]ua\n leh mta k`ăm ma\ brua\ wưng păn brua\ 2014 – 2019, jing mđing mlih mrâo ktang hdră ma\ brua\, lehana\n ngă ho\ng lu hdră, mđ^ ai ktang klei bi hgu\m mguôp djuê ana, hluê ngă jăk brua\ bi ala, răng mgang kjăp klei dưi lehana\n klei tu\ dưn djo\ klei bhiăn mơ\ng mnuih [uôn sang, mđ^ h^n klei bi sa ai hla\m yang [uôn, mđ^ h^n klei dưi êngiê ngă phu\n, ngă brua\ ksiêm dlăng, tăng mgăl mơ\ng yang [uôn, jih ai tiê hgu\m hlăm brua\ mko\ mjing Đảng, brua\ sang ]ư\ êa kjăp ktang, đru mguôp mđ^ kyar brua\ duh mkra ala [uôn.
6/ Việt Nam lo\ dơ\ng mâo 2 ngăn ]uê pioh dhar kreh dlông ro\ng lăn.
Hruê 23/6, wa\l la\n mda êa m’ak Tràng An (]ar Ninh Bình) dưi mâo Knơ\ng bruă ngăn ]uê pioh dlông ro\ng răn hlăm Êpul bruă sang hră , kreh knhâo leh ana\n dhar kreh mơ\ng Liên hợp quốc (UNESCO) ]ih ana\n hlăm ana\n “Ngăn ]uê pioh dlông ro\ng lăn”. Tràng An jing ngăn ]uê pioh dlông ro\ng lăn mguôp phu\n tal êlâo mơ\ng Việt Nam dưi tu\ yap wa\t hnơ\ng c\ua\n dhar kreh leh ana\n la\n ala êa juôr dliê kmrơ\ng. Leh ana\n hlăm hruê 27/11, UNESCO ]ih ana\n Dân ca Ví, Giặm mơ\ng Việt Nam jing “Ngăn ]uê pioh amâo thâo [uh bi ala mơ\ng anak mnuih”, mđ^ ênoh ngăn ]uê pioh dhar kreh amâo thâo [uh mơ\ng Việt Nam dưi mâo UNESCO tu\ yap truh mrô 9.
7/ Mâo klei bi mlih ktang hlăm brua\ sang hra\ m’ar:
Hluê ngă hdră mtru\n Gưl dlông 8 (Gưl 11) kơ klei “mlih mrâo kluôm dhuôm brua\ sang hra\ mơar”, dhar brua\ sang hra\ m’ar bi êdah leh lu hdră mlih mrâo pro\ng hlăm năn mâo: Mko\ mjing sa klei bi lông trung học phổ thông gưl ala ]ar ho\ng mta k`ăm “2 hlăm 1”: Ksiêm mkla\ klei tu\ yap hriăm jih rue# Trung học phổ thông, lehana\n mjing mnơ\ng bi knăl kơ klei hro\ng ruah mu\t hlăm Đại học, Cao Đẳng; mlih mrâo hdruôm hra\ mtô bi hriăm, lehana\n mlih mrâo hdră t^ng mka\ hnơ\ng phung hđeh gưl sa hria\m hra\ m’ar.
8. Hưn mdah leh ana\n phu\n tal êlâo mko\ mjing hruê “ Khoa học leh ana\n Công nghệ Việt Nam” 18/5:
Hruê “Khoa học leh ana\n công nghệ Việt Nam” dưi k]ah mtru\n hlăm Hdră bhiăn Khoa học leh ana\n Công nghệ, dưi mko\ mjing grăp thu\n k`ăm bi mpu\ phung kreh knhâo leh ana\n klei tu\ dưn Khoa học – Công nghệ, hâo hưn mtô mblang, bi mlar klei thâo kơ brua\ kreh knhâo, mđ^ klei thâo săng leh ana\n lo\ bi [rơ\k md^h klei ktưn hưn kơ klei thâo m^n Việt Nam, ai tiê khăp mă bruă m^n mjing hlăm djăp gưl mnuih [uôn sang, boh nik jing gưl phung hla\k ai Việt Nam. Hlăm thu\n, mnơ\ng dhơ\ng phần mềm klei hlăp ho\ng ana\n” Flappy Bird” mơ\ng pô m]eh mjing Nguyễn Hà Đông mjing leh “ klei êdah kdlưn” hlăm êpul brua\ mạng kluôm ro\ng lăn.
9/ Brua\ mdrao mgu\n Việt Nam mâo leh klei đ^ kyar pro\ng hlăm brua\ bliah mdrao tiê boh la:
Leh êbeh 20 thu\n ngă brua\ bliah mdrao tiê boh la, gưl tal êlâo hla\m thu\n anei, sang êa drao 103 anôk brua\ kahan ksiêm hriăm kơ brua\ mdrao mgu\n, blih mtuôm tu\ jing leh boh [leh lehana\n mko\ dlô klang mđrăm hlăm sa blư\. Sang êa drao gưl dlông Huế mko\ mkra tiê boh tal êlâo kơ mnuih rua\ ti Việt Nam. Klei tu\ jing anei lo\ dơ\ng bi kla\ hnơ\ng thâo mơ\ng brua\ mdrao mgu\n Việt Nam [rư\ hruê [rư\ mâo mđ^ kyar, po\k mlar du\m klei găl do\ng mdrao hlao mnuih rua\ kjham mơ\ng du\m klei rua\ hu^ hyưt.
10. Đảng, Knu\k kna lo\ dơ\ng mđ^ ktang brua\ bi kdơ\ng ho\ng klei tle\ [ơ\ng ngă prăk, mđ^ ktang klei [uah mkra bi kmhal:
Mâo lu mnuih ba phat mkra msir kđi hlăm du\m klei tle\ [ơ\ng ngăn prăk pro\ng, boh nik hlăm bruă ngăn prăk. Nguyễn Đức Kiến, Huỳnh Thị Huyền Như leh ana\n lu phung ngă soh mkăn tu\ mă du\m klei bi kmhal [uah mkra djo\ guôp. Knơ\ng bruă ksiêm dlăng Đảng du\m gưl ăt hluê ngă brua\ bi mklă, msir mkra hluê si klei bhiăn Đảng phung knuă druh, Đảng Viên dôk ngă bruă amâo dah mdei leh bruă kyua du\m klei ngă soh kjham. Klei nga\ ktang mơ\ng Đảng, knu\k kna mâo klei hma^ djo\ leh jăk siam ]ia\ng [rư\ [rư\ bi msưh kdu\n klei tle\ [ơ\ng ngăn prăk, ba w^t klei đao\ knang hla\m mnuih [uôn sang./.
10 klei mâo êdah kdlưn hla\m ala tac\ êngao thu\n 2014 kyua mơ\ng Sang mđung asa\p blu\ Việt Nam hro\ng ruah:
1/ Klei ru\ng răng brua\ kđi ]ar ti Ukraine truh kơ brua\ Crimea mu\t hlăm ala ]ar Nga:
Klei mdlưh Khua mil ]hil Ukraine Viktor Yanukovi] hlăm mlan 2 lehana\n hdră êlan mje\ ho\ng êgar Yu\ mơ\ng Brua\ sang ]ư\ êa mrâo ba hriê klei amâo mâo thâo bi djo\ ho\ng mnuih je\ giăm ho\ng Nga ti Ukraine. Mnuih [uôn sang ti kjhô] ks^ Crimea kla\ mklơ\ng mko\ mjing brua\ êmuh klei m^n mnuih [uôn sang hlăk mlan 3/2014, ]oh ]ua\n klah đue# mơ\ng Ukraine lehana\n mu\t hlăm ala ]ar Nga. Mơ\ng năn dơ\ng bluh đ^ klei ]ia\ng klah hjăn mơ\ng du\m kr^ng wa\l kwar Ngo\ Ukraine, truh kơ klei bi blah sui ngă djiê [ia\ êdi 4.300 ]ô mnuih lehana\n giăm 1 êklăk ]ô mnuih đue# lui pưk sang.
2/ Klei bi mje\ plah wah Nga ho\ng Mi leh ana\n Êgar Yu\ tru\n ti hnơ\ng gu\ h^n êdi yap mơ\ng leh mjưh rue# “Klei bi mblah hgăm”:
Leh klei kjhô] ks^ Crimea bi mu\t hlăm Liên Bang Nga, Mi leh ana\n du\m ala ]ar Êgar Yu\ m]h^ la] kơ Nga ]hu\ luă hlăm Ukraina, mb^t ana\n mtru\n asa\p bi kmhal k`ăm kơ bruă êa pui, êwa ]uh, ngăn prăk leh ana\n kriê mgang klei êđăp ênang ala ]ar Nga, kăm brei hra\ nao kơ ala tac\ êngao ho\ng đa đa phung khua êmua Nga leh ana\n Ukraina. Bruă duh mkra Nga hlăk tuôm ho\ng lu klei hma^ djo\ kjham kyua du\m asa\p bi kmhal. W^t ru\ ênua, Nga ăt mtru\n asa\p kăm blei ba mnơ\ng dhơ\ng mơ\ng lo\ hma, ]^m, du\m mnơ\ng dhơ\ng mơ\ng êa ksâo mơ\ng Mi leh ana\n Êpul hgu\m Châu Âu./.
3/ Klei bi mia\ klei dưi êngiê kia\ kriê wa\l êa ks^, plao ks^ ti Êa ks^ Ngo\, lehana\n Êa ks^ Hoa Đông lo\ dơ\ng ru\ng răng:
Boh klei hlăm êa ks^ Ngo\ le\ hlăm klei ru\ng răng leh Trung Quốc mâo du\m klei ngă amâo mâo jăk mse\ si ba pra ktir duah êa pui soh ho\ng klei bhiăn hlăm kr^ng wa\l êa ks^ Việt Nam, po\k mlar klei plah mia\ ti du\m plao ks^ hlăm Trường Sa, mtru\n lehana\n hluê nga\ du\m klei bhiăn, mta mtru\n hjăn di`u ]ia\ng ngă du\m klei amâo mâo djo\ ana\n. Klei mơ\ng Trung Quốc ngă anei ba leh klei bi kdơ\ng mơ\ng lu ala ]ar. Klei bi mia\ klei dưi êngiê kia\ kriê wa\l êa ks^ kr^ng Hoa Đông plah wah Trung Quốc lehana\n Nhật Bản knư\ hruê knư\ đ^ ktang h^n leh Trung Quốc ba jê` jê` ho# pui, lehana\n êdeh phiơr truh hlăm kr^ng anei. Khua phu\n brua\ ho\ng ala ta] êngao du\m ala ]ar ASEAN bi k[^n leh ti Mianmar mâo leh klei mkla\ mklơ\ng hjăn kơ boh klei ti êa ks^ Ngo\; Hạ viện Mi gưl tal êlâo hla\m h[uê ênuk bi kla\ leh sa klei ]oh ]ua\n djo\ tuôm ho\ng êa ks^ Ngo\, lehana\n Hoa Đông. Sang phat kđi dlông ro\ng lăn dôk ksiêm dlăng lehana\n ba phat kđi klei Philippin k]u\t kơ Trung Quốc djo\ tuôm kơ klei dưi êngiê hlăm wa\l êa ks^ Ngo\.
4/ My leh ana\n Cuba hưn mtruưn lo\ w^t mko\ klei bi mje\ leh 53 thu\n gun kpa\k:
Hruê 17/12/2014, Khua mil c\hil My Barack Obama leh ana\n Khua la\n c\ar Raul Castro kla\ s^t hưn mtru\n lo\ w^t mko\ klei bi mje\ leh êbeh 50 thu\n 2 ala c\ar kha\t klei bi mje\ leh ana\n ka\m mkhư\ kwang dar brua\ duh mkra. Du\m knhuang lo\ dơ\ng jing My hla\k dôk dla\ng c\ia\ng po\k Anôk brua\ bi ala ti La Havana, la\m lui klei bhia\n “ Ala c\ar đru brei kơ phung nga\ ma\k [ai” mơ\ng My mdưm kơ Cuba, bi êdu klei ka\m êrô êbat, du\m klei ka\m mkhư\ brua\ pra\k nga\n, po\k êlan kơ du\m anôk brua\ My nao duh [ơ\ng ti Cuba.
5/ Lu ala ]ar dlông ro\ng lăn dôk hyưt kơ klei đ^ lar mơ\ng Êpul Knu\k kna Islam ( IS) bo\ ho\ng klei jhat [ai ti Trung Đông:
Thu\n 2014, dlông ro\ng lăn lo\ tuôm ho\ng sa êpul măk [ai mrâo, bo\ ho\ng klei ju\ jhat, lehana\n măk êdi êgao h^n kơ êpul măk [ai Alkeda, ana\n jing Êpul măk [ai pia knu\k kna Islam IS. Amâo djo\ kno\ng ktang hlăm ngăn prăk, IS amâo mâo mdei mđ^ kyar êpul pô, plah mia\ po\k mlar anôk di`u mâo ma\ mơ\ng Irak hlo\ng truh kơ Siri, bi mdjiê lu mnuih, lehana\n phung di`u mâo ma\ mnuih ala ta] êngao. Mi mb^t ho\ng lu ala ]ar sa ai ngă leh du\m êbâo klei mnah mple\, [ia\dah du\m klei g^r ana\n truh kơ ara\ anei ka [uh klei tu\ dưn ôh ]ia\ng msưh kdu\n êpul IS anei.
6/ Ênoh êa pui dlông ro\ng lăn hro\ truh 45%.
Mơ\ng hnơ\ng êbeh 106 đôlar Mi sa tônô hlăm mlan 6, ênoh êa pui dlông ro\ng lăn hro\ ti hnơ\ng hlăm brô 60 đôlar Mi hlăm sa tônô. Hluê si klei bi mklă mơ\ng Keh prăk Quốc tế (IMF) bruă ênoh êa pui toh hroh ti hnơ\ng gu\ h^n hlăm giăm 5 thu\n êgao s’răng mjing klei găl mđ^ kyar kơ bruă duh mkra dlông ro\ng lăn. IMF đao\ t^ng bruă duh mkra dlông ro\ng lăn s’răng đ^ ktang truh 3,3 % hlăm thu\n anei leh ana\n 3,8% hlăm thu\n êdei. Khă sơnăn, IMF ăt mđing kơ klei mâo mrâo la] s’răng jing “Dho\ng dua nah mta” ngă bi kpeh êka kơ du\m ala ]ar hlăm bruă ba ]h^ êa pui kơ ala ta] êngao.
7/ Mâo đa đa kr^ng lăn hlăm Châu Âu ]ia\ng klah hjăn:
Kno\ng 2 mlan leh klei 4 êklăk ]ô mnuih [uôn sang Scotland ngă klei mple\ hra\ êmuh klei m^n mnuih [uôn sang kơ klei ]ia\ng klah hjăn, mlan 11/2014, kr^ng la\n Catalonia ti Tây Ban Nha ăt ngă sa klei mple\ hra\ êmuh klei m^n mnuih [uôn sang ho\ng boh tu\ dưn klei mple\ hră sa ai ho\ng klei klah hjăn truh 80%. Kha\dah boh tu\ dưn mple\ hră amâo mâo djo\ mse\ ho\ng klei ]ia\ng ôh, ênoh hra\ mple\ sa ai ti Scotland ]ia\ng klah hjăn kno\ng knar 45%, lehana\n klei mple\ hra\ ti kr^ng lăn Catalonia tuômho\ng sang phat kđi phat yap jing soh ho\ng klei bhiăn, [ia\dah klei anei bi knăl [uh klei ]ia\ng klah hjăn hmăi leh kơ brua\ kđi ]ar ti grăp ala ]ar, ho\ng klei brua\ sang ]ư\ êa dơ\ng mâo du\m hdră êlan êdu h^n mơ\ng dlông. Ênang h^n, [ia\dah hdră êlan anei srăng kăn hơ^t lei kơ klei êđăp ênang, lehana\n kơ klei mdro\ng sah kluôm alu\ wa\l.
8/ Trung Quốc lo\ dơ\ng mđ^ ktang klei bi kdơ\ng ho\ng klei tle\ [ơ\ng ngăn prăk.
Hdră bi kdơ\ng ho\ng klei tle\ [ơ\ng ngăn prăk mơ\ng Trung Quốc truh hlăm thu\n tal 3. Hluê si klei ksiêm yap tal êlâobrei [uh, Trung Quốc mă kơ\ng leh 50 ]ô phung khua êmua gưl dlông mb^t ho\ng du\m êbâo ]ô phung khua êmua gưl nah gu\. Hlăm ana\n, mâo dlăng phu\n bruă kđi ]ar hđăp Đảng Cộng Sản Trung Quốc, Từ Tài Hậu, K’iăng Khua L^ng kahan gưl dlông hđa\p Trung Quốc.
9/ Brua\ êdeh phiơr, lehana\n êlan êa ks^ dlông ro\ng lăn tuôm ho\ng lu klei truh tơl ju\ jhat:
Klei lu] bo\ ho\ng klei dleh dưi thâo săng mơ\ng êdeh phiơr Boeing mrô MH370 mdiăng 239 ]ô mơ\ng knơ\ng brua\ êdeh phiơr Malaysia; êdeh phiơr mrô MH17 ăt mơ\ng Malysia mơh ara\ng mnah ti kwar Ngo\ Ukraine ngă djiê 298 ]ô mnuih, lehana\n 47 ]ô mnuih djiê mơ\ng klei truh tơl êdeh phiơr Algeria mdiăng hlăm brô 110 ]ô mnuih phiơr mơ\ng [uôn pro\ng phu\n Ouagadougou ala ]ar Burkina Faso nao kơ Algiers le\ he\; êdeh phiơr mơ\ng knơ\ng brua\ êdeh phiơr Air Asia mdiăng 162 ]ô mnuih lu] ka thâo [uh hlăm du\m hruê knhăl jih thu\n 2014; klei kngăm ho# k^ Sewol ngă 298 ]ô mnuih djiê lehana\n lu] ti Hàn Quốc, hlăm năn lu jing phung hđeh sơăi…dưi yap jing klei truh ju\ jhat êdi hlăm h[uê ênuk brua\ du\ mdiăng êlan êdeh phiơr lehana\n êlan êa dlông ro\ng lăn./.
10/ Klei ruă tưp Ebola bluh đ^ ka tuôm [uh mâo hlăm hbuê ênuk mrâo mrang ara\ anei:
Mphu\n mâo mơ\ng du\m ala ]ar Yu\ Châu Phi, kman Ebola ngă hu^ hyưt êdi bluh mâo leh ka tuôm [uh mâo ôh hlăm hbuê ênuk mrâo mrang leh ana\n tưp lar pral kơ lu ala ]ar mkăn. Hluê si ênoh mrô mơ\ng Êpul bruă mdrao mgu\n dlông ro\ng lăn hưn mthâo, ênoh mnuih djo\ kman klei ruă Ebola ară anei êgao ênoh mrô 18 êbâo, hlăm ênoh ana\n, giăm 7 êbâo ]ô mnuih djiê leh. Êpul bruă mdrao mgu\n dlông ro\ng lăn hruê 8/8 hưn mthâo leh klei mjê] kluôm ro\ng lăn ho\ng klei ruă hu^ hyưt anei. Êngao kơ bruă lông ba yua mta vaccine leh ana\n êa drao mdrao, êpul êya quốc tế m[^n du\m phu\n đru ]ia\ng dưi msưh kdu\n klei ruă tưp./.
Viết bình luận