VOV4.Êđê - Thu\n 2020, kr^ng La\n dap kngư tuôm ho\ng lu klei dleh dlan kyua hma\i mơ\ng dua klei rua\ tưp, ana\n jing klei rua\ buôr ]uh ko# ko\ng đo\k, klei rua\ Covid 19; lehkơna\n lo\ tu\ klei hma\i kjham mơ\ng yan adiê, nga\ lu klei lui] liê kơ brua\ duh mkra pla mjing, mnia mblei lehana\n klei hd^p mnuih [uôn sang. Kha\ sna\n, hla\m du\m klei dleh dlan ana\n, guh mnga] leh du\m klei ai tiê thâo bi đru, bi kha\p, thâo ]ung ba, hla hmum luôm hla t^, dưi ga\n jih klei dleh dlan. Du\m go\ êsei [un dưi mkra, mđup brei du\m boh sang kha\p ]ia\ng, mnuih [uôn sang hd^p ti kr^ng dleh dlan dưi mâo lu klei đru kơ mnơ\ng dhơ\ng, ]hum ao, kdra\p yua hla\m brua\ pla mjing. Klei kha\p ana\n, sra\ng jing tur knơ\ng ]ia\ng kơ êpul êya yang [uôn hla\m kr^ng wa\l hgao dja\p klei dleh dlan, lo\ dơ\ng mđ^ kyar brua\ duh mkra, mâo klei hd^p h’^t kja\p h^n hla\m thu\n mrâo 2021.

“Sang klei khăp” jing ana\n kơ sa êpul bi hgu\m klei bi đru ti ]ar Gialai, hlăm êpul hgu\m Gru bi kral hrah ]ar. Lê Đức Lâu, Khua kia\ kriê êpul bi hgu\m brei thâo, kâo jing pô kia\ kriê sa anôk brua\ duh mkra hlăm brua\ hưn mdah. Tal êlâo truh ho\ng brua\ đru do\ng nao hlăm klei myơr êrah. Mơ\ng ana\n, ayo\ng adei knư\ hrue knư\ mâo lu mah jiăng mâo ai tiê thâo bi đru, mơ\ng ana\n bi mko\ mjing êpul bi hgu\m anei ngă brua\ bi đru. Êngao kơ brua\ myơr êrah, di`u nga\ brua\ ]ia\ng bi mâo mnơ\ng pioh kơ brua\ bi đru kơ mnuih dôk hla\m klei dleh dlan, dơ\ng mơ\ng klei bi mguôp prăk, dơ\ng mơ\ng brua\ hiu duah djah lo\ thâo yua ba ]h^ lehana\n ma\ prăk. Truh thu\n 2019, mâo êpul hgu\m gru bi kal hrah Gialai đru bi kjap êpul bi hgu\m, Lâu mb^t ho\ng [^ng hgu\m mâo klei m^n đru phung hđeh êr^t êrin truh pro\ng leh amâo lo\ mâo klei đru mơ\ng yang [uôn, mse\ si mơ\ng hlăk điêt ôh. Leh êbeh sa thu\n ma\ brua\, êpul bi hgu\m anei mâo iêu mkrum truh giăm 1 êklai prăk. Mơ\ng ana\n, mơ\ng ana\n mâo đru mdơ\ng du\m boh sang bi đru, blei êmô mđup brei kơ phung dleh dlan, đru phung hđeh điêt rua\ kboh bliah mdrao, lehana\n mâo du\m boh êdeh mnơ\ng nao du\ ba mnơ\ng bi đru truh kơ kwar Krah. Klei tu\ dưn mơ\ng “Sang klei khăp” ngă klei bi đru jing, mâo iêu jak wa\t phung thâo mui` mko\ mjing show ti [uôn pro\ng Hồ Chí Minh, mse\ si Y Giang Tuyn, hlăm sa mlam mmui` pioh đru kơ keh “Sang klei khăp” la]:“Kha\dah kpăk lu hlămbrua\ knua\, [ia\dah ăt dăp mơh mmông mmui` pioh sa ai ho\ng klei bi đru. Kâo [uh brua\ anei jing yuôm bhăn. ]ang hmăng srăng mâo lu hdra\ mkăn ngă tu\ jing h^n, pioh đru lu h^n kơ phung hđeh êr^t êrin dôk hlăm klei dleh dlan”.

Lo\ w^t dlăng brua\ pô nga\ leh hlăm klei bi đru lehana\n hrăm mb^t ho\ng phung ayo\ng adei hlăm êpul bi đru, Lê Đức Lâu la]: Đru mnuih mkăn jing brua\ ba w^t kơ pô lu klei mơak snăk hlăm klei hd^p. Knư\ hgu\m lu h^n hlăm brua\ bi đru, knư\ h^n mơh `u [uh hlăm yang [uôn mâo lu snăk mnuih mâo klei tiê thâo bi khăp, mse\ ho\ng lu hnoh êa bi kuh nao hlăm êa ks^, đue\ nao kơ kwar Krah. Klei khăp, klei bi đru amâo mâo djo\ ngă brua\ mse\ si hla hluôm luôm hla t^ đui] ôh, [ia\dah hla t^ [‘[ia\ ăt tuh êyuh ai tiê ngă brua\ bi đru lu h^n mơh. Wa\t hlăm mnuih djuê [ia\ ti du\m boh [uôn adôk dleh dlan hlăm du\m ]ar lehana\n ti Gialai ăt po\k ai tiê ngă klei bi đru:“Boh s^t leh [uh phung [uôn sang ti kwar krah, phung l^ng kahan suăi êmăn, nao hlăm anôk hu^ hyưt mse\ snăn, jih jang mnuih bo\ ho\ng klei pap. Phung [uôn sang [uh pô mâo hua\ [ơ\ng sa hrue 3 blư\, [ia\dah dlăng adih mâo mnuih amâo mâo mnơ\ng [ơ\ng ôh. Mơ\ng ana\n yơh bi k]u\t ai tiê mdê mdê. Ti kwar Dhu\ng, snăn amâo mâo djo\ sa boh [uôn ôh, [ia\dah jih alu\, lu mnuih ngă klei bi mguôp mâo mnơ\ng tưl bo\ êdeh ba nao đru do\ng. Bi ti Pleiku anei mâo [uôn Wâu hlăm sa\ }ư\ Ă, phung [uôn sang ăt adôk knap, [ia\dah ăt mâo klei bi mkrum mơh, mnuih sa to\ braih, mnuih sa kilô braih, snăn ăt mâo mkrum truh giăm 1 tôn mơ^t kơ Dhar brua\ mặt trận ]ar, lehana\n ba jao kơ êpul hgu\m gru bi kal hrah, lehana\n jao kơ kâo ngă khua êpul ba nao mnơ\ng bi đru ana\n, mơ\ng ana\n klei bi khăp mâo ling lang lar bra”.

Kwar krah amâo mâo djo\ kno\ng le\ hlăm ang^n êbu\, êa lip lê] đui] ôh. Êlâo ana\n klei rua\ tưp covid 19 ngă leh mơh kơ du\m boh ]ar nga\ kơ brua\ duh mkra mnia mblei toh hroh. Hlăm klei dleh dlan ana\n, êlah pui klei khăp, klei thâo bi đru hlăk hlê dôk trơ\ng ktang ph^t. Amai Nguyễn Thị Thái Thanh, Khua knơ\ng brua\ Ban Mê Green Farm ]ar Daklak la]: Mâo lu anôk tu\k kna\ mnơ\ng [ơ\ng hua\ đru kơ du\m anôk dôk ngă kle ibi ktlah ti kwar Krah, k[ah djam mtam boh kroh snăn amai bi lar hlăm hla po\k yang [uôn. Lehana\n mmông ana\n mtam mâo lu djam mtam boh kroh bi ba hriê mơ\ng djăp anôk hlăm ]ar. Amâo mâo djo\ kno\ng phung ngă brua\ pla mjing, [ia\dah wa\t ho\ng lu mnuih dôk hlăm klei dleh dlan kbưi ho\ng [uôn pro\ng {uôn Ama Thuôt du\m êtuh km ăt du\ ba djam mtam mơh, ngă kơ amai mgei ai tiê êdi:“Lu blư\ [uh mgei ai tiê snăk. Kyua mâo lu snăk ai tiê thâo bi khăp dưi bi êdah, lehana\n klei bi mguôp mơ\ng djuê ana pô kla\ s^t jing ti ana\n. Bi aguah tlam mlam hrue mdê pô mdê bi duah [ơ\ng, mdê êsei mdê bi hua\, [ia\dah leh tuôm ho\ng klei dleh dlan, snăn jih jang mnuih bi krăp sa ai tiê ngă klei bi đru tơl knhal tui]. Lu mnuih lo\ êmuh, si ngă adôk lo\ ]ia\ng mơ\, kâo la] kâo sra\ng lo\ tu\ ma\ tơdah Đà Nẵng ăt adôk ka hơ^t”.

Mnuih Lăn Dap Kngư bi đru kơ kwar Krah, lehana\n mnuih Viêt Nam hlăm djăp anôk amâo mâo wơr ôh đru ba kơ mnuih dôk hlăm klei dleh dlan ti du\m ]ar hlăm alu\ wa\l. Mâo ATM braih, du\m anôk ]h^ mnia, siêu thị đru măng ai mtam kơ kwar Krah, mkăp du\m êtuh tôn braih, lehana\n mnơ\ng mnua\, lehana\n prăk bi mkrum truh du\m êklai prăk, amâo mâo djo\ kno\ng mnuih dôk hlăm klei dleh dlan [un [in đui] ôh, [ia\dah wa\t ho\ng hlei pô bhiâo riâo rit le\ he\ hlăm klei dleh dlan kyua klei rua\ tưp covid 19.

Phạm Trọng Phát, K’ia\ng khua êpul hgu\m brua\ êdam êra ]ar Daklak, kia\ kriê lehana\n po\k anôk ATM braih bi đru ti ]ar Daklak la]:“Po\k ATM braih bi đru mâo klei tu\ dưn êdi. Lehana\n mơ\ng du\m anôk k[ah klei hua\ [ơ\ng, mâo phung [uôn sang kwưh, snăn hmei nao kơ ana\n po\k ngă mtam ti du\m boh kdriêk, wa\l krah hlăm ]ar. Ho\ng braih mâo iêu mkrum, lehana\n wa\t lu mnơ\ng mnua\ mkăn, snăn du\m anôk po\k ATM braih du\m kdriêk, wa\l krah ăt ngă, lo\ dơ\ng po\k phai ai tiê klei khăp mơ\ng ATM braih bi đru”.

Mb^t ho\ng lu brua\ ngă klei bi đru, jao klei khăp pô truh ho\ng phung dôk găn hlăm klei dleh dlan mơ\ng yăn adiê ngă, mơ\ng klei rua\ tưp, djăp alu\ wa\l, du\m êpul, lehana\n mnuih ti LănDap Kngư ăt wir kơ phung [un [in, ho\ng djăp brua\ bi đru. Klei yuôm bhăn tal êlâo mơ\ng brua\ anei ana\n jing ru\ mdơ\ng sang bi đru kơ du\m go\ êsei knu\k kna dlăng ba, ho\ng du\m êtuh boh sang mâo mdơ\ng brei. Ho\ng go\ êsei [un, go\ êsei knu\k kna dlăng ba, mâo sa boh sang dôk h’uh mđao, jing leh klei digơ\ hmăng hmưi tơl jih klei hd^p, mse\ si aduôn H’Lui` Du, ti [uôn Drê` A, sa\ Dak Liêng, kdriêk Lăk la]:“Asei mlei kâo jing mnuih knap mơ\ng điêt, tơl truh kơ hrue dôk ung u\ng lo\ le\ hlăm klei amâo mâo jăk klei m^n. Mn^ anei kâo dôk hmăng hmưi nanao yơh mâo sa boh sang kjăp hơ^t. Ara\ anei mâo leh sang dôk, snăn kâo kno\ng duh m^n kơ klei duah [ơ\ng đui] yơh, g^r ma\ brua\ knua\ ]ia\ng bi mâo djăp êsei hua\, lehana\n rông ba anak hriẳmha\ mơar bi tu\ jing”.

Lehana\n anei jing klei aduôn Nguyễn Thị Tịnh, ti wa\l krah Phước An, kdriêk Krông Pa], ]ar Daklak:“Êlâo dih kâo hd^p hlăm sa boh sang kyâo sô ring leh, knap snăk. Grăp blư\ adiê hl^m hjan snăn [rô] msah jih. Ka la] ôh adiê bhang mđia\ [hu\l ]ho\. Ara\ anei mâo mdơ\ng brei leh sang mrâo, kâo amâo lo\ hyưt ôh kơ do\ mkăn, kno\ng hơ^t hd^p êjai thu\n leh khua đui] yơh”.

Ho\ng djăp mta klei dleh dlan kyua klei yăn adiê ngă, klei rua\ tưp truh, pătdah hlăm jih thu\n, [ia\dah thu\n 2020 lo\ jing thu\n klei khăp mâo bi êdah kla\ mnga] h^n. ATM braih, mnơ\ng dhơ\ng bi đru, anôk ]h^ mnia amâo lo\ ma\ prăk ôh ti lu kdriêk, wa\l krah Lăn Dap Kngư mâo po\k ngă, pral dưi đru phung dôk gănklei dleh dlan, hrăm mb^t ho\ng digơ\ đru klam klei ktro\ truh. Klei anei hlo\ng jing leh brua\ ngă amâo mâo dưi wơr ôh, bi êdah ai tiê thâo bi khăp mơ\ng jih jang mnuih. Du\m boh êdeh mơ\ng Dhu\ng, mơ\ng Dưr, mơ\ng Lăn Dap Kngư bi k’^k du\ ba mnơ\ng đru kơ kwar Krah dôk găn klei dleh dlan… ăt brei [uh ai êwa pro\ng mơ\ng klei bi mguôp, bi đru. Jih jang ai tiê ana\n jing jăk êdi, yuôm bhăn êdi, ata\t leh kluôm yang [uôn drei ]huang nao hlăm thu\n 2021 ho\ng klei khăp, kha\dah ti ana\p adôk lu snăk klei lông dlăng, klei dleh dlan, [ia\dah ăt bo\ ho\ng klei đăo knang kơ klei khăp, lehana\n klei ]ang hmăng./.