VOV4.Êđê -
Hla\m lu knhuah ru\ mdơ\ng mdê hja\n mơ\ng mnuih djuê ana Bahnar, sang krum dlông
jing sia\ suôr êdimi h^n ho\ng jih klei hd^p mơ\ng di`u. Hluê si Ajar, ti [uôn
pro\ng Kon Tum. Mnuih jih klei hd^p ksiêm hria\m mđing kơ knhuah dhar kreh mơ\ng
djuê ana Bahnar. Ti c\ar Kon Tum sang krum Bahnar jing knhuah ru\ mdơ\ng mơ\ng
mnuih hd^p mda hla\m kr^ng êa. Kha\gơ\ tria\ng dla\ng ti ya kkiêng, sang a\t [uh
mâo knhuah mơ\ng sa boh mran. Ajar lac\:
“ Mnuih Bahnar mâo ênoh
mnuih [uôn sang êngu\m [ia\ mơh di`u hriê
mơ\ng kr^ng dap mnai ana\n sang di`u mâo knhuah dlang mse\ si sa boh
mran, 2 nah ôk gah mao [a\ng bha\. Êdei anei hla\k di`u hriê dôk ti Kon Tum
jing kr^ng la\n ảa\ng pia jing dliê myang êa rua\, mâo lu hlô mnơ\ng dliê
jho\ng ktang ana\n digơ\ bi nga\ sang mâo krum dlông kbưi ho\ng la\n mơ\ng 1 –
1m mkrah pioh đue# kơ hlô mnơ\ng dliê jho\ng”.
Sa c\ô mnuih mka\n a\t thâo kla\ kơ sang
krum mnuih Bahnar mơh jing A Brơ` dôk ti [uôn Kon Tum Kpâng, phường Thắng Lợi, [uôn
pro\ng Kon Tum. Êbeh 40 thu\n dôk sia\ suôr ho\ng [uôn. A Brơ` amâo dưi hdơr
jih ôh pô nga\ leh du\m boh sang krum kơ mnuih [uôn sang hla\m kr^ng. Hluê si A
Brơ`, brua\ mdơ\ng sa mơ\ng gra\p go\ sang mnuih Bahnar a\t jing brua\ mb^t mơ\ng
jih [uôn. Gra\p thu\n hla\m [uôn kno\ng mâo sa amâo dah 2 boh sang nga\ mkra
jing sang krum leh ana\n brua\ mdơ\ng sang c\ia\ng bi mpra\p leh ana\n hiu hưn
he\ êlâo ho\ng [uôn jih thu\n. A Brơ` brei rthâo:
“ Mnuih mduôn khua bi
k[^n mb^t ti Sang Rông leh ana\n mphu\n bi trông, dưi đru kơ go\ sang anei,
adôk du\m mnơ\ng ka mâo sna\n go\ sang bi hưn he\ êlâo; go\ sang adôk k[ah
mnơ\ng anei mnơ\ng adih, lui ara\ng gơ\ lo\ bi t^ng sang ih dlông du\m mâo, c\ia\ng
du\m [e\ kmeh, du\m mnuih hla\m [uôn a\t mâo mnuih thâo mbrua\ mơh kơ klei t^ng
dla\ng anei. Tal 2 jing bi k[^n he\ du\m phung khua mduôn thâo mbrua\ ara\ng
thâo ti anôk mâo kyâo dliê ja\k pioh nga\ sang ara\ng brei nao ma\ kyâo hla\m
dliê ana\n yơh”.
Brua\ dleh dlan êdi hla\m brua\ ru\ mdơ\ng
sang krum jing brua\ ruah kmeh nga\ sang. C|ia\ng ruah mâo sa [e\ kmeh nga\
sang gra\p go\ sang bi luc\ jih thu\n c\ia\ng nao hla\m dliê ruah ana kyâo leh
ana\n amâo mâo djo\ dja\p kyâo dưi s’a\i ôh nga\ kmeh sang krum. Mnuih Bahnar
ti Kon Tum [ia\ ma\ yua kyâo asa\n, kyâo hnê` kyua lac\ anei jing du\m mta kyâo
hlơr, sra\ng nga\ kơ go\ sang hd^p hla\m sang ana\n amâo mâo h’^t ôh, rua\ duam
nnao. Ho\ng di`u mta kyâo ja\k êdi ba ma\ yua kyâo ana kc\^k mta ana kyao
kpa\ uan mâo êa ph^ leh ana\n muôr amâo
mâo [ơ\ng ôh. Gra\p [e\ ana kyâo djo\ ruah sra\ng ba dơr hla\m gu\ la\n êlam mơ\ng
1 – 1m mkrah, kdrêc\ kyâo ti dlông [o# la\n jing nga\ kmeh sang mâo boh dlông mơ\ng
1m35 truh kơ 1m mkrah. Leh dơr he\ kmeh sang leh ana\n jar sang dưi mdơ\ng nga\
êdei mb^t ho\ng brua\ klia lu\ la\n luk
mb^t ho\ng adra\ng jing mtih.. Knhal tuc\ jing brua\ ta\m c\uôr sang ho\ng jih [uôn
hriê mkra. A Brơ` dôk ti [uôn Kon Tum Kpâng, phường Thắng Lợi, [uôn pro\ng Kon
Tum lac\:
“ Jih jang mnuih bi nao
ma\ adrăng k[^n jing sa ka\m bi dja\p nga\ sa boh sang leh ana\n nao ti anôk mâo
la\n bi mtlaih ho\ng lu\ tlit sna\n kơh yua `u bi [l^t. Ara\ng klei bi êlam leh
ana\n tuh êa bi lu, jua\ bi jing lu\ leh anaơn ma adra\ng tuh [rư\ [rư\ leh ana\n
bi jua\ yơh, jih jang phung êdam êra hla\m [uôn bi tru\n jua\, bi phung mduôn
dôk ti dlông hang bi ya\l dliê”.
Kha\gơ\ [uôn mnuih [uôn sang Bahnar ti ya
anôk a\t wir [o# t^ng kơ Dhu\ng. Hluê si klei m^n mơ\ng mnuih Bahnar anei jing
t^ng ba klei myun mdan kơ brua\ duh [ơ\ng. Ti Kon Tum ara\ anei a\t adôk lu
sang krum mơ\ng đưm đa\ mâo leh êbeh 100 thu\n. Klei [uh mse\ mơ\ng du\m sang
krum anei jing hla\m sang mao lu kpur pui. Amâo djo\ kno\ng pioh yua tuk kna\,
mdang mđao đuic\ ôh, mnuih Bahnar lo\ dla\ng kơ kpur pui jing anôk yuôm, jing
anôk dôk mơ\ng yang, kriê dla\ng klei h^t ênang mơ\ng jih go\ sang. A Jar dôk
ti [uôn Đôn, phường Quang Trung, [uôn
pro\ng Kon Tum lac\:
“ Sang krum mơ\ng mnuih
Bahnar kâo kno\ng dla\ng ma\ kơ sang jing pô thâo yơh klei hd^p mda mơ\ng go
sang ana\n si nga\. Êlâo h^n sang mnuih Bahnar kha\gơ\ [un he\ amâo dah mdro\ng
`u a\t mâo 5 kga\n, tơ sang [un `u mâo 12 [e\ kmeh, bi phung mdro\ng le\ mdê
mâo đ^ da bliư\ kmeh sang pia jing kmeh mrô 1, mrô 2. Kmeh mrô 1 `u dlông
pro\ng h^n, bi kmeh mrô 2 `u đut h^n leh ana\n điêt h^n. Tal 2 sang krum mnuih Bahnar s^t pô mu\t hla\m sang
t^ng nah kngan hnua\ pioh kơ pô sang dôk, pô sang jing am^ ama, anak c\ô, anôk
krah wah jing adu\ tal 2, tal 3 pioh kơ tuê dôk truh kơ adu\ tal 4 tal 5 kơh
lui kơ anak c\ô êdei anei, kha\gơ\ mâo anak c\ô he\ amâo dah h’a\i a\t lui
sna\n. Gra\p adu\ bi mâo sa boh kpur, kpur ana\n amâo djo\ pioh tu\k kna\ ôh,
kpur tu\k kna\ mâo mdê [ia\ jing kpur
pioh yua s^t adiê truh yan ang^n pioh mâo êwa mđao pui mdang”.
Knhuah mdê hja\n hla\m knhuah ru\ mdơ\ng
sang mnuih Bahnar jing adring ti ana\p mbah [a\ng sang mtam anei jing anôk sia\
suôr ho\ng klei hd^p mơ\ng mnuih Bahnar,
pia jing Hang Lơng. Hluê si klei bhia\n ru\ mdơ\ng, gra\p adring sang
pro\ng kno\ng hla\m brô 2m nga\ ho\ng kyâo, mâo c\uôr sang [ia\ amâo mâo mtih
kga\n ôh.
Adring sang jing anôk tal êlâo tuê đ^ hriê
c\hưn kơ sang dôk mdei jơ\ng leh ana\n êmuh hra\m “ sang mâo klei bi ka\m bia\t
mơh he\.” Klei êmuh ana\n mse\ si klei bi blu\ hra\m tal êlâo leh ana\n jing
klei blu\ mse\ si akâo c\ia\ng mu\t hla\m sang, anei jing klei bhia\n mơ\ng
mnuih Bahnar kyua hla\m klei hd^p gra\p hruê mâo lu klei bi ka\m bia\t. Adring
sang jing anôk phung mniê ta\p mdiê braih, jing anôk bi dôk ya\l dliê c\hưn mơ\ng
jih go\ sang hla\m du\m mlam adiê hlơr yan bhang, leh ana\n a\t jing anôk kơ
phung êkei êdam mniê êra mrâo kral bi mtuôm duah mđing leh ana\n ti adring sang
anei mơh jing anôk du\m klei mmui` bi kmlah kơ klei bi kha\p êkei mniê mphu\n mâo.
A Jar, ti [uôn Plei Đôn, phường Quang Trung, [uôn pro\ng Kon Tum brei thâo:
Sang krum mơ\ng mnuih
Bahnar kha\ mdro\ng he\ amâo dah [un c\ia\ng bi mâo s’a\i adring sang ana\n
jing klei amâo dưi k[ah ôh. Adring sang jing anôk t^ng nah ana\p mbah [a\ng
bha\ nao mu\t hla\m sang, adring sang `u mâo c\uôr c\ia\ng kơ ara\ng gơ\ dôk ta\p mdiê hla\m adiê hjan mđia\ amâo mâo dih nei ôh.
Êngao kơ ana\n adring sang amâo mâo mtih mse\ ho\ng sang dôk ôh, `u mdê mse\ si
ana\n gơ\ êhung êhưng sna\n yơh, adring sang lo\ jing anôk êkei êdam mniê êra
bi kral ya\l dliê hla\m du\m adiê tlam mma\t ja\k êdi”.
Mơ\ng klei ja\k jhat thu\n mlam sang krum
mnuih Bahnar a\t adôk kyua `u bi êdah kơ ai ktang ga\n hgao thu\n mlan mơ\ng
knhuah ru mdơ\ng. Ara\ng dưi thâo [uh knhuah ru\ mdơ\ng mơ\ng sang krum hla\m
du\m hdra\ brua\ ru\ mdơ\ng ti Kon Tum mse\ si sang Aê Diê nga\ ho\ng kyâo, Tòa
giám mục Kon Tum, sang c\h^ kphê mna\m Êwa.
Leh ana\n du\m [uôn sang mnuih Bahnar dôk
hga\m khia\p hla\m du\m gu\ êyui kyâo
pro\ng leh ana\n du\m c\ô mniê [ar m’iêng Bahnar pô dôk ti boh ê`an sang krum
jing leh sa knhuah mưng [uh, h’^t ênang ja\k j^n s^t gra\p bliư\ bâk bâo kơ [uôn
pro\ng c\ư\ c\hia\ng Kon Tum.
H’Nga Êban pô mblang.
Viết bình luận