VOV4.Êđê -{uôn
Đăk Wơt jing sa boh [uôn mơ\ng đưm Hơ Moong, jing anôk mnuih [uôn sang djuê ana
Bahnar Rơ Ngao hd^p mda mơ\ng đa\ đưm, ti wa\l krah Kon Tum, êdei anei bi ktlah
mu\t hlăm kdriêk Đăk Hà, ]ar Kon Tum. Am^ kkiêng lehana\n đ^ hriê kơ pro\ng hlăm
anôk phu\n kơ dhar kreh mnuih Bahnar, A Thu\t pral khăp kơ ênhiang klei kưt
mu`, khăp kơ ]ing ]har djuê ana pô. Mơ\ng điêt hluê ama, sa ]ô mnuih kreh hiu
mu` yăl klei khan hing ang hla\m tar kr^ng mnuih Bahnar ti Kon Tum, hlăm lu
mlam.
Leh mâo klei Knu\k kna ru\ mkra phu\n pui kmla\ Plei Krông, mnuih [uôn sang [uôn Đăk Wơt đue# nao dôk kơ anôk dôk mrâo hlăm sa\ Hơ Moong, kdriêk Sa Thầy, ]ar Kon Tum.
Lu phung khua mduôn dơ\ng đue# w^t kơ aê aduôn atâo atiêt, phung hđeh mrâo
khăp kơ dhar kreh ênuk ara\ anei h^n, ho\ng dhar kreh djuê ana pô. Klei ana\n,
mtru\t Athu\t ngă yơh ya mta brua\ ]ia\ng ]ia\ng dưi kriê pioh knhuah gru dhar
kreh jăk
“Êdei kơ thu\n 1995, kâo
[uh hlăm klei hd^p mda ala [uôn, phung hđeh khăp h^n kơ dhar kreh ênuk ara\
anei. Mơ\ng klei ana\n yơh mtru\t kâo ksiêm duah hlăm djăp [uôn êlan, êmuh
phung khua mduôn ]ia\ng kơ pô lo\ tui ]ih. Leh êdei anei, mơ\ng thu\n 2000
phung hđeh lo\ w^t hriăm, lo\ khăp kơ dhar kreh klei kưt mu` djuê ana pô, khăp
]ing ]har. ~u ăt jing ngăn k^r yuôm bhăn mơ\ng aê ama pô”.
-
Dưi thâo, tui si hmư\ ih lo\ ]ih pioh klei yăl dliê khan mnuih djuê ana Bahnar,
ya klei mtru\t ih ngă brua\ anei?
Kâo hiu tui ]ih klei
khan Lăn Dap Kngư, lo\ mblang klei khan ana\n mơ\ng thu\n 2001 – 2005. Kyua mâo
klei khan kâo lo\ thâo săng lu h^n. Hlăm klei mu` khan, `u kla\ ênu\m h^n,
kyuana\n ênưih thâo săng kơ knhuah bhiăn djuê ana pô, lehana\n [uh kla\ kơ klei
hd^p mda ala [uôn, mơ\ng [uôn sang hlo\ng kơ hma pưk.
-
Brua\ ih hiu tui duah, ]ih pioh knhuah gru dhar kreh djuê ana pô bo\ ho\ng klei
dleh dlan suăi êmăn mse\ snăn. Dưi mơ\ ih lo\ yăl dliê ya mta klei ih hdơr pioh
êdi êjai hiu ngă brua\ ana\n ho\ng [^ng hmư\?
Ya mta brua\ pô ngă, tal
êlâo jing bi tuôm ho\ng mnuih [uôn sang, pô bi êdah ai tiê pô. Êgao h^n kơ năn,
knhuah bhiăn djuê ana Bahnar, [ia\ lu ăt mâo mơh sa jia\ ha\t, sa k]ok êa hlăm
klei blu\ tlao êmuh ]hưn. Tal êlâo mse\ snăn yơh. Leh kơ năn nao kơ brua\, pô
blu\ bi thâo, snăn kơh di`u sa ai mb^t, di`u yăl dliê ho\ng pô ya mta boh klei
drei ]ia\ng ]ih pioh. Dleh suăi êdi. Bi tơdah drei amâo mâo thâo blu\ yăl, di`u
la] mtam ‘Ơ kâo wơr leh, kâo amâo mâo hmao dôk yăl dliê ho\ng ih ôh’. Dleh dlan
snăk. Snăn drei bi mâo mnê], mjum, blu\ ho\ng di`u ]ia\ng kơ di`u pap, lehana\n
di`u khăp, snăn kơh drei dưi mâo brua\.
-
Mâo mơ\ blư\ êjai hiu duah ]ih pioh, ih tuôm ho\ng klei dleh dlan, amâodah ih
rua\ duam he\ ktuê êlan?
Klei ana\n mâo yơh. Kâo
nao mblang mơ\ng [uôn kâo pô truh kơ [uôn adih, mâo mnuih mu` khan êlan kbưi
truh 20km. Le\ hla\m yăn hjan mơh, nao êjai krah adiê hl^m hjan. Leh truh kơ
[uôn ana\n, kâo dơ\ng ma\ asa\p yơh. P^t đih mlam ana\n kâo dơ\ng đ^ êngoh. Tơl
êkei pô mu` ana\n yơh lo\ dlăng kriê he\ kâo êjai êngoh. ~u la]: “Hei, kâo yăl
dliê, kâo mu`, ih amâo mâo ma\ asa\p, ih amâo mâo ]ih pioh, mgi dih hlo\ng lu]
jih. Ara\ anei, kâo dlăng kriê ih ]ia\ng kơ ih hlao, ih lo\ dơ\ng ]ih lehana\n
ma\ asa\p. Mgi dih, phung ]ô anak drei hdơr yơh, awa kâo, aê kâo yăl dliê’.
Di`u srăng la] mse\ snăn, kâo [uh mơak snăk.
Djo\
leh, Ơ [^ng dôk hmư\! Du\m ênhiang tông ]ing hluê knhuah đưnm mse\ si “drông tuê”,
]ing tông klei djiê bru\, ]ing klei hua\ êsei mrâo… lehana\n du\m klei mu` mjum
adei, adei hơ\k tăp mdiê, kyua kpiê lu [^ng khăp…ana\n yơh jing du\m klei mu` mâo
]ih pioh, lehana\n ma\ asa\p hlăm du\m gưl đue# hiu mse\ snăn. Hlăm du\m knăm
djuê ana dơ\ng lui wơr leh mse\ si: Klei ngă yang hơê] hmưi klei jăk yâo, knăm
mơak hua\ êsei mrâo… `u mâo ]ih pioh, lehana\n mguôp ho\ng brua\ sang ]ư\ êa,
anôk brua\ kreh dhar alu\ wa\l đru mnuih [uôn sang lo\ w^t ngă. Mơ\ng klei ana\n
mơh phung hđeh gưl mrâo mnuih Bahnar ti Đăk Wơt mâo mmông găl lo\ thâo kơ du\m
knhuah bhiăn dhar kreh djuê ana pô.
Y-Khem pô ]ih mkra.
Viết bình luận