VOV4.Êđê - La\n dap kngư hla\k dôk hla\m yan bhang, lu ênha\ dliê hla\m kr^ng ênưih sra\ng mâo klei pui [ơ\ng. Ti Daklak, hdra\ gang mkhư\, truih mdjiê klei pui [ơ\ng dôk tuôm ho\ng lu klei dleh dlan kyua k[ah pra\k ka\k, k[ah mnuih nga\ brua\ lehana\n kdra\p mnơ\ng yua kơ brua\. Mb^t ana\n, adiê không k[ah êa mâo sui a\t nga\ kơ lu ênha\ kbâo ti ]ar Gialai jing leh mnơ\ng [ơ\ng kơ mnơ\ng rông.

Dak Lak jing sa hlăm du\m ]ar mâo ênhă dliê pro\ng h^n Lăn Dap Kngư ho\ng êbeh 526 êbâo ha. Giăm 50% hlăm ênoh anăn, jing hlăm brô 260 êbâo ha hlăm ênhă phu\n mâo klei ênưih le\ hlăm klei pui [ơ\ng dliê. Nguyễn Hoài Dương, Khua Knơ\ng bruă lo\ hma leh anăn mđ^ kyar kr^ng [uôn sang lo\ hma ]ar Dak Lak brei thâo, ho\ng ênhă dliê snăn, bruă mdrơ\ng ho\ng klei pui dliê mâo ]ar mđing dlăng leh anăn mâo lu hră mơar g^t gai hluê ngă bi jăk mơ\ng ako\ yan không. Bruă sang ]ư\ êa alu\ wa\l, anôk bruă djo\ tuôm du\m gưl hlăm ]ar ăt thâo pral ngă bruă hlăm hdră mdrơ\ng ho\ng klei pui [ơ\ng dliê. Khă sơ năn, bruă anei ăt tuôm ho\ng lu klei dlah dlan kyua k[ah prăk bi liê, k[ah mnuih mă bruă leh anăn kdrăp mnơ\ng. Boh nik giăm 30 êbâo ha dliê jao kơ gưl să kriê dlăng ara\ anei amâo dưi mâo prăk bi liê kơ bruă kriê dlăng, răng mgang dliê leh anăn bruă mdrơ\ng ho\ng klei pui [ơ\ng dliê ngă ênưih mâo klei pui [ơ\ng leh anăn tơdah mâo dleh dưi truih mdjiê klei pui [ơ\ng. Bruă dliê kmrơ\ng, pô dliê ti Dak Lak hlăk ]ia\ng mbo\ ênoh prăk ]ia\ng ngă jăk h^n bruă mdrơ\ng ho\ng klei pui [ơ\ng dliê.

“Hmei akâo hlăm bruă răng mgang dliê snăn lo\ dơ\ng mâo thiăm prăk bi liê. Phu\n mkăp amâo guôn prăk knu\k kna gưl dlông amâo dah ]ar ôh. Prăk knu\k kna gưl dlông snăn brei mđing dlăng ba hlăm hdră răng mgang, mđ^ kyar dliê hơ^t kjăp wưng man dưn 2021-2025. Tal dua jing alu\ wa\l brei mđing dlăng, ba lu h^n prăk bi liê đru kơ pô dliê. Amâo kah bi knar ôh [ia\dah bi mklă kr^ng wa\l phu\n ênưih mâo klei pui dliê snăn brei lu h^n."

Mb^t ho\ng Dak Lak, du\m ]ar hlăm kr^ng wa\l Lăn Dap Kngư ăt hlăk tuôm ho\ng klei dleh dlan, du\m klei găl ]ia\ng êdi hluê ngă hdră mdrơ\ng klei pui [ơ\ng dliê. Hluê si klei ksiêm yap mơ\ng Anôk bruă dliê kmrơ\ng kr^ng IV (Knơ\ng bruă dliê kmrơ\ng), Lăn Dap Kngư mâo 1 êklăk 3 êtuh êbâo ha dliê hlăm kr^ng ênưih mâo klei pui [ơ\ng dliê. Thu\n 2019, kluôm kr^ng mâo hlăm brô 30 klei pui dliê, ngă lui] liê giăm 200ha. Du\m mlan ako\ thu\n anei, hlăm kr^ng mâo du\m klei pui [ơ\ng pro\ng êdi mse\ si ti Kon Tim, 6,5 ha, Lâm Đồng 10 ha. Tô Xuân Đam, K'iăng Anôk bruă dliê kmrơ\ng kr^ng IV brei thâo, khă gơ\ klei dôk hyưt pui [ơ\ng dliê hlăm ênhă pro\ng [ia\dah bruă mdrơ\ng ho\ng klei pui [ơ\ng dliê hlăm kr^ng hlăk tuôm ho\ng lu klei dleh dlan, dleh dưi truih mdjiê klei pui [ơ\ng tơdah mâo klei pui [ơ\ng dliê. Bruă dliê kmrơ\ng hlăm kr^ng wa\l hlăk g^r ngă du\m hdră ho\ng klei pral mdrơ\ng s^t mâo klei pui [ơ\ng dliê:

“Lăn dap kngư jing kr^ng mdê hjăn,  yan không snăn ang^n ktang, adiê mđiă hlơr, dliê snăn dleh dlan, ]ư\ ]hia\ng troh trôk. Tal dua kdrăp mnơ\ng adôk k[ah. Kyua anăn tơdah mâo klei pui [ơ\ng snăn ka dưi hmao mdrơ\ng hlăm hdră truih mdjiê klei pui [ơ\ng dliê. Ară anei, Knơ\ng bruă ksiêm dlăng dliê kmrơ\ng kr^ng IV ăt k]e\ kơ Knơ\ng bruă ksiêm dlăng dliê kmrơ\ng bi hgu\m ho\ng du\m alu\ wa\l ksiêm dlăng du\m hdră gang mkhư\ klei pui [ơ\ng, gak răng ]ia\ng prăp êmiêt s^t mâo klei pui [ơ\ng bi hro\ klei lui] liê kyua pui [ơ\ng dliê."

Ho\ng adiê mđiă hlơr, adiê không thu\n anei dưi đao\ knăl srăng kjham h^n, klei pui [ơ\ng dliê hu^dah mâo ti Lăn Dap Kngư ênưih h^n. Hlăk êjai anăn, tơdah mâo klei pui [ơ\ng dliê snăn dleh truih mdjiê klei pui [ơ\ng. Kyua anăn, ]ia\ng bi hro\ klei lui] liê, bruă sang ]ư\ êa, bruă djo\ tuôm du\m gưl hlăm kr^ng wa\l brei ngă bi jăk du\m hdră msir ho\ng klei m^n gang mkhư\ h^n kơ mdrơ\ng.

 Ti Gia Lai, hlăk jing wưng mkra mjing [ê` hra thu\n 2019-2020, ênoh [ê` hra đ^ giăm 20%  mkă ho\ng wưng anei thu\n dih, [ia\dah jih mnuih [uôn sang pla kbâo leh anăn anôk bruă mnia blei [ê` hra ti ]ar Gia Lai ăt lo\ dơ\ng lui] liê kjham.

Kyua adiê không sui, [iă êdi 7 êbâo ha kbâo ti kr^ng wa\l anei kno\ng dưi khăt mjing mnơ\ng [ơ\ng kơ êmô. Hluê si klei hâo hưn mơ\ng Sang ma^ [ê` hra An Khê, (Knơ\ng bruă [ê` hra Quảng Ngãi), anei jing thu\n tal 3 kr^ng pla mjing kbâo pro\ng h^n Gia Lai lui] liê kjham kyua adiê không. Ho\ng klei anei sang ma^ đao\ t^ng, hnơ\ng kbâo thu\n anei hro\ êbeh 50% mkă ho\ng thu\n dih, adôk êbeh 700 ton ana kbâo. Klei bi juh sa anăn jing ênoh ]h^ [ê` hra đ^ leh giăm 20%, mơ\ng 11 êbâo/kg hlăm thu\n dih, đ^ 13 êbâo/kg hlăm mlan 2 anei.

Hluê si Nguyễn Hoàng Phước, K'iăng Khua sang ma^ [ê` hra An Khê, ]iăng bi hro\ klei dleh dlan kơ mnuih ngă lo\ hma, sang ma^ srăng mđ^ ênoh hrui blei đ^ 850 êbâo /1 ton mơ\ng ako\ mlan 3, đru 1 êklăk prăk/ha ]ia\ng kơ mnuih ngă lo\ hma krih kbâo hlăm yan kơ anăp. Khă sơnăn, Phước la], lo\ mkra mjing leh anăn ba yua kdrăp mrâo mrang, anăn jing hdră msir tu\ dưn:

"Ho\ng boh klei ara\ anei snăn brei lo\ ]ua\l mkă leh anăn ba yua kdrăp mrâo mrang bi knar, bi mlih mjeh hđăp pla mjeh mrâo, lehanăn rơ\ng klei kriê dlăng wiê ênăk, si be\ ngă ]ia\ng kơ boh mnga dưi mâo mơ\ng 70ton/ha kơ dlông. Klei tu\ mơ\ng mnuih ngă lo\ hma brei mâo mơ\ng 20 truh 30 êklăk/ ha kơ dlông. Snăn kơh mnuih ngă lo\ hma srăng mđing duh bi liê, hơ^t ai tiê bi hgu\m ho\ng sang ma^. Snăn kơh sang ma^ dưi đ^ kyar sui thu\n.

Mơ\ng yan boh mnga 2017-2018, Sang ma^ [ê` hra An Khê tuôm mko\ mjing leh kr^ng pla kbâo êbeh 30 êbâo ha ti Gia Lai, mâo 3/4 ênhă kbâo jih jang kluôm ]ar. {ia\dah kyua hma^ mơ\ng adiê mđiă, amâo hjan ngă hro\ hnơ\ng hrui mă, ênoh [ê` hra leh anăn ênoh ]h^ kbâo amâo lo\ yuôm, kr^ng pla kbâo hro\ leh kno\ng dôk 22 êbâo ha hlăm gưl anei, hlăm anăn kno\ng 15 êbâo ha dưi hrui mă. Klei g^r ktưn ru\ mdơ\ng kdrăn kbâo pro\ng, ba yua kdrăp mrâo mrang, ăt kno\ng dôk ti hnơ\ng 3 êbâo ha.