VOV4.Êđê - Hluê si klei ksiêm dla\ng mơ\ng Knơ\ng brua\ djuê ana, klei bi dôk ung mo# gia\m sa êrah hla\k jing boh klei hlơr mmơr, hu^ hyưt êdi hla\m kr^ng mnuih [uôn sang djuê [ia\, êdah kdlưn êdi jing kr^ng kwar Dưr leh ana\n kr^ng Dap kngư. Klei bi dôk ung mo# gia\m sa êrah, êngao kkiêng anak mâo lu klei rua\ mơ\ng am^ ba ama [a\ mse\ si ala\ amâo thâo kral ôh êa cuoleur, klei bi ko# asei bac\ mlei, klei rua\ bi kkaih kan hla\m kl^t kliêng, klei rua\ lik êrah mơ\ng tian am^ ), sna\n lo\ ba lu klei truh jhat kơ djuê mjeh, kơ hnơ\ng tu\ ênoh mnuih leh ana\n nga\ mđ^ klei ư\ êpa, [un knap hla\m kr^ng mnuih [uôn sang djuê [ia\. Ti kdriêk kr^ng ]ư\ ]hia\ng Võ Nhai, ]ar Thái Nguyên adôk mâo lu boh klei mse\ snei.
Âu Xuân Đình ti [uôn Che\, sa\ Dân Tiến, kdriêk Võ Nhai thun anei mâo 365 thu\n, [ia\ dla\ng mduôn mka\ ho\ng thu\n. {o# mta  ju\ tu\t mđia\ [ơ\ng. Ana\n jing klei truh mơ\ng du\m hruê mđang asei kơ hjan mđia\ ti lo\ hma, mb^t ho\ng du\m mlam kro\ng ala\ kơ dua c\ô anak dôk đih mdrao ti sang êa drao.
Ung mo# Âu Xuân Đình ho\ng amai Lục Thị Lự bi dôk mâo êbeh 10 thu\n leh. Ayo\ng amai jing ga\p djuê je\ gia\m, anak aneh pro\ng, kyua ana\n jih dua c\ô anak di`u Âu Đình Khánh leh ana\n Âu Thị Thuỳ djo\ mâo klei rua\ lik êrah mơ\ng tian am^ s’a\i, sa klei rua\ mâo mơ\ng am^ ba ama [a\ amâo dưi mdrao hlao ôh. Dôk hd^p nao [hưt [hưt sna\n yơh, leh brei êrah lo\ bi kbia\ msei kơ anak, [ia\ thu\n 2014, e\ Âu Đình Khánh rua\  êngoh tlaih leh mơ\ng kngan am^ ama:
 “ E| pro\ng djiê leh, djiê hla\k thu\n 2014 bo\ 10 thu\n. E| rua\  klei rua\ êrah lik, `u dja\l sna\n lik êrah. E| gơ\ êma\n êmik. Mơ\ng sang hriê kơ sang êa drao dôk đih mdrao ti đa khoa leh ana\n tru\n nao kơ adu\ do\ng mdrao, leh kơ ana\n ba mdrao kơ anôk mdrao hđeh. Nao dơ\ng truh leh kơ adu\ mdrao adôk kno\ng dua knhang jhuang đuic\ truh yơh kơ adu\ mdrao, hla\k dôk pu\ ti kngan sna\n hmư\ khâk m^n dah ya nơ\ng do\, pu\ ba kơ aê mdrao ksiêm mka\ dla\ng. Ma\ sireng tlo\ hrip kơ kboh [uh êrah ju\ tu\t mmông ana\n thâo jing gơ\ amâo lo\ hmao ôh.”
Ayo\ng Đình leh ana\n amai Tự kha\ gơ\ thâo jing ga\p djuê je\ gia\m [ia\ a\t  c\ia\ng bi dôk mơh kha\ jih dua ga\p djuê gang mkhư\, ara\ anei si thâo lo\ [uah. Dương Thị Ngoan, am^ ayo\ng Đình lac\: “  Lac\ leh kơ di`u jing ga\p djuê je\ gia\m lah amâo dưi bi dôk ôh, [ia\ di`u amâo mâo c\ia\ng hmư\ ôh. Ana\n ara\ anei  mâo he\ klei truh snei…….”
 “ Lac\ gha\ leh [ia\ di`u bi kha\p, sna\n si thâo lo\ mnga\, lac\ gha\ di`u amâo dưi bi dôk ôh jing ga\p djuê je\ gia\m, [ia\ di`u amâo mâo c\ia\ng hmư\ ôh si thâo lo\ mnga\. Gơ\ knap đei yơ\ gơ\. Am^ ara\ anei asei hja\n, mduôn leh du\m mâo lo\ dưi đru di`u. Êlâo jih dua ga\p djuê amâo mâo brei dôk ôh [ia\ ya di`u hmư\ deh amâo mâo c\ia\ng hmư\ ôh bi dôk yơh.”
Gia\m pluh thu\n ho\ng anei, gra\p mlan ung mo# di`u bi kmlah yơh ba jih dua c\ô anak nao kơ Hà Nội dưm êrah. Gra\p bliư\ bi mkiêt mkriêm a\t liê mơ\ng 3 – 5 êkla\k pra\k mơh. Pra\k duah ma\ brua\ mưn, ung mo# di`u pioh lui jih kơ anak nao sang êa drao a\t ka\n dja\p leh mơh. Đa ta\p năng phung hđeh c\ia\ng [ơ\ng kđeh c\^m kan. C|ia\ng tluh kơ ao, c\hum ara\ng jing mơ\ng phung riêng gah anei digơ\ pap đru brei.
Klei ya\l dliê kơ go\ sang Âu Xuân Đình ho\ng amai Lục Thị Tự jing kno\ng sa hla\m du\m klei bi dôk ung mo# gia\m sa êrah… adôk mâo  ti du\m c\ar kr^ng c\ư\ c\hia\ng, kr^ng mâo lu mnuih [uôn sang djuê [ia\ dôk hd^p mda. Hluê si thạc sĩ, aê mdrao Đoàn Kim Phượng,, Anôk brua\  di truyền ( Đại học Y Hà Nội). Klei bi dôk ung mo# mơ\ng điêt leh ana\n bi dôk ung mo# gia\m sa êrah sra\ng nga\  lu klei truh amâo mâo ja\k kơ go\ sang leh ana\n yang [uôn.  Bi dôk ung mo# mơ\ng điêt nga\ luc\ klei ga\l nao hria\m hra\ m’ar, luc\ klei ga\l mâo brua\ ma\, bi mhro\ hnơ\ng tu\ ja\k kơ ênoh mnuih, kơ klei suaih pral phung am^ leh ana\n anak.
 “ Klei bi dôk ung mo# gia\m sa êrah mơ\ng sui mâo leh phung kreh knhâo bi mkla\ jing `u nga\ mâo du\m klei truh jhat amâo dưi thâo ôh kơ djuê mjeh. Ara\ng kha\ng lac\ jing toh hroh jhat djuê mjeh leh ana\n klei anei a\t mâo mtô mblang hâo hưn leh hla\m lar [ar mơh c\ia\ng si be\ nga\ dưi bi mhro\ klei bi dôk ung mo# gia\m sa êrah. Bi dôk ung mo# gia\m sa êrah `u nga\ hma\i djo\ kơ lu mta, [ia\ êdah êdi jing 3 mta phu\n djo\ tuôm kơ klei suaih pral leh ana\n djuê mjeh mơ\ng anak mnuih. Ana\n jing klei dưi [a\ kkiêng anak; ba tian anak amâo mâo jak asei mlei leh ana\n đ^ ênoh djiê hla\m êpul êya [uôn sang. Klei bi dôk ung mo# gia\m sa êrah, kyua ba gen klei rua\ kơ gưl êdei, tơ gen ana\n mâo hla\m djuê ga\p s^t bi dôk ung mo# gia\m sa êrah sna\n du\m gen ana\n đ^ klei ga\l jing bi m[^n mb^t jih gen ana\n, jing dua gen hga\m dôk m[^n hla\m sa asei mlei sna\n asei mlei ana\n sra\ng bi êdah klei rua\, ana\n jing klei ya nga\ ara\ng amâo mâo brei bi dôk ôh ung mo# bi gia\m sa êrah, `u nga\ bi mđ^  ênoh mâo klei rua\ gen hga\m.”
Hluê si Thạc sĩ, aê mdrao Đoàn Thị Kim Phượng du\m klei truh jhat mơ\ng bi dôk ung mo# gian sa êrah jing pro\ng êdi mb^t ana\n `u ba klei truh jhat amâo dưi thâo êlâo ôh si `u hma\i djo\ truh kơ gưl êdei.
 “ Ho\ng mnuih djuê ana [ia\,êpul êya mnuih [uôn sang mâo [ia\ leh mnuih, leh yơ\ ana\n klei bi dôk ung mo# bi gia\m sa êrah mse\ si leh lac\ jing nga\ hma\i djo\ kơ klei [a\ kkiêng anak, `u bi mđ^ ênoh djo\ mâo klei rua\ leh ana\n bi mđ^ ênoh djiê ana\n nga\ hma\i mơhkơ brua\ dôk kriê ja\k djuê mjeh. Tơ dôk ba yua nao klei bhia\n bi dôk ung mo# gia\m sa êrah, sna\n brua\ dôk kriê ja\k djuê mjeh mnuih hluê lu gưl mnuih jing dleh êdi, kyua ênoh mnuih sra\ng hro\ tru\n, tal 1 jing kyua amâo dưi thâo [a\ kkiêng anak, tal 2 jing kiêng anak amâo mâo ja\k asei mlei, leh ana\n tal 3 jing ênoh djiê pro\ng.”
C|ia\ng bi hro\ klei bi dôk ung mo# gia\m sa êrah sna\n êlâo kơ bi dôk ung mo# brua\  mâo klei đru kc\e\ ktrâo, hro\ng ruah jing c\ia\ng êdi ho\ng phung hla\k ai, ana\n jing klei mta\ mơ\ng aê mdrao Đoàn Thị Kim Phượng ho\ng jih jang phung hla\k ai hla\k dôk hla\m thu\n bi dôk ung mo#.
 “  Ho\ng phung hla\k ai truh thu\n bi dôk ung mo#, dla\ng kơ klei c\uê ba, kâo a\t c\ia\ng mta\ kơ diih jing nao hmư\ klei kc\e\ ktrâo brei kơ klei c\uê ba êlâo kơ bi dôk ung mo#, jing sra\ng nga\ dja\p du\m klei ksiêm mka\ dla\ng, dla\ng thâo pô mâo du\m klei rua\ mơ\ng am^ ba ama [a\ mơ\ he\, mơ\ng ana\n aao phung đru kc\e\ kơ brua\ c\uê ba mâo asa\p đru lac\ bi djo\ guôp êdi, c\ia\ng kruôp ung mo# bi mhro\ truh hnơ\ng [ia\ êdi klei kkiêng anak mâo klei rua\, djo\ mâo klei rua\.
                                    H’Nga pô ]ih hlo\ng răk.