VOV4.Êđê - Gia Lai jing ]ar mâo brua\ duh mkra jưh knang lu kơ brua\ nga\ lo\ hma, ho\ng du\m mta mnơ\ng phu\n, boh nik jing kphê, k’su, tiêu. Hla\m du\m thu\n êgao, mb^t ho\ng klei g^r ktưn mơ\ng mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma leh ana\n anôk brua\, hdra\ mtru\n brei ]an pra\k yua kơ brua\ mđ^ kyar brua\ nga\ lo\ hma jing phu\n mka\p pra\k đru ja\k êdi, đru mguôp yuôm bha\n hla\m hdra\ mđ^ kyar brua\ duh mkra – yang [uôn ti alu\ wa\l.

      Go\ sang Huỳnh Đình Hội ti alu\ Cây Suài, sa\ Êa Hla, kdriêk C|ư\ Pưh, c\ar Gialai jing go\ sang mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma, duh mkra mnia blei thâo mbrua\. Ara\ anei, go\ sang `u mâo War anôk rông u\n, ho\ng 400 drei u\n ana mđai leh ana\n êbeh 4.500 drei u\n ma\ kđeh. Mb^t ho\ng ana\n, go\ sang `u hla\k dưn đang tiêu pro\ng truh 12 ha mrâo pe\ thu\n tal êlâo. Hla\m 5 thu\n êgao, t^ng mdu\m gra\p thu\n go\ sang `u mâo ba w^t pra\k mnga hluê si t^ng truh hla\m brô 5 êklai pra\k leh ana\n sra\ng lo\ dơ\ng đ^ hla\m du\m thu\n ti ana\p s^t đang tiêu `u mboh êdi. Dôk krah đang tiêu mtah mda, bi kyut boh, `u hơ\k kdơ\k brei thâo: mâo he\ klei tu\ mse\ si hruê anei, mb^t ho\ng klei g^r mơ\ng go\ sang `u pô jing  mâo hdra\ mtrru\n brei c\an pra\k pioh yua kơ brua\ mđ^ kyar nga\ lo\ hma jing phu\n pra\k đru brei yuôm bha\n êdi: “ T^ng truh kơ ara\ anei kâo ma\ c\an leh pra\k mâo 20 thu\n. Phu\n tal êlâo kâo ma\ c\an 20 êkla\k pra\k, mơ\ng phu\n pra\k nga\ lo\ hma ana\n go\ sang kâo [rư\ đ^ kyar, mơ\ng hla\k rông 20 drei u\n ana mđai leh ana\n tiêu mâo kno\ng 2 – 3 sao đuic\. Tơl truh kơ ara\ anei, kâo ma\ c\an leh mâo gia\m 20 êklai. A|t kyua mâo ai mtru\t mơ\ng Knơ\ng pra\k nga\ lo\ hma mơh truh kơ ara\ anei go\ sang kâo dưi đ^ kyar mse\ si anei.”

      Mse\ ho\ng go\ sang Huỳnh Đình Hội mơh, hdra\ mtru\n brei c\an pra\k yua kơ brua\ nga\ lo\ hma đru mđ^ leh ai kơ du\m pluh êbâo go\ êsei mnuih [uôn sang ti c\ar Gialai mâo phu\n pra\k yua kơ brua\ duh bi liê nga\ brua\ knua\ mâo ba w^t klei tu\.

      Mb^t ho\ng mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma, lu anôk brua\ ti Gialai a\t bi ma\ c\an pra\k mơ\ng hdra\ mtru\n brei c\an pra\k yua mđ^ kyar brua\ nga\ lo\ hma mơh. Knơ\ng brua\ Trách nhiệm hữu hạn Kphê Ia Sao 1, Knơ\ng dla\ng Knơ\ng brua\ Kphê Việt Nam jing sa hla\m du\m anôk brua\ ma\ c\an nnao đrông pra\k mơ\ng Knơ\ng pra\k brua\ Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang kdriêk Ia Grai. Ara\ anei, lu đang kphê mơ\ng Knơ\ng brua\ leh khua mduôn, amâo lo\ đei mâo boh mnga ôh, c\ia\ng êdi kơ phu\n pra\k pioh ru\ lo\ w^t ba pla mrâo. Ho\ng ênoh pra\k brei c\an ma\ mnga hdjul đ^ truh 30 êklai pra\k, hla\m brô 200 ha đang kphê leh khua mduôn mơ\ng knơ\ng brua\ hla\k dưi lo\ w^t ba pla mrâo djo\ hdra\, lu đang kphê mboh leh ho\ng hnơ\ng boh mnga đ^. Nguỹên Hữu Đại, Khua Knơ\ng brua\ Kphê Ia Sao 1 brei thâo:“ Hla\k êjai mâo klei g^t gai mơ\ng Knu\k kna leh ana\n Knơ\ng dla\ng Knơ\ng brua\ kphê Việt Nam kơ brua\ ru\ lo\ w^t ba pla mrâo kphê, sna\n brua\ brei c\an pra\k pioh ru\ lo\ w^t ba pla kphê jing leh ai mtru\t mđ^ kyar brua\ duh mkra pla mjing. Knơ\ng brua\ ara\ anei a\t mâo ma\ leh pra\k c\an leh ana\n mâo klei tu\ ư mjing brei klei ga\l mơ\ng Knơ\ng pra\k Agribank ja\k êdi, Knơ\ng brua\ dưi lo\ w^t ba pla mrâo leh ana\n kphê mphu\n mboh leh mơh.”

      Ti c\ar Gialai, ara\ anei mâo du\m pluh Knơ\ng pra\k po\k anôk brua\. Sna\n [ia\dah Knơ\ng pra\k brua\ Lo\ hma a\t jing knơ\ng pra\k phu\n hla\m klei mđ^ kyar brua\ duh mkra yang [uôn ti alu\ wa\l, ho\ng kdrêc\ iêo mguôp mâo gia\m 30% ênoh pra\k brei c\an, truh 21%. T^ng truh kơ jih thu\n 2015, ênoh pra\k leh brei c\an mơ\ng Knơ\ng pra\k truh gia\m 12.000 êklai pra\k. Kluôm c\ar ara\ anei mâo 32 anôk brua\, hla\m ana\n mâo 23 anôk brua\ leh ana\n 8 adu\  nga\ brua\. Hdra\ mtru\n brei c\an pra\k yua bi mđ^ kyar brua\ nga\ lo\ hma mâo Knơ\ng pra\k po\k nga\  mơ\ng [uôn pro\ng hlo\ng kơ dja\p kr^ng [uôn sang hla\m c\ar ho\ng êbeh 1.000 êpul brei c\an pra\k leh ana\n bi mkiêt mkriêm pra\k. W^t dla\ng klei tu\ nga\ brua\ mơ\ng Knơ\ng pra\k Lo\ hma leh ana\n Mđ^ kyar kr^ng [uôn sang c\ar Gialai, Nguyễn Đức Hoàng, K’ia\ng khua Knơ\ng brua\ sang c\ư\ êa c\ar Gialai lac\:

   “ Knơ\ng pra\k Lo\ hma a\t hluê nga\ leh ja\k du\m hdra\ mtru\n mơ\ng Gưl dlông, du\m klei g^t gai mơ\ng Gưl dlông hla\m alu\ wa\l c\ar. Pra\k c\an truh leh ho\ng mnuih [uôn sang, đru mguôp leh s^t êm^t hla\m brua\ bi mlih hdra\ nga\ brua\ pla mjing, đru mguôp bi mlih klei thâo săng mơ\ng mnuih [uôn sang ti alu\ wa\l, lo\ dơ\ng đru mguôp hla\m hdra\ brua\ pro\ng ara\ anei jing mko\ mkra kr^ng [uôn sang mrâo. Mâo leh lu go\ êsei mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma jing mnuih djuê [ia\ mda thu\n kno\ng mơ\ng 35 – 38 thu\n dưi ru\ mkra leh sang mâo ênoh hla\m brô 300 êkla\k pra\k leh ana\n blei êdeh ôtô pioh đ^ leh ana\n amâo djo\ kno\ng sa, dua c\ô đuic\ ôh. S^t gơ\ mơ\ng lu hdra\ mtru\n, [ia\ brua\ hluê nga\ s^t êm^t jing Knơ\ng pra\k Lo\ hma, brei c\an pra\k kơ brua\ nga\ lo\ hma, kơ kr^ng [uôn sang lo\ hma.”

      Du\m klei tu\ leh mâo ba w^t hla\m wưng êgao jing leh ai mtru\t c\ia\ng phung knua\ druh, mnuih nga\ brua\ mơ\ng Knơ\ng pra\k Lo\ hma Gialai lo\ bi g^r h^n hla\m wưng ti ana\p. Phan Tiến Thu, Khua Knơ\ng pra\k lac\: “ Knơ\ng pra\k truh kơ ara\ anei duh bi liê brei c\an leh kơ brua\ Lo\ hma, kr^ng [uôn sang lo\ hma truh 86% hla\m ênoh pra\k brei c\an gia\m 12.000 êklai pra\k. Ho\ng 66.000 go\ êsei ma\ c\an pra\k, sna\n go\ êsei nga\ lo\ hma mâo truh 81%. T^ng kơ Knơ\ng pra\k, tơ mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma hriê nga\ hra\ m’ar ma\ c\an pra\k sna\n amâo mâo klei gun kpa\k ôh. Hdra\ k`a\m thu\n 2016, Knơ\ng pra\k sra\ng g^r dưi mâo hdra\ k`a\m iêo mguôp mâo [ia\ êdi 11%, brei c\an đ^ mơ\ng 8-10%,  bi nga\ brua\  knua\ đ^ hla\m brô 20%.”

      Dưi lac\ he\, Knơ\ng pra\k brua\ Lo\ hma Gialai hla\k đru mguôp mb^t ho\ng Knơ\ng pra\k brua\ Lo\ hma Việt Nam dôk kriê kja\p ana\n kna\l hla\m đrông 30 thu\n êgao. Ana\n kna\l ana\n leh leh ana\n hla\k hra\m mb^t đru mđ^ ai kơ mnuih [uôn sang nga\ lo\ hma leh ana\n du\m anôk brua\, kyua kơ sa hdra\ brua\  nga\ lo\ hma đ^ kyar h’^t kja\p./.

                                                H’Nga pô ]ih hlo\ng ra\k.