VOV4.Êđê - Kđông răng mgang knông lăn Đăk Nhoong, kdriêk Đăk Glei jing sa hlăm du\m anôk mnga] kơ dhar kreh kr^ng knông lăn mơ\ng kahan răng mgang knông lăn Kon Tum. }ia\ng dưi mâo anôk pro\ng siam, hing ang lehana\n djăp ênoh ]ua\n mse\ ho\ng ara\ anei, mb^t ho\ng brua\ duh bi liê hlăm nah gu\ mơ\ng Phu\n brua\ l^ng kahan, lo\ mâo klei g^r mơ\ng grăp ]ô l^ng kahan hlăm kđông.

Đại uý A Ngọc Chiến, pô ngă brua\ kđi ]ar, jing k’ia\ng khua kđông răng mgang knông lăn Đăk Nhoong brei thâo, du\m prue# kyâo mtah kpa\ b’lăk mâo dlăng kriê wiê ênăk kjăp, đơ war mnga mtah siam hla\m êpul êya jing jih jang kbia\ hriê mơ\ng ai tiê mbrua\ l^ng kahan mjut mjing. }ia\ng dưi jing sa anôk mnga] kơ dhar kreh kr^ng knông lăn, êlâo h^n grăp êpul êya mko\ mjing anôk dhar kreh “Mnuih jăk, kđông siam, jăk yâo klei khăp l^ng kahan ho\ng mnuih [uôn sang” lehana\n grăp ]ô l^ng kahan jing sa knuh kreh dhar. Kyuana\n brua\ mko\ mjing “Gru mnga] dhar kreh kr^ng knông lăn” mâo leh klei lar bra hlăm êpul êya lehana\n truh kơ êngao. Đại uý A Ngọc Chiến la]:

“Mko\ mjing gru mnga] dhar kreh kr^ng knông lăn đru leh phung knua\ druh, l^ng kahan hla\m êpul êya hơ^t ai tiê ma\ brua\ knua\, bi kla\ jăk brua\ klam pô. Lehana\n mnuih [uôn sang mâo klei jưh knang êdi ho\ng kahan răng mgang knông lăn, hlăm brua\ răng mgang knông lăn. Hlăm brua\ hgu\m mb^t ho\ng mnuih [uôn sang bi răng mgang klei êđăp ênang knông lăn, đru leh l^ng kahan răng mgang kjăp klei dưi êngiê klei êđăp ênang knông lăn, răng mgang kjăp klei êđăp ênang yang [uôn hlăm alu\ wa\l”.

Boh tu\ dưn mơ\ng brua\ mko\ mjing “Gru mnga] dhar rkeh kr^ng knông lăn” ti knông lăn ]ar Kon Tum amâo mâo djo\ kno\ng hlăm knua grăp kđông ôh, [ia\dah lo\ ling lang truh kơ mnuih [uôn sang. Mơ\ng brua\ bi ktưn, mnuih [uôn sang kr^ng knông lăn mâo klei l^ng kahan răng mgang knông lăn hâo hưn, mtru\t mjhar, [rư\ [rư\ dơ\ng lăm lui klei bhiăn amâo mâo lo\ djo\, jho\ng ba yua klei kreh knhâo hlăm klei duah [ơ\ng, lehana\n jih ai tiê kriê pioh knhuah gru dhar kreh djuê ana pô.

Truh kơ [uôn Đăk Gar, sa\ Đăk Nhoong, kdriêk Đăk Glei hruê anei, [uh kdrăn lo\, hma kphê, đang ana kđu] mtah mda mơ\ng 70 go\ êsei mnuih [uôn sang ti anei, amâo mâo ôh mnuih m^n êlâo dih mnuih [uôn sang kr^ng anei hiu duah [ơ\ng amâo mâo hơ^t sa anôk, lehana\n kkiêng anak lu. Grăp blư\ tuôm ho\ng klei dju djuăm duăm rua\ mnuih [uôn sang băng kơ [uê kjâo, ngă yang adiê lu] liê ti hơăi mung mang ngăn prăk lehana\n hruê mmông. Mduôm [uôn A Đom brei thâo, [uôn Đăk Nhoong mâo he\ mse\ si ara\ anei, kyua mâo kahan răng mgang knông lăn Đăk Nhoong đru:

“Êlâo dih mnuih [uôn sang hua\ [ơ\ng k[ô] ho\ng kngan, phung mniê kkiêng anak hlăm dliê, truh yan mdiê hma bi kăm bia\t, ngă yang adiê lu blư\, rua\ dua\m băng kơ [uê mjâo. Lu sang le\ nanao hlăm klei ư\ hra êpa êsei. Ara\ anei, [uôn Đăk Gar grăp go\ êsei mâo leh sang kjăp, p^t đih hlăm mu\ng, hua\ [ơ\ng tu\k kna\ ksa\, thâo hua\ [ơ\ng leh ho\ng awak, ho\ng ]hiên. Phung mniê nao kkiêng anak kơ sang êa drao. Hlei tuôm ho\ng klei dju djuăm duam rua\ băng kơ nai êa drao kahan knông lăn. Grăp thu\n truh yăn hrui êmiêt, [uôn kno\ng ngă klei hơ\k mơak hua\ mnăm 1- 2 hruê đu], amâo lo\ hua\ mnăm lu mse\ si mphu\n dô ôh. Mnuih [uôn sang amâo lo\ ngă soh ôh hlăm klei găn knông lăn, lehana\n hrăm mb^t ho\ng l^ng kahan bi răng mgang klei êđăp ênang knông lăn. Mâo he\ mse\ si ara\ anei kyua mâo kahan răng mgang knông lăn yơh”.

Êbeh 20 thu\n êlâo, go\ sang A No mb^t ho\ng giăm 100 boh go\ êsei mnuih [uôn sang ti [uôn Peng Blong, sa\ Đăk Long, kdriêk Đăk Glei tuôm nanao ho\ng klei dleh dlan. Kyua k[ah klei thâo săng, `u mb^t ho\ng phung đăo tăm ngă du\m mta soh ho\ng klei bhiăn knu\k kna kyua ka mâo klei êngiê. {ia\dah leh mâo kahan răng mgang knông lăn, lehana\n du\m gưl brua\ Đảng, brua\ sang ]ư\ êa mtô mblang, go\ êsei A No lehana\n đa đa mnuih hlăm [uôn tlaih leh mơ\ng klei [un [in pla kphê, ana kđu], pla ana boh kroh, rông mnơ\ng lehana\n tu\ ma\ dliê phăn jao răng mgang. A No, la]:

“L^ng kahan đru hlăm hdră mtô bi hriăm klei duah [ơ\ng, lehana\n răng mgang knông lăn. L^ng kahan đru mnuih [uôn sang thâo săng klei bhiăn knu\k kna, thâo săng kơ klei dưi êngiê klei đăo. Truh hruê noel, amâodah bi hdơr knăm phục sinh, l^ng kahan lo\ nao ]ua\, mâo mnơ\ng mđup brei, lehana\n mâo klei mta\ mtăn kơ mnuih [uôn sang thâo mkiêt mkriêm. Mnuih [uôn sang hmư\ lehana\n ngă djo\ tui si klei bhiăn”.

}ia\ng kơ du\m gru mnga] dhar kreh hlăm knông lăn amâo mâo mdei guh mnga], êbeh 20 thu\n êgao phung l^ng kahan kđông răng mgang knông lăn hlăm tu] knông lăn ]ar Kon Tum [rư\ [rư\ mko\ mjing hlăm klei khăp lehana\n brua\ đua klam. Hlăm klei hd^p trei mđao ara\ anei, mnuih [uôn sang dua djuê ana Brâu, Rơmâm ho\ng ênoh mnuih [ia\ dhia\ hla\m brô 500 ]ô hd^p hlăm [uôn Đăk Me#, sa\ Bơ Y, kdriêk Ngọc Hồi lehana\n ti Plei Le sa\ Măng Mrai, kdriêk Sa Thầy kreh bi hdơr nanao kơ l^ng kahan Awa Hô ktiêk grat mtah hlăm klei mpu\, lehana\n hdơr knga. Mduôn A Do\i, ti Plei Le brei thâo: Tơdah amâo mâo ôh kahan răng mgang knông lăn đru ktrâo ata\t kơ hdră duah [ơ\ng, mnuih Rmâm pô amâo mâo ôh du\m pluh ha ksu, ana kđu], lehana\n rông êmô kbao lu mse\ ho\ng ara\ anei:

“Plei Le bo\ ho\ng klei mơak, tal êlâo hlăm klei duah [ơ\ng mnuih [uôn sang thâo pla leh ksu, pla ana boh kroh. Ngă lo\. Thâo kai, thâo ]aih, thâo sai rah mjeh mdiê, thâo wia\. Mâo go\ sang hrui w^t mơ\ng 1 – 3 tôn”.

Gru knăl êdah mnga] mơ\ng brua\ ru\ mdơ\ng anôk siam kơ dhar kreh kr^ng knông lăn Kom Tum jing du\m brua\, mse\ si: Kahan răng mgang knông lăn đru mnuih [uôn sang mđ^ kyar klei hd^p mda, msir klei amâo mâo thâo hra\ mơar, bi hriăm jih gưl sa, đru mnuih [uôn sang mdơ\ng sang roong, mko\ mjing êpul tông ]ing, êpul ]ưng boh, pah boh, mtru\t mjhar mnuih [uôn lui klei bhiăn ba dưm mnuih djiê dlông pra kyâo, lui klei bhiăn am^ djiê hlo\ng dơr mb^t ho\ng anak, lui klei mưng kkiêng hlăm dliê, lehana\n lui jih klei bhiăn amâo lo\ djo\ mkăn. Đại uý Vũ Đức Huy, pô ngă brua\ kđi ]ar hlăm brua\ Đảng kahan răng mgang knông lăn Kon Tum, jing mnuih mâo lu thu\n sia\ suôr ho\ng brua\ mko\ mjing anôk mnga] kơ dhar kreh knông lăn brei thâo:

“Leh 20 thu\n êgao hluê ngă hdră mtru\n mơ\ng gưl dlông, mâo mko\ mjing leh 56 hlăm 88 boh [uôn dhar kreh. Mâo [uôn Đăk Ba, sa\ Đăk Du\k, kdriêk Ngọc Hồi djăp ênoh ]ua\n [uôn dhar kreh gưl phu\n brua\. Mâo 22 boh [uôn dhar kreh, 10 boh [uôn hlăk ai tu\ kdlưn lehana\n mâo 5.500 go\ êsei djăp ênoh ]ua\n dhar kreh gưl sa\”.

Du\m boh tu\ dưn mơ\ng phung l^ng kahan răng mgang knông lăn Kon Tum mâo leh êdei kơ 20 thu\n ngă brua\ mko\ mjing “Gru mnga] dhar kreh kr^ng knông lăn” jing năng ]ih pioh êdi. Brua\ anei lo\ ktur thiăm ai tiê klei thâo bi hgu\m mguôp l^ng kahan ho\ng mnuih [uôn sang, đru ru\ mdơ\ng kr^ng knông lăn [rư\ hruê [rư\ mdro\ng sah, kjăp ktang hlăm brua\ răng kriê klei êđăp ênang, siam ê[at wa\l hd^p mda, kla\ s^t dưi m`am leh kjăp hlăm brua\ răng mgang klei êđăp ênang knông lăn.

                  Y-Khem pô ]ih ho\ng răk