VOV4.Êđê - Ako\ thu\n 2000 jing wưng dleh dlan êdi ho\ng du\m ]ar kr^ng Dap kngư. Klei kruh rai mơ\ng  brua\  mnia mblei kphê, nga\ kơ brua\ duh mkra le\ hla\m klei ru\ng ra\ng. Hluê ana\n, bluh mâo du\m brua\ hla\m yang [uôn leh ana\n brua\ ra\ng mgang klei êđa\p ênang. Hla\m boh klei ana\n, knhal jih mlan 7/2002, Anôk brua\ g^t gai kr^ng La\n Dap kngư bi mko\ mjing ]ia\ng đru kơ Phu\n brua\ kđi ]ar, Êpul dla\ng brua\ Đảng, Khua knu\k kna g^t gai hluê nga\ du\m brua\  pro\ng ti kr^ng Dap kngư; mb^t ho\ng du\m gưl brua\ Đảng, brua\ knu\k kna du\m ]ar hla\m kr^ng, ruh mtlaih leh klei dleh dlan, pral lo\ kru\ w^t brua\ duh mkra, lo\ bi kja\p klei êđa\p ênang brua\ kđi ]ar, klei êđa\p ênang yang [uôn. 15 thu\n g^r ktưn, brua\ duh mkra yang [uôn kr^ng Dap kngư mâo leh klei mkra mlih kluôm ênu\m.

      S^t truh mlan 7 gra\p thu\n, s^t du\m đang kphê dơ\ng bo\ asa\r, sna\n a\t jing du\m ana boh sâu riêng pla mplua\ truh yan hrui pe\. Wưng ana\n, jih sa\ Êa Yông kdriêk Krông Pac\, c\ar Daklak lo\ truh yan bi hrui pe\ boh. Wa\l krah sa\ bi jh^t m’ua\t mse\ si sa kdru\n blei mnia. Gra\p hruê mâo du\m pluh boh êdeh container bo\ boh sâu riêng bi kdue# du\ mdia\ng ba boh. Mnâo mngưi mơ\ng boh mâo ma\ hja\n pa\n mơ\ng kr^ng dôk đung nao mdhiư\ jih tuê êlan dơ\ng mrô 26. Ngô Văn Tam, sa c\ô mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma ti sa\ Êa Yông brei thâo: thu\n anei jing thu\n tal 7, `u leh ana\n du\m phung pla boh sâu riêng djo\ boh mnga. Gra\p ana boh sâu riêng pla mplua\ hla\m đang kphê mâo hrui w^t truh pluh êkla\k pra\k hla\m gra\p yan, gra\p ha mâo ba w^t mơ\ng  mơ\ng 700 êkla\k pra\k kơ dlông:“  Nga\ brua\ mse\ si anei, pra\k mâo hrui w^t tal êlâo jing mơ\ng ana kphê, tal 2 jing mơ\ng ana boh sâu riêng leh ana\n tal 3 jing ana boh [ơr. Hla\m ana\n boh sâu riêng yơh mâo pra\k hrui w^t đ^ h^n êdi, gra\p ana snei mâo hrui w^t truh pluh êkla\k pra\k, hla\m sa ha mâo hla\m brô 800 êkla\k pra\k. Bi ho\ng kphê, leh ba  jao he\ boh mnga kơ knu\k kna sna\n adôk ma\ kno\ng  2 tôn đuic\ kơ pô.”

Hluê si Nguyễn Phụng Minh, Khua dla\ng brua\ Đảng sa\, Êa Yông jing sa hla\m du\m kr^ng ba pla kphê kla\ êdi ti kr^ng Dap Kngư, a\t jing kr^ng tu\ lu klei hma\i djo\ mơ\ng klei kphê tru\n ênoh mơ\ng hla\k ako\ thu\n 2000. {ia\ hla\m wưng anei, brua\ duh mkra sa\ amâo djo\ kno\ng dưi lo\ bi kru\ đuic\ ôh, [ia\ lo\ duah hdra\ êlan nao mrâo djo\ kla\, mâo klei tu\ h^n leh ana\n h’^t kja\p h^n. Mâo leh du\m êtuh c\ô mnuih mâo pra\k êklai mơ\ng brua\ nga\ lo\ hma, klei tu\ jing hla\k dôk bi mlar hla\m dja\p [uôn sang. Nguyễn Ninh Phụng lac\ snei: “ Gru krua\k kna\l brua\ lo\ hma êdah êdi ti sa\ jing ba pla mplua\ ana boh kroh hla\m đang kphê. Sa ha mâo hrui w^t mơ\ng 700 êkla\k pra\k truh 1 êklai 200 êkla\k pra\k hla\m sa yan kno\ng mơ\ng boh sâu riêng đuic\, ka t^ng ôh kơ kphê. Klei tu\ brua\ duh mkra đ^ êdi ana\n sa\ po\k nga\ leh mđra\m mb^t du\m brua\ hla\m sa blư\”.

Dưi lac\ he\, êa Yông jing gru bi hmô điêt mơ\ng kluôm kr^ng Dap Kngư kơ klei lo\ bi kru brua\ duh mkra yang [uôn. Dla\ng truh kơ kluôm kr^ng, du\m gru hmô pla mplua\ ana boh hla\k dưi nga\ po\k mlar lar [ar. Ti tluôn kphê, brua\ Tiêu Dap Kngư  mâo knhuang đ^ kyar êgao hnơ\ng leh ana\n tu\ jing kdrưh k’ang mơ\ng Dưr Dap Kngư truh kơ Dhu\ng Dap Kngư. Bohnik, Dap Kngư hla\k hing ang mse\ si sa anôk ba ako\ hla\m klei mđ^ kyar brua\ ba yua hdra\ kdra\p nga\ brua\ mrâo mrang, kno\ng ti c\ar Lâm Đồng mâo bi mko\ mjing leh êbeh 43 êbâo ha, ênoh yuôm brua\ pla mjing mâo mơ\ng 400 êkla\k – 8 êklai pra\k/ 1 ha/ 1 thu\n.

 Mb^t ho\ng brua\ duh mkra, du\m brua\ yang [uôn ti Dap Kngư a\t mâo klei mđing dla\ng msir mghaih truh jih phu\n agha. Du\m hdra\ brua\ 132, 134 mơ\ng Knu\k kna đru msir brei leh klei kơ la\n nga\ lo\ hma, la\n dôk kơ mnuih [uôn sang djuê [ia\; hdra\ brua\ 135 đru mđ^ kyar kluôm ho\ng du\m sa\ dleh dlan. Bohnik, brua\ mko\ mjing kơ du\m anôk brua\, êpul brua\ ti alu\ wa\l bi mje\ mjing, đru du\m alu\ [uôn, [uôn mnuih [uôn sang djuê [ia\ dưi nga\ leh hla\m lar [ar. Leh 15 thu\n hluê nga\, ara\ anei nao truh kơ du\m [uôn sang ti Dap Kngư, a\t [uh anôk brua\ bi mje\ mjing mâo klei bi mp\ kha\p c\ia\ng mơ\ng mnuih [uôn sang. Ama Toan, ti [uôn Liêng Ông, sa\ Dak Phơi, kdriêk Lak, c\ar Daklak brei thâo:“ Anôk brua\ bi mje\ mjing a\t mđing dla\ng nanao wa\t kơ anôk anơ\ng leh ana\n ai tiê klei m^n ho\ng mnuih [uôn sang, jing mnuih [uôn sang h’^t ai tiê nga\ brua\ knua\, amâo mâo duah hmư\ klei phung jhat mplư, kja\p ai tiê tui hluê Đảng, Knu\k kna. Sna\n [ia\dah la\n điêt mnuih êngu\m, ana\n mnuih [uôn sang g^r tui hria\m hdra\ mnêc\ nga\ brua\ mrâo mrang c\ia\ng dla\ng kriê mnơ\ng pla mjing, mnơ\ng rông, mb^t ho\ng klei đru nanao mơ\ng anôk brua\ bi mje\ mjing sna\n [uh mnuih [uôn sang mâo klei đ^ kyar h^n leh.”

Y’Piơk Ê`uôl ti sa\ Êa Ana, kdriêk Krông Ana, c\ar daklak tu\ yap snei: “ Knơ\ng brua\ đru kơ mnuih [uôn sang lu sna\n kơ dja\p mta brua\, mse\ si duh bi liê brei hbâo pruê, dưi tla pra\k êdei, leh ana\n kdra\p pui kmla\, leh ana\n du\m hdra\ brua\ mjua\t ktang asei mlei, brua\ dhar kreh. Mơ\ng thu\n 2014 truh kơ ara\ anei mnuih [uôn sang hmei mâo leh klei bi mlih đ^, ênoh go\ êsei [un tru\n êdi. Knơ\ng brua\ bi hgu\m ho\ng Knơ\ng ksiêm hria\m kơ brua\ mtru\t mjhar nga\ lo\ hma po\k lu klei k[^n trông kơ hdra\ mnêc\ nga\ brua\, đru kơ mnuih [uôn sang mâo klei thâo, ma\ klei hria\m dla\ng kriê kơ kphê, mơ\ng ana\n mnuih [uôn sang mâo klei mlih đ^ leh hla\m klei hd^p.”

Mâo klei lo\ kru\ leh ana\n đ^ kyar năng yap, [ia\ hla\m 15 thu\n êgao, Dap Kngư a\t tu\ lu amâo mâo [ia\ ôh klei kpeh êka. Kjham êdi  jing klei kpeh êka kơ wa\l anôk hd^p mda, hla\k 350 êbao ha dliê rai leh jih. Wa\l anôk dliê adôk gơ\ hro\ tru\n leh kjham mơh, nga\ kơ klei adiê không k[ah êa leh ana\n klei êa l^p lêc\ đ^ nanao. Du\m êtuh anôk brua\ mâo c\ar jao dliê pioh nga\ brua\ duh mkra, [ia\  amâo mâo klei tu\ jing ôh, mkla\k ho\ng ana\n nga\ mâo klei bi mhia\ la\n ala dleh dlan. Đa hdra\ brua\ phu\n pui kmla\ hla\k ru\ mkra amâo t^ng jih ôh klei hma\i djo\ kơ yang [uôn, kơ la\n êa wa\l anôk hd^p mda, nga\ kơ alu\ wa\l amâo dưi msir ôh klei truh.

Anei sra\ng jing brua\ pro\ng c\ia\ng kơ anôk g^t gai Dap Kngư, gưl brua\ Đảng, brua\ knu\k kna du\m c\ar hla\m kr^ng wa\l sra\ng k[^n bi msir mghaih hla\m wưng ti ana\p. Tô Lâm, Khua hla\m Phu\n brua\ kđi c\ar, Khua Anôk g^t gai kr^ng dap Kngư brei thâo:

“ K[^n bi msir mkra du\m klei kơ la\n ala, anei jing brua\ phu\n mơ\ng kr^ng wa\l Dap Kngư hla\m thu\n 2017 leh ana\n kơ du\m thu\n lo\ dơ\ng ti ana\p. Êpul dla\ng Anôk g^t gai kr^ng Dap Kngư sra\ng ksiêm mđing, brei du\m Phu\n dhar brua\ djo\ tuôm t^ng dla\ng klei kơ la\n ala ti Dap Kngư, klei msir mkra c\ia\ng bi k[^n kơ du\m klei bi ks^ng mhia\ ma\ la\n ala. Brei Phu\n brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang dja\l bi mko\ mjing klei k[^n kơ brua\ anei. Mb^t ana\n Amôk g^t gai sra\ng đru kc\e\ ho\ng Knu\k kna lo\ dơ\ng mbo\ nga\ bi leh klei kc\ah mtru\n msir mkra brua\ bi rai dliê, dl\ng bi mkla\ hdra\ mđ^ kyar knơ\ng mbông êa Dap Kngư, mđing kơ brua\ răng mgang phu\n êa Dap Kngư.

                                                                                                                                                          H’Nga pô ]ih hlo\ng răk